Mit, Destan ve Halk Hikâyelerinde Birinci Dereceden Kahramanların Statüleri Üzerine Bir İnceleme

Halk anlatıları bir toplumun inanışlarını, geleneklerini, hayata bakışını yansıtır. Sözlü kültür döneminin en önemli kaynakları olan bu anlatılar, geçmişten günümüze toplumun değerleri ve toplumsal kabulleriyle şekillenmişlerdir. Anlatılarda yer alan kahramanların konumlandırılışı, statülerinin belirlenişi bu değer ve kabullerin sonucudur. Mitlerde kutsal bir öykünün kahramanı, destanlarda olağanüstü güç ve becerilerle yiğitlik sergilerken halk hikâyelerinde gerçek dünyanın yaşam şartlarına uyum sağlayan kahramanlara dönüşmüştür.

Statü, kahramanın metnin içindeki durum veya konumunu belirler. Kahramanın özellikleri bu konum veya durum etrafında halkın hayata bakışını anlamlandırmaya yardımcı olurken, anlatılar aracılığıyla kültürel oluşumların ve halk inanışlarının somutlaştırılması söz konusu olur.

Bu makalede mitlerde, destanlarda ve halk hikâyelerinde bulunan birinci dereceden kahramanların anlatı içindeki konumu ve durumu dikkate alınarak statüleri belirlenmeye çalışılmıştır. Bu çerçevede sıralanan halk edebiyatı türlerinden her biri için üç örnek seçilmiştir. Mitlerde üç tanrı kahraman; destanlarda, çoğu zaman adlarını destana veren birer yönetici kahraman; halk hikâyelerinde erkek kahraman, kadın kahraman ve kahramanların aileleri olmak üzere üçer kahraman statü yönünden incelenmiştir. 

Folk narratives reflects a society’s beliefs, traditions, view of life. From past to now these narratives which are very important sources of oral culture period, have been shaped by the values of society and societal acceptance. The position of heroes which takes place of in a narrative, the definition of their status is the result of these acceptance. When the hero of a sacred story in myth, displays bravery with extraordinary power and abilities in epics, s/he transforms to the heroes who are adaptable to the life conditions of realist world in folk stories.

Status defines the position or situation of hero in a text. Around this position or situations, the features of hero both contributes to improve the explanations/interpretations of folk about life, and embody the cultural creation and folk beliefs by narratives.

In this article, the status of first degree heroes in narratives had been analyzed by the help of their positions and situations in mythologies, epics and folk stories. In this frame, three example for each of concatenated folk literature species had been chosen. Three God heroes in mythologies; executive heroes who often give their names to narratives in epics; three heroes as male hero, female hero and the families of heroes in folk stories had been scrutinized in terms of their status.