HADİSLERDE BİR EĞİTİM YÖNTEMİ OLARAK SEÇENEK SUNMA
Öz
Bu çalışmada Hz. Peygamber’in eğitim yöntemlerinden biri olarak değerlendirdiğimiz ve ‘seçenek sunma” olarak adlandırdığımız yaklaşım, ele alınıp günümüze taşınması amaçlamıştır. Çalışmanın girişinde ‘seçenek sunma’ ifâdesi pedegojik ve psikolojik yönleri ile tarif edilip konunun Kur’ânî temelleri örneklendirilirmiş, akabinde ayrıntılar hadislerle işlenmiştir. Çalışma nitel araştırma metoduyla yürütülmüştür. Yararlanılan kaynaklar doküman analizi yöntemleriyle sistemli olarak taranmış ve ulaşılan veriler, hadis ilimleri çerçevesinde değerlendirilmiştir. Kur’ân-ı Kerîm’de Hz. Peygamber’in (s.a.v.) “kitabı tebliğ etme”, “kitabı öğretme”, “hikmeti öğretme”, “bilinmeyenleri öğretme” ve “âyetleri açıklama” gibi öğretmenlik olarak ifade edilebilecek vasıflarına/görevlerine dikkat çekilmiştir. Hz. Peygamber de (s.a.v.) “Ben ancak muallim olarak gönderildim.” sözüyle kendisini muallim/öğretmen olarak tarif etmiş ve vazifesinin de “güzel ahlâkı tamamlamak” olduğunu belirtmiştir. Hz. Peygamber, Kur’ân’ın “Rabbinin yoluna hikmetle, meviza-i hasene ile çağır.” emirlerine uyarak güzel ahlâkı benimsetme görevini en güzel şekilde ikmâl eylemiştir. Yine Kur’ân-ı Kerîm; “Rabbinden bir rahmetle onlara yumuşak davrandın.” beyanı ile Hz. Peygamber’in (s.a.v.) risâletteki üslûbunu ve tutumunu, eğitim öğretim ilke ve yöntemlerini tasvip etmiş ve övmüştür. Ferdî, ailevî ve içtimâî münasebetlerimizde örgün ve yaygın eğitimde “Allah Rasûlü’nde (s.a.v.) üsve-i hasene/güzel örnekler bulunmaktadır. Bu kapsamda Hz. Peygamber’in, (s.a.v.) muhataplarına “seçenek sunma” olarak tanımladığımız yönteme başvurduğu görülmüştür. Hz. Peygamber’in (s.a.v.) ashâbını seçenekler geliştirmeye teşvik ettiği, muhataplarına kolaylaştırıcı seçenekler, çoklu seçenekler, sınırlandırıcı seçenekler ve özendirici seçenekler sunduğu tespit edilmiş, bu kapsamda farklı disiplinlerde çalışmaların yapılmasında da fayda görülmüştür. Elde edilen bulgular ve öneriler sonuç başlığında detaylandırılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abdülbâkî, M.F. (1990). Mucemü’l-müfehres li-elfâzi’l-Kurân-ı Kerîm. Çağrı.
- Ahmed b. H. E. A. A. b. M. eş-Şeybânî. (1405/1985). El-Müsned (Şuayb el-Arnaûd, Ed.). Müessetü’r-Risâle.
- Arı, M. S. (2012). Üsâme b. Zeyd. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 42, ss. 361-363). Türkiye Diyanet Vakfı.
- Atay, H. (1986). Din kolaylıktır. Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 4(3), 13-40.
- Ayten, A. (2016). Erdeme dönüş. İz.
- Bardakoğlu, A. (1994). Diyet. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 9: SS. 473-79). Türkiye Diyanet Vakfı.
- Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368-88.
- Beyhakî, E. A. b. H. (1988). Delâilü’n-Nübüvve (Ebû Abdillah Abdüsselam, Ed.). Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
- Buhârî, E. A. M. b. İ. (1981). El-Câmiu’l-Müsnedü’s-Sahîhu’l-Buhârî. Çağrı.
- Çelik, Y., Akçelik, M., Akçelik, İ., Yıldız, A. (2023). Öğrenci Katılımı: Öğretmenlerin aktif öğrenmeyi teşvik etme stratejileri. International Academic Social Resources Journal, 8(53), 3798-3806.