EĞİTİMDE PROGRAM DIŞI ETKİNLİKLERİN UYGULANMASINDA KARŞILAŞILAN SORUNLAR: SİSTEMATİK BİR LİTERATÜR İNCELEMESİ
Öz
Bu çalışma, eğitimde program dışı etkinliklerin (PDE) uygulanmasında karşılaşılan sorunları belirlemek amacıyla sistematik bir literatür taramasına dayanmaktadır. PDE, öğrencilerin akademik, sosyal ve duygusal gelişimlerine katkı sağlayan önemli bir araç olmasına rağmen, birçok ülkede etkili bir şekilde uygulanamamaktadır. ERIC, Scopus, Web of Science ve Google Scholar veri tabanlarında 2000-2025 yılları arasında yayınlanmış 70 kaynak, MAXQDA 24 programı kullanılarak tematik analizle incelenmiştir. Bulgular, PDE uygulamalarını zorlaştıran sekiz ana tema ortaya koymuştur: sistemsel/yapısal sorunlar, erişim ve fırsat eşitsizlikleri, bütçe kısıtlamaları, kurumsal zorluklar, müfredat ve zaman kısıtlamaları, yasal ve güvenlik sorunları, farkındalık eksiklikleri ve paydaş kaynaklı sorunlar. Bu sorunlar, çerçeve program eksikliği, yetersiz finansman, altyapı yetersizlikleri ve paydaş farkındalığının düşük olması gibi faktörlerden kaynaklanmaktadır. Çalışma, Finlandiya ve eski SSCB gibi başarılı örneklerden hareketle, sistemsel reformlar, finansal destek ve paydaş iş birliği gibi çözüm önerileri sunmaktadır. PDE’nin potansiyel faydalarının realize edilmesi için kapsayıcı politikalar ve eğitim paydaşlarının iş birliği kritik öneme sahiptir. Bu çalışma, eğitimde fırsat eşitliğini güçlendirmek ve PDE uygulamalarını geliştirmek için teorik ve pratik bir çerçeve sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Program dışı etkinlikler, Eğitim sistemleri, Fırsat eşitliği, Tematik analiz
Kaynakça
- Adsız, R., & Gül, Y. E. (2024). Factors affecting the success of the finnish education system. Universum: Psychology & Education, 125(11), 56–59. https://doi.org/10.32743/UniPsy.2024.125.11.18527
- Adsız, R., & Gül, Y. E. (2025). Türkiye ve Finlandiya Eğitim Sistemlerindeki Program Dışı Etkinlik Uygulamalarının Karşılaştırılması. Milli Eğitim Dergisi, 54(248), 2095–2130. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1569146
- Andermo, S., Farias, L., Helgadóttir, B., Ekblom, Ö., & Nyberg, G. (2025). Stakeholders’ perspectives on barriers and facilitators to implementing extra physical activity in secondary schools to improve adolescents’ health and academic performance. Frontiers in Sports and Active Living, 7. https://doi.org/10.3389/fspor.2025.1524414
- Argumedo, G., Beets, M. W., Garcés, J., Culp, F., Denova, E., Alvarado-Casas, R., Bonvecchio-Arenas, A., Thrasher, J. F., & Jáuregui, A. (2025). I simply have to accompany my parents to sell, nothing else!: A multi-method exploration of barriers and facilitators of extracurricular physical activity among Mexican schoolchildren. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 22(1), 25. https://doi.org/10.1186/s12966-025-01716-9
- Bartkus, K. R., Nemelka, B., Nemelka, M., & Gardner, P. (2012). Clarifying the meaning of extracurricular activity: A literature review of definitions. American Journal of Business Education, 5(6), 693-704.
- Bonneau, C., Ee, B., & Lauzon, J. (2006). First nations learners and extracurricular activities: Barriers and bridges to participation. Educational Insights, 10(1), 1–17. https://doi.org/10.19030/cier.v6i4.8110
- Chan, T. M. K., & Wing, S. (2015). Management of outsourcing extra-curricular activities in primary schools: Issues and considerations. International Studies in Educational Administration, 43(1), 49–63.
- Christison, C. (2013). The benefits of participating in extracurricular activities. BU Journal of Graduate Studies in Education, 5(2), 17–20.
- Coster, W., Law, M., Bedell, G., Liljenquist, K., Kao, Y. ‐C., Khetani, M., & Teplicky, R. (2013). School participation, supports and barriers of students with and without disabilities. Child: Care, Health and Development, 39(4), 535–543. https://doi.org/10.1111/cch.12046
- Darling, N., Caldwell, L. L., & Smith, R. (2005). Participation in school-based extracurricular activities and adolescent adjustment. Journal of leisure research, 37(1), 51-76. https://doi.org/10.1080/00222216.2005.11950040