The Goddess al-Lāt in Ancient North Arabian Epigraphy: Evidence from Safaitic, Dadanitic, and Hismaic Inscriptions

Bu çalışmanın amacı, eski Arap dünyasında önemli bir tanrıça olan el-Lāt'ı, Safaitik, Dadanitik ve Hismaik yazıtlar temelinde incelemektir. Birincil kaynaklar, Online Corpus of the Inscriptions of Ancient North Arabia (OCIANA) aracılığıyla erişilebilen yayınlanmış yazıtlardan oluşmakta olup, el-Lāt ve eski Arap dini üzerine yapılan ikincil araştırmalarla desteklenmektedir. Çalışma, nitel, külliyat tabanlı bir epigrafik analiz yöntemini kullanmaktadır. Bulgular, el-Lāt kültünün Hicaz Bölgesi’nde, özellikle Mekke ve Medine’de yaygın olmadığını göstermektedir. Nitekim el-Lāt MÖ altıncı ve birinci yüzyıllar arasına tarihlenen el-Ula bölgesinden gelen Dadanitik yazıtlarında sadece bir kez geçmekte olup okuması tartışmalıdır. Buna karşılık, el-Lāt daha sıklıkla güney Ürdün ve güney Suriye'de görülmekte olup Irak ve Lübnan'da da belgelenmiştir. Yine Yemen bölgesindeki Sabaik ve Qatabanik yazıtlarda el-Lāt’ın varlığı gözlemlenmektedir. Dolayısıyla mevcut epigrafik veriler ışığında el-Lāt’ın Hicaz Bölgesi’nde (özellikle Mekke-Medine) erken dönemlerde yaygın olarak inanılan ve tapınılan tanrıçalar arasında olmadığı düşünülebilir. Tanrıça çok geniş bir coğrafyada gözlemlenmekle birlikte ilk olarak nerede ortaya çıktığını belirlemek güçtür. Özellikle Hicaz’ın kuzeyinde ve Güney Arabistan’da bu tanrıça görülse de kültün Mekke-Medine bölgesine ne zaman, nasıl ve hangi koşullarda geldiği henüz anlaşılamamaktadır. Dadanitik yazıtlarda el-Lāt’ın sadece bir kere geçtiği ve Dadanitik Yazıtların kronolojisi göz önünde bulundurulduğu zaman, Nabati etkileşimi neticesinde Hicaz’ın Mekke-Medine bölgesine ulaşmış olabileceği düşünülebilir. Bununla beraber el-Lāt’ı daha iyi anlamak, el-Lāt kültünün kökenini belirlemek için Arap Yarımadası’nda daha fazla yüzey araştırması ve arkeolojik kazı yapılmasına gereksinim vardır.

The aim of this study is to examine al-Lāt, an important goddess in the ancient Arabian world, based on Safaitic, Dadanitic, and Hismaic inscriptions. Primary sources consist of published inscriptions accessible through the Online Corpus of the Inscriptions of Ancient North Arabia (OCIANA), and are supported by secondary research on al-Lāt and ancient Arabian religion. The study employs a qualitative, corpus-based epigraphic analysis method. The findings indicate that the cult of al-Lāt was not widespread in the Hejaz region, particularly in Mecca and Medina. Indeed, al-Lāt is mentioned only once in Dadanitic inscriptions from the al-Ula region, dating between the sixth and first centuries BC, and its decipherment is disputed. In contrast, al-Lāt is more frequently found in southern Jordan and southern Syria, and is also documented in Iraq and Lebanon. Furthermore, the presence of al-Lāt is observed in Sabaic and Qatabanic inscriptions from the Yemen region. Therefore, in light of the available epigraphic data, it can be assumed that al-Lāt was not among the goddesses widely believed in and worshipped in the Hejaz region (especially Mecca-Medina) in the early periods. Although the goddess is observed in a very wide geographical area, it is difficult to determine where she first appeared. While this goddess is seen especially in northern Hejaz and South Arabia, it is not yet understood when, how, and under what conditions the cult reached the Mecca-Medina region. Considering that al-Lāt is mentioned only once in the Dadanitic inscriptions and taking into account the chronology of the Dadanitic inscriptions, it can be assumed that she may have reached the Mecca-Medina region of Hejaz as a result of Nabataean interaction. However, to better understand al-Lāt and to determine the origin of the al-Lāt cult, more surface surveys and archaeological excavations are needed in the Arabian Peninsula.