MEDYA ÇALIŞMALARINDA GÖZ İZLEME TEKNOLOJİSİNE YÖNELİK BİBLİYOMETRİK BİR ANALİZ

This study aims to examine the usage trends, disciplinary distribution, and conceptual orientations of eye-tracking technology in media research through a bibliometric analysis approach. Eye-tracking has become a widely used research method in communication and media studies, as well as in disciplines such as psychology, neuroscience, human–computer interaction, marketing, and educational sciences, due to its ability to provide objective data on individuals’ visual attention distribution, information processing processes, and cognitive focus patterns. Within the scope of the study, a literature search was conducted in the Web of Science database using the query (“eye tracking” OR “eye-tracking” OR “gaze tracking”) AND (“media” OR “mass media” OR “digital media” OR “social media” OR “communication” OR “new media”), resulting in a total of 3,713 publications. Following the inclusion and exclusion criteria determined in accordance with the PRISMA guidelines, 1,267 articles were included in the analysis. The obtained data were analyzed using the VOSviewer software in terms of publication year, publication language, country distribution, research fields, author collaborations, and keyword usage. The findings indicate that eye-tracking research exhibits a distinctly interdisciplinary structure, with the highest publication output concentrated in the fields of psychology, neuroscience, and communication. The majority of the publications were produced in English, and the United States emerged as the leading country in terms of geographical distribution. Keyword analysis revealed that “eye tracking,” “visual attention,” and “autism” were among the most frequently used concepts, while themes such as artificial intelligence, digital learning, and interaction have gained increasing prominence in recent years. Overall, this study provides a comprehensive framework for understanding the current state of eye-tracking research in media studies and offers a methodological and conceptual roadmap for future research.

Bu çalışma, göz izleme teknolojisinin medya araştırmalarındaki kullanım eğilimlerini, disipliner dağılımını ve kavramsal yönelimlerini bibliyometrik analiz yöntemiyle ortaya koymayı amaçlamaktadır. Göz izleme yöntemi, bireylerin görsel dikkat dağılımlarını, bilgi işleme süreçlerini ve bilişsel odaklanma örüntülerini nesnel veriler aracılığıyla analiz etme imkânı sunması nedeniyle iletişim ve medya çalışmaları başta olmak üzere psikoloji, sinirbilimleri, insan-bilgisayar etkileşimi, pazarlama ve eğitim bilimleri gibi farklı disiplinlerde yaygın biçimde kullanılmaktadır. Araştırma kapsamında Web of Science veri tabanında (“eye tracking” OR “eye-tracking” OR “gaze tracking”) AND (“media” OR “mass media” OR “digital media” OR “social media” OR “communication” OR “new media”) sorgu ifadesi kullanılarak gerçekleştirilen literatür taraması sonucunda 3.713 yayına ulaşılmıştır. PRISMA yönergeleri doğrultusunda belirlenen dahil etme ve hariç tutma kriterleri sonucunda 1.267 makale analiz kapsamına alınmıştır. Elde edilen veriler; yayın yılı, yayın dili, ülke dağılımı, araştırma alanları, yazar iş birlikleri ve anahtar kelime kullanımı açısından VOSviewer yazılımı aracılığıyla analiz edilmiştir. Bulgular, göz izleme çalışmalarının belirgin biçimde disiplinler arası bir yapıya sahip olduğunu ve en yoğun üretimin psikoloji, sinirbilimleri ve iletişim alanlarında gerçekleştiğini göstermektedir. Yayınların büyük çoğunluğunun İngilizce dilinde üretildiği ve Amerika Birleşik Devletleri’nin coğrafi dağılımda ön plana çıktığı belirlenmiştir. Anahtar kelime analizinde “göz izleme”, “görsel dikkat” ve “otizm” kavramları öne çıkarken, son yıllarda yapay zekâ, dijital öğrenme ve etkileşim temalarının giderek artan bir önem kazandığı tespit edilmiştir. Çalışma, medya araştırmalarında göz izleme yönteminin mevcut durumuna ilişkin bütüncül bir çerçeve sunmakta ve gelecekteki araştırmalar için metodolojik ve kavramsal bir yol haritası oluşturmaktadır.