AN INVESTIGATION OF POSTGRADUATE THESIS STUDIES ON “FOSTER FAMILY” IN TÜRKİYE: A BIBLIOMETRIC RESEARCH

Yıl 2025, Cilt: 2025 Sayı: Aile Özel Sayısı Cilt -2, 367 - 396, 30.06.2025

Sümeyye Bilgiz Akbayır

https://doi.org/10.21560/spcd.v2025i88554.1608516

Cited By: 1

Öz

Children in need of protection are children who need to be taken under protection due to adverse conditions within the family, neglect, abuse, economic deprivation, absence of parents, or other adverse life circumstances. One of the services available for these children is foster family services. In recent years, foster family services have been recognized as the most suitable care option for children under state protection. In this regard, studies on foster families hold significant importance. This study aims to examine postgraduate theses on foster families, analyzed through bibliometric analysis in YÖK-Tez. Utilizing the Prism model, bibliometric data analysis was conducted on 81 graduate thesis studies that met the inclusion, exclusion, and eligibility criteria. Within the framework of the bibliometric analysis, the theses were examined in terms of year, type, university, institute, subject area, thematic development according to their titles, research method, and keywords. The research revealed that 66 of the theses on foster care were master's theses, 14 were doctoral theses, and 1 was a medical specialty thesis. The subject areas with the highest number of theses about foster care were social services and law. It was concluded that the keywords most frequently found in the literature on foster care are "foster family" and "child in need of protection." This study will benefit researchers intending to conduct research on foster care in the future and practitioners working in the field.

Anahtar Kelimeler

Child in need of protection , foster family , bibliometric analysis , postgraduate theses.

TÜRKİYE’DE “KORUYUCU AİLE” İÇERİKLİ LİSANSÜSTÜ TEZ ÇALIŞMALARININ İNCELENMESİ: BİBLİYOMETRİK BİR ARAŞTIRMA

Öz

Korunma ihtiyacı olan çocuklar, aile içindeki olumsuz koşullar, ihmal, istismar, ekonomik yoksunluk, ebeveynin yokluğu veya diğer olumsuz yaşam koşulları nedeniyle korunma altına alınması gereken çocuklardır. Korunma ihtiyacı olan çocukların bakımı için sunulan hizmetlerden biri koruyucu aile hizmetidir. Son yıllarda koruyucu aile hizmeti, devlet korumasına alınan çocuğun bakımının sağlanabileceği en uygun bakım hizmeti olarak nitelenir. Bu açıdan koruyucu aile ile ilgili yapılan çalışmalar oldukça önemlidir. Bu çalışmada koruyucu aile ile ilgili YÖK-Tez’de taranan lisansüstü tezlerin bibliyometrik analiz ile incelenmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda Prizma modeli kullanılarak dahil olma, dışlama ve uygunluk kriterini karşılayan 81 lisansüstü tez çalışmasına bibliyometrik veri analizi yapılmıştır. Bibliyometrik analiz kapsamında tezler; yılı, türü, üretildiği üniversite, basıldığı enstitü, konu alanı, anahtar kelimeler, tezlerin başlıklarına göre tematik gelişimi ve kullanılan araştırma yöntemleri açısından incelenmiştir. Araştırma sonucunda koruyucu aile ile ilgili yapılan tezlerin 66’sının yüksek lisans, 14’ünün doktora ve 1’inin tıpta uzmanlık tezi türünde olduğu belirlenmiştir. Koruyucu aile ile ilgili en fazla tezin yazıldığı konu alanları, ‘sosyal hizmet’ ve ‘hukuk’ alanlarıdır. Koruyucu aile ile ilgili alan yazınında sıklıkla kullanılan anahtar kelimelerin, ‘koruyucu aile’ ve ‘korunma ihtiyacı olan çocuk’ olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu çalışmanın, gelecekte koruyucu aile konusunda araştırma yapmayı planlayan araştırmacılara, sahada çalışan uygulamacılara ve politikacılara katkı sağlaması beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Korunma ihtiyacı olan çocuk , koruyucu aile , bibliyometrik analiz , lisansüstü tezler.

Kaynakça

• Arksey, H., and O'Malley, L. (2005). Scoping studies: towards a methodological framework. International Journal of Social Research Methodology, 8(1), 19-32. https://doi.org/10.1080/1364557032000119616
• ASHB (Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı). (2024). Kurumsal İstatistikler, Erişim Tarihi: 04.05.2025, https://www.aile.gov.tr/media/87499/kurumsal-istatistikler.pdf
• Ateş, N. B. (2024). Post-Truth üzerine yök tez veritabanında yer alan lisansüstü tezler bağlamında bibliyometrik bir analiz. Erciyes İletişim Dergisi, 11(1), 305-323.
• Austerberry, H., Stanley, N. Larkins, C., Ridley J., Farrelly, N., and Manthorpe, J. (2013). Foster carers and family contact: Foster carers’ views of social work support. Adoption & Fostering, 37(2), 116–129.
• Aydoğdu, F. (2019). Türkiye’de koruyucu aile uygulaması ile ilgili yapılmış lisansüstü tezlerin değerlendirilmesi. Socıal Scıences Studıes Journal, 5(53), 7481-7489.
• Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır?. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368-388.
• Bartnikowska, U., Ćwirynkało, K., and Fronek, P. (2022). What do foster parents think about their foster children’s education? Educational Research, 64(4), 440-456.
• Bergeron, J., and Tanaka, S. (2011). Children in ınstitutional and alternative care in Vietnam: A review of current policy and practice. Children’s Rights and International Development: Lessons and Challenges from the Field, 65-83.
• Buber, M., and Koseoglu, B. (2022). The bibliometric analysis and visualization mapping of net environmental benefit analysis (NEBA). Marine Pollution Bulletin, 181, 113931.
• Cameron, C., Reimer, D., and Smith, M. (2016). Towards a theory of upbringing in foster care in Europe. European Journal of Social Work, 19(2), 152-170.
• Crosland, K., and Dunlap, G. (2015). Running away from foster care: What do we know and what do we do?. Journal of Child and Family Studies, 24, 1697-1706.
• Dal, V., ve Akbaş, E. (2020). Koruyucu aile hizmetlerinin yürütülmesinde sivil toplum kuruluşlarının çalışmaları. Turkish Journal of Social Research, 24(3), 523-546.
• Daro, D., and Dodge, K. A. (2009). Creating community responsibility for child protection: Possibilities and challenges. Future Child, 19(2), 67-93.
• Delibaş, H., ve Kızıler, E. (2023). Korunmaya muhtaç çocuklara sağlanan bakım yöntemlerine bir bakış: Sistematik derleme. Türkiye Sağlık Araştırmaları Dergisi, 4(3), 36-43.
• Donthu, N., Kumar, S., Mukherjee, D., Pandey, N., and Lim, W. M. (2021). How to conduct a bibliometric analysis: An overview and guidelines. Journal of Business Research, 133, 285-296.
• Dölek, E. A., Danış, M. Z., ve Kutlu, İ. (2024). Sosyal hizmet bağlamında koruyucu aile sistemine ilişkin bibliyometrik bir analiz. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 24(65), 795-818.
• Dumitrescu, A. M. (2016). The life quality of a child from a foster family in Romania. IJASOS-International E-journal of Advances in Social Sciences, 2(4), 204-211.
• Engler, A., Sarpong, K., Van Horne, B., Greeley, C., and Keefe, R. (2020). A systematic review of mental health disorders of children in foster care. Trauma, Violence,& Abuse, 23, 255 - 264. https://doi.org/10.1177/1524838020941197.
• Font, S. A., and Gershoff, E. T. (2020). Foster care: How we can, and should, do more for maltreated children. Social Policy Report, 33(3), 1-40.
• Gordon, J., Ganger, W., Meneken, L., Michelmore, K., Leslie, L., and Premji, K. (2005). The physical, developmental, and mental health needs of young children in child welfare by ınitial placement type. Journal of Developmental & Behavioral Pediatrics, 26, 177-185. https://doi.org/10.1097/00004703-200506000-00003.
• Gökkaya, V. B. (2014). Koruyucu ailelerin, yanlarına yerleştirilen çocuk ya da çocuklarla aile içinde yaşadıkları sorunlar ve başa çıkma yolları. The Journal of Academic Social Science Studies, 8(25), 249-267.
• Gypen, L., Vanderfaeillie, J., De Maeyer, S., Belenger, L., and Van Holen, F. (2017). Outcomes of children who grew up in foster care: Systematic-review. Children and Youth Services Review, 76, 74-83.
• Hamzeh, N. (2024). Child protection and well-being: A right or a privilege. Journal of Social Sciences, 12(6), 480-499. Ie, J. (2022). The concept of family: Perspectives of Spanish young people in foster care. Child and Family Social Work, 28(2), 503-514.
• Jackson, Y., Gabrielli, J., Tunno, A. M., and Hambrick, E. P. (2012). Strategies for longitudinal research with youth in foster care: A demonstration of methods, barriers, and innovations. Children and Youth Services Review, 34(7), 1208-1213.
• Kaiser, S., Mabille, G., Thørnblad, R., and Skoglund, J. (2024). The child's place in the foster family: Use of conventional names and adoption intentions throughout childhood. Child & Family Social Work, 29(2), 299-305.
• Kalu, F. A., and Bwalya, J. C. (2017). What makes qualitative research good research? An exploratory analysis of critical elements. International Journal of Social Science Research, 5(2), 43-56.
• Karataş, K. (2007). Türkiye’de çocuk koruma sistemi ve koruyucu aile uygulamaları üzerine bir değerlendirme. Toplum ve Sosyal Hizmet Dergisi, 18(2), 7-19.
• Karatay, A. (2017). Türkiye’de koruyucu aile: Kökenleri, gelişimi ve bugünü. Üsküdar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (5), 389-427.
• Kaymakcı, Y. S. (2021). Koruyucu aile hizmet modeli ile ilgili yapılan çalışmaların sosyal sermaye bağlamında analizi. Toplumsal Politika Dergisi, 2(2), 122-136.
• Kılıç, S. (2018). Sosyal sermayenin koruyucu aile hizmet modelindeki yeri ve bu alanda yapılan akademik çalışmaların analizi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Yalova Üniversitesi.
• Merigó, J. M., and Yang, J. B. (2017). Accounting research: A bibliometric analysis. Australian Accounting Review, 27(1), 71-100.
• Merriam, D. (2013). Key words or keywords. The Compass: Earth Science Journal of Sigma Gamma Epsilon, 84(4), 2.
• Migliorini, L., Rania, N., Cardinali, P., Guiducci, V., and Cavanna, D. (2018). Motivations and family functioning of foster families in Italy. Journal of Social Service Research, 44(4), 509-517.
• Montserrat, C., Llosada-Gistau, J., and Fuentes-Peláez, N. (2020). Child, family and system variables associated to breakdowns in family foster care. Children and Youth Services Review, 109, 104701.
• Özaydın-Demirbaş, E., İmir, H. M., Kılınç, F. E., ve Bektaş, N. (2021). Üniversite çalışanlarının koruyucu aile uygulamasına bakış açısı: Bir durum çalışması. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 21(50), 231-277.
• Özbesler, C. (2009). Koruyucu aile hizmetlerinde değerlendirme süreci. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 16(16), 86-94.
• Page, M. J., McKenzie, J. E., Bossuyt, P. M., Boutron, I., Hoffmann, T. C., Mulrow, C. D., ... and Moher, D. (2021). The PRISMA 2020 statement: An updated guideline for reporting systematic reviews. BMJ, 372.
• Pak Güre, M. D., Aydeniz, Ü., ve Uğurlu, Z. (2024). Türkiye’de koruyucu aile ve evlat edinme ile ilgili çalışmalar: Sistematik bir inceleme. Sosyal Çalışma Dergisi, 8(2), 52-66.
• Poursanidou, D., Gatehouse, M., and Ward, H. (2005). Foster care survey: a short feasability study. Sociology. Priyadarshini D, S., and Jose, T. P. (2024). Global research trends on psychological well being of children in foster care homes from 2003 to 2023: A bibliometric analysis using Scopus database. Frontiers in Psychology, 15, 1397624.
• Rajesh, T., Jonsson, K. R., Jackisch, J., and Straatmann, V. S. (2023). Changes in parents' mental health related to child out-of-home care placements: A Swedish national register study. Child Abuse and Neglect, 140, 106149
• Raudkivi, M. (2020). What factors predispose the intention to become a foster family in Estonia: Applying the theory of reasoned action and planned behavior? Children and Youth Services Review, 118, 105445.
• Rees, A., Holland, S., and Pithouse, A. (2012). Food in foster families: Care, communication and conflict. Children & Society, 26(2), 100-111.
• Sadak, E., ve Yıldırım, F. (2020). Kurum bakımından ayrılan bireylerin toplumsal yaşama uyum sorunlarının “sosyal hizmetler” bağlamında değerlendirilmesi. Yakın Doğu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(2), 169-191.
• Sherr, L., Roberts, K. J., and Gandhi, N. (2017). Child violence experiences in institutionalised/orphanage care. Psychology, Health & Medicine, 22(1), 31-57.
• Steenbakkers, A., Van Der Steen, S., and Grietens, H. (2018). The needs of foster children and how to satisfy them: A systematic review of the literature. Clinical Child and Family Psychology Review, 21, 1-12.
• Şen, A. B., Çiltaş, Ç., Caferoğlu, G. N., Balta, G. K., ve Meşe, R. (2024). Türkiye’de lisans düzeyinde eğitim veren sosyal hizmet bölümlerindeki akademisyen profilinin incelenmesi. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 9(3), 294-318.
• Şenocak, H. (2005). Korunmaya muhtaç çocuklar: İstanbul yetiştirme yurtları üzerine bir alan araştırması (Tez No.217040) [Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi-İstanbul]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi
• Şenocak, H., (2006). Korunmaya muhtaç çocuklara sağlanan bakım yöntemleri. Sosyal Siyaset Konferansları, 51(51), 177-228.
• Şimşek, Z., Erol, N., Öztop, D., ve Özcan, Ö. Ö. (2008). Kurum bakımındaki çocuk ve ergenlerde davranış ve duygusal sorunların epidemiyolojisi; Ulusal örneklemde karşılaştırmalı bir araştırma. Turk Psikiyatri Dergisi, 19(3), 235-246.
• Turney, K., and Wildeman, C. (2016). Mental and physical health of children in foster care. Pediatrics, 138. https://doi.org/10.1542/peds.2016-1118.
• Vanderfaeillie, J., Damen, H., Pijnenburg, H., Van Den Bergh, P., and Van Holen, F. (2016). Foster care assessment: an exploratory study of the placement assessment process in flanders and the netherlands. Child & Family Social Work, 21(3), 358-368.
• Vanderwill, L. A., Salazar, A. M., Jenkins, G., Larwelle, J., McMahon, A. K., Day, A., and Haggerty, K. (2021). Systematic literature review of foster and adoptive caregiver factors for increasing placement stability and permanency. Journal of Public Child Welfare, 15(4), 487-527.
• Weatherall, R. (2018). Writing the doctoral thesis differently. Management Learning, 50(1), 100-113. Yazıcı, E. (2012). Korunmaya muhtaç çocuklar ve çocuk evleri. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(18), 499-525.
• Yazıcı, E. (2014). Türkiye’de çocuk koruma sistemi ve koruyucu aile bakım yönteminde yeni yaklaşımlar. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 4(2), 247-270.
• Yolcuoğlu, İ. G. (2009). Türkiye'de çocuk koruma sisteminin genel olarak değerlendirilmesi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 18(18), 43-58.
• Yükseköğretim Kurulu (2024). Yükseköğretim Tez Merkezi. Erişim tarihi: 15.12.2024 https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tarama.jsp
• Yükseköğretim Kurulu (2025). YÖK Lisans Atlası. Erişim tarihi: 09.05.2025, https://yokatlas.yok.gov.tr/lisans-anasayfa.php
• Zeijlmans, K., López, M., Grietens, H., and Knorth, E. J. (2017). Matching children with foster carers: A literature review. Children and Youth Services Review, 73, 257-265.
• Zengin, O., ve Çalış, N. (2017). Türkiye’de sosyal hizmet araştırması: Son 10 yılda sosyal hizmet anabilim dallarında yazılan tezler üzerine bir inceleme. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 6(2), 12