Mapping Demographic Ageing: “What do the spatial ageing patterns of Türkiye mean for social planning and social work?”

Öz

This study addresses the significance of a spatial perspective in social service planning for Türkiye’s rapidly ageing population. It is emphasized that the ageing process exhibits geographical variations in addition to its social, economic, and political impacts, therefore spatial analyses are critical for the effectiveness of social services. Using Geographic Information Systems (GIS) and bivariate mapping techniques, the spatial distribution of the elderly population in Türkiye is analyzed at different scales (NUTS 1-2, province, district, and neighborhood/village). The findings reveal that the distribution of the elderly population shows regional differences, and service priorities should be determined according to this distribution. It is observed that elderly care services are concentrated in the hands of the private sector, especially in metropolitan areas, while these services are insufficient in rural areas. The study demonstrates that ensuring spatial justice will contribute to making social services more equitable and effective. Identifying the geographical patterns of aging provides an important guide for developing age-friendly cities and social service strategies. Ultimately, this study argues that planning social services based on spatial realities will help generate more sustainable and inclusive solutions.

Anahtar Kelimeler

• Demographic ageing
• spatial perspective
• social work
• geographic information systems
• bivariate mapping.

Demografik Yaşlanmayı Haritalamak: “Türkiye'nin mekânsal yaşlanma örüntüleri sosyal planlama ve sosyal hizmet için ne anlama geliyor?"

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de hızla yaşlanan nüfusun sosyal hizmet planlamasında mekânsal perspektifin önemini ele almaktadır. Yaşlanma sürecinin sosyal, ekonomik ve politik etkilerinin yanı sıra coğrafi farklılıklar gösterdiği, bu nedenle mekânsal analizlerin sosyal hizmetlerin etkinliği açısından kritik olduğu vurgulanmaktadır. Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve bivariate haritalama tekniği kullanılarak Türkiye’de yaşlı nüfusun mekânsal dağılımı farklı ölçeklerde (İBBS 1-2, il, ilçe ve mahalle/köy) analiz edilmiştir. Bulgular, yaşlı nüfusun dağılışının bölgesel farklılıklar gösterdiğini, hizmet önceliklerinin bu dağılışa göre belirlenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Özellikle büyükşehirlerde yaşlı bakım hizmetlerinin özel sektör elinde toplandığı, kırsal alanlarda ise bu hizmetlerin yetersiz olduğu tespit edilmektedir. Çalışma, mekânsal adaletin sağlanmasının sosyal hizmetlerin daha adil ve etkili olmasına katkı sağlayacağını göstermektedir. Yaşlanmanın coğrafi paternlerinin belirlenmesi, yaş dostu kentler ve sosyal hizmet stratejileri geliştirmek için önemli bir rehber sunmaktadır. Sonuç olarak bu çalışmada, sosyal hizmetlerin mekânsal gerçekliklere dayalı planlanmasının, daha sürdürülebilir ve kapsayıcı çözümler üretmeye yardımcı olacağı savunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Demografik yaşlanma
• mekânsal perspektif
• sosyal hizmet
• coğrafi bilgi sistemleri
• bivariate haritalama

Destekleyen Kurum

Herhangi bir kurum desteği alınmamıştır.

Etik Beyan

Etik kurul kararı gerektiren bir araştırma olmadığından etik beyan

Kaynakça

1. Arun, Ö. (2013). Ageing in Turkey: “The Peter Pan Syndrome?”. J. Troisi, H.-J.V. Kondratowitz (Eds.), Ageing in the Mediterranean, (pp. 297-323). Policy Press.
2. Bromley, R. (2003). Social planning: Past, present and future. Journal of International Development, 15, 819-830. https://doi.org/10.1002/jid.1037
3. Burch, H.A. (1996). Basic social policy and planning. Haworth Press.
4. Chen, Y., Bouferguene, A., Shen, Y. & Al-Hussein, M. (2018). Difference analysis of regional population ageing from temporal and spatial perspectives: A Case study in China. Regional Studies, 53(6), 849-860. https://doi.org/10.1080/00343404.2018.1492110
5. Chou, Y.H. (1995). Spatial pattern and spatial autocorrelation. A. U. Frank, W. Kuhn (Eds.), Spatial Information Theory: A Theoretical Basis for GIS. International Conference, COSIT '95, Semmering, Austria, September 21-23, 1995, Proceedings (pp.365-375). Berlin, Heidelberg: Springer. https://doi.org/10.1007/3-540-60392-1_24
6. Darülaceze Vakfı (2025). İstanbul Kalkınma Ajansı Projesi. Erişim tarihi: 16 Şubat 2025, https://www.darulacezevakfi.org.tr/portfolio-view/istkaprojesi/
7. Devlet Planlama Teşkilatı (2007). Türkiye’de yaşlıların durumu ve yaşlanma ulusal eylem planı. https://www.aile.gov.tr/media/33628/turkiyede-yaslilarin-durumu-ve-yaslanma-ulusal-eylem-plani.pdf
8. Gregory, D. & Urry, J. (Eds.) (1985). Social relations and spatial structures. Macmillan.

9. Guan, D., Lei, L., Han, Z. (2020). Spatial-temporal variation of population aging: A Case study of China’s Liaoning Province. Complexity, 1-13. https://doi.org/10.1155/2020/5436061
10. Heiner, M. (2004). Diagnostik und diagnosen in der sozialen arbeit [Diagnostics and diagnoses in social work]. Deutscher Verein.
11. Henderson, J., Willis, E. (2020). The marketisation of aged care: the ımpact of aged care reform in Australia. F. Collyer, K. Willis (Eds.), Navigating private and public healthcare. (pp. 249-267). Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-981-32-9208-6_12
12. Hillier, A.E. (2007). Why social work needs mapping. Journal of Social Work Education, 43(2), 205-222. https://doi.org/10.5175/JSWE.2007.200500524
13. Hillis, K.J. (2006). Spatiality. B. Warf (Ed.), Encyclopedia of human geography (pp. 455). Sage.
14. Holecki, T., Rogalska, A., Sobczyk, K., Wozniak-Holecka, J. & Romaniuk, P. (2020). Global elderly migrations and their ımpact on health care systems. Frontier Public Health, 8, 386. https://doi.org/10.3389/fpubh.2020.00386
15. Holland, S., Burgess, S., Grogan-Kaylor A. & Jorge D. (2011). Understanding neighbourhoods, communities and environments: new approaches for social work research. British Journal of Social Work, 41, 689-707. https://doi.org/10.1093/bjsw/bcq123
16. Horner, M.W. (2009). Location Analysis. R. Kitchin, N. Thrift (Eds.), International encyclopedia of human geography (pp.263-269). Elsevier.
17. Janelle, D. & Goodchild, M. (2006). Spatially ıntegrated social science. B. Warf (Ed.), Encyclopedia of human geography (pp.455-457). Thousand Oaks, California: Sage.
18. Karakuş, B. (2018). Türkiye’de yaşlılara yönelik hizmetler, kurumsal yaşlı bakımı ve kurumsal yaşlı bakımında illerin durumu. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı. https://www.aile.gov.tr/media/9323/kitaptuerkiyede-yaslilara-yonelik-hizmetler-kurumsal-ya%C5%9Fl%C4%B1-bak%C4%B1m%C4%B1-ve-illerin-durumu2018.pdf
19. Kashnitsky, I. & Schöley, J. (2018). Regional population structures at a glance. The Lancet, 392 (10143), 209-210. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(18)31194-2
20. Kaygalak, İ. (2022). Mekânsal dönüşü ilişkisel bir perspektifle düşünmek üzerine. Posseible: Felsefe Dergisi, 11(1), 27-50. https://doi.org/10.5281/zenodo.7415934
21. Kemp, S.P. (2011). Recentring environment in social work practice: necessity, opportunity, challenge. British Journal of Social Work, 41, 1198-1210. https://doi.org/10.1093/bjsw/bcr119
22. Koç, İ. & Saraç, M. (2018). Türkiye’de yaşlı göçünün büyüklüğünün ve yönünün değişimi. Senex: Yaşlılık Çalışmaları Dergisi, 2, 19- 37.
23. Krasniuk, S. & Crizzle, A.M. (2023). Impact of health and transportation on accessing healthcare in older adults living in rural regions. Transportation Research Interdisciplinary Perspectives, 21, 100882. https://doi.org/10.1016/j.trip.2023.100882.
24. Kurek, S. (2011). Double transitions? Regional patterns of population ageing in Poland. Geografiska Annaler, 93(2), 163–184. https://doi.org/10.1111/j.1468-0467.2011.00367.x
25. Leonowicz, A. (2002). Prezentacja zależności zjawisk metodą kartogramu złożonego [Presentation of the dependencies of phenomena using the complex choropleth method]. Polski Przegląd Kartograficzny [Polish Cartographic Review], 34(4), 273–285.
26. Leonowicz, A. (2006). Two variable choropleth maps as a useful tool for visualization of geographical relationship. Geografija, 42(1), 33–37. https://publications.lsmuni.lt/object/elaba:6210410.
27. Mains, S.P. (2006). Spatial inequality. B. Warf (Ed.), Encyclopedia of human geography (pp.453-454). Sage.
28. Massey, D. (1984). Introduction: Geography matters. D. Massey, J. Allen (Eds.), Geography matters!: A Reader (pp.1-11). Cambridge University Press.
29. Mathews, C. (2024). Population ageing in lower and middle ıncome countries. celebrating 40 years of help age ınternational. Journal of Population Ageing, 17, 1-4. https://doi.org/10.1007/s12062-024-09447-8
30. Mayer, R.R. (1982). Social planning as social work practice. Administration in Social Work 6(2-3), 49–60. https://doi.org/10.1300/J147v06n02_05
31. Mevlâna Kalkınma Ajansı (2025). Sosyal içerme ve sosyal uyum. Erişim tarihi: 16 Şubat 2025. https://ka.gov.tr/sayfalar/mevlana-kalkinma-ajansi-sosyal-icerme-ve-sosyal-uyum--9-192
32. Moroney, R.M. (1977). Needs Assessment for Human Services. Anderson, W. F., B. J. Frieden, M. J. Murphy (Eds.), Managing human services (pp. 128-133). International City Management Association.
33. Nicotera, N. (2007). Measuring neighborhood: A Conundrum for human services researchers and practitioners. American Journal of Community Psychology 40, 26–51. https://doi.org/10.1007/s10464-007-9124-1
34. Ottensmann, J.R. (1981). The spatial dimension in the planning of social services in large cities. Journal of the American Planning Association, 47(2), 167-174. https://doi.org/10.1080/01944368108977101
35. Özgür, E.M. & Yakar, M. (2021). Coğrafya önemlidir! Nüfus yaşlanmasına mekânsal bir perspektiften bakmak. Senex: Yaşlılık Çalışmaları Dergisi, 5(2), 3-29. https://doi.org/10.24876/senex.2022.42
36. Özkan, O. (2019). Emekli göçmenlerin mekânsal algıları: Kaz Dağı Milli Parkı örneği (Balıkesir İli) (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Balıkesir Üniversitesi.
37. Pantucek, P. (2005). Soziale diagnosen: Verfahren für die praxis sozialer arbeit [Social diagnoses: Methods for social work practice]. Böhlau.
38. Rowland, D.T. (2009). Global Population Aging: History and Prospects. P. Uhlenberg (Ed.), International handbook of population aging (pp. 37-65). Dordrech: Springer.
39. Sager, J.S. (2008). Social planning. Mizrahi, T., Davis, E.L. (Eds.), Encyclopedia of social work, (Vol. 4: S-Y; pp. 56-61). 20th Edition. Oxford University Press.
40. Sayer, A. (1985). The difference that space makes. D. Gregory, J. Urry (Eds.), Social relations and spatial structures (pp. 49-66). Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-1-349-27935-7_4
41. Skinner, M.W., Andrews, G. J. & Cutchin, M.P. (2018). Introducing geographical gerontology. M.W. Skinner, G.J. Andrews, M.P. Cutchin (Eds.), Geographical gerontology: Perspectives, concepts, approaches, (pp. 1-10). Routledge.
42. Social Workin (16.10.2023). Social planning in social work: Definition, process, and examples. https://www.socialworkin.com/2023/10/social-planning-in-social-work.html
43. Soja, E.W. (2010). Seeking spatial justice. University of Minnesota Press.
44. Spatscheck, C. & Wolf-Ostermann, K. (2009): The socio-spatial paradigm in social work: social space analyses as method for practitioners and researchers. In: sozialraum.de (1) Ausgabe 2/2009. https://www.sozialraum.de/the-socio-spatial-paradigm-in-social-work.php
45. Spatscheck, C. (2019). Spatial approaches to social work: Theoretical foundations and ımplications for practice and research. European Journal of Social Work, 22(5), 845–859. https://doi.org/10.1080/13691457.2018.1550387
46. Stillwell, J., Norman, P., Thomas, C. & Surridge, P. (2010). Spatial and social disparities. J. Stillwell, P. Norman, C. Thomas, P. Surridge (Eds.), Spatial and social disparities: understanding population trends and processes, Vol 2, (pp. 1-15). Springer. https://doi.org/10.1007/978-90-481-8750-8_1
47. Stockdale, A. (2011). A Review of demographic ageing in the UK: Opportunities for rural research. Population, Space and Place, 17(3), 204-221. https://doi.org/10.1002/psp.591
48. Südaş, İ. & Mutluer, M. (2010). Daha iyi bir hayata doğru: “Yaşam biçimi göçü”. Ege Coğrafya Dergisi, 19(1), 31-47.
49. Şeker, A. & Kurt, G. (2018). Bir sosyal politika alanı olarak yaşlılık ve sosyal hizmet uygulamaları. Nüfusbilim Dergisi, 40, 7-30.
50. Şenbil, M. & Yetişkul, E. (2021). Spatial variation of elderly population and ıts dynamics in Turkey. Population, Space and Place, 28(3), e2516. https://doi.org/10.1002/psp.2516
51. Şentürk, M. & Ceylan, H. (Ed.). (2015). İstanbul’da yaşlanmak: İstanbul’da yaşlıların mevcut durumu araştırması. İstanbul: Açılımkitap.
52. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (2023a). Yaşlanmanın anaakımlaştırılması rehberi. https://www.aile.tr/media/135825/yaslanmanin_anaakimlastirilmasi_rehberi.pdf
53. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (2023b). Yaşlı hakları ulusal eylem planı, 2023-2025. https://aile.gov.tr/media/133624/yasli_haklari_ulusal_eylem_plani.pdf
54. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (2023c). Yaşlanma vizyon belgesi. https://www.aile.gov.tr/media/133623/yaslanma_vizyon_belgesi.pdf
55. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü. (2013). 65 yaşını doldurmuş muhtaç, güçsüz ve kimsesiz Türk vatandaşları ile engelli ve muhtaç Türk vatandaşlarına aylık bağlanması hakkında yönetmelik. Erişim tarihi: 16 Şubat 2025, https://www.aile.gov.tr/eyhgm/mevzuat/ulusal-mevzuat/yonetmelikler/65-yasini-doldurmus-muhtac-gucsuz-ve-kimsesiz-turk-vatandaslari-ile-engelli-ve-muhtac-turk-vatandaslarina-aylik-baglanmasi-hakkinda-yonetmelik/
56. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü. (2025). Yaşlı Destek Programı (YADES). Erişim tarihi: 16 Şubat 2025, https://www.aile.gov.tr/eyhgm/sayfalar/yades/
57. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı (2023). On ikinci kalkınma planı (2024-2028). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/12/On-Ikinci-Kalkinma-Plani_2024-2028_11122023.pdf
58. T.C. Kalkınma Bakanlığı (2014). Onuncu kalkınma planı (2014-2018) yaşlanma özel ihtisas komisyonu raporu. https://www.sbb.gov.tr/ozel-ihtisas-komisyonu-raporlari/#1540024439304-a1816e9a-4191
59. T.C. Kalkınma Bakanlığı (2015). Onuncu kalkınma planı (2014-2018) kamu harcamalarının rasyonelleştirilmesi programı eylem planı. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2018/10/5Kamu_Harcamalarinin_Rasyonellestirilmesi_Programi.pdf
60. T.C. Kalkınma Bakanlığı (2018). On birinci kalkınma planı (2019-2023) yaşlanma özel ihtisas komisyonu raporu. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/On_Birinci_Kalkinma_Plani-2019-2023.pdf
61. Talas, C. (1997). Toplumsal ekonomi: Çalışma ekonomisi. İmge Kitabevi.
62. Teixeira, S. (2018). Qualitative Geographic Information Systems (GIS): An untapped research approach for social work. Qualitative Social Work, 17(1), 9-23. https://doi.org/10.1177/1473325016655203
63. Tekeli, İ. (2012). Türkiye için STK’lar ve katılımcı demokrasi yazıları. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
64. Tokol, A. & Alper, Y. (2014). Sosyal politika. Dora Yayınları.
65. Tufan, İ. (2007). Birinci Türkiye yaşlılık raporu 2007. Gero Yayınları.
66. TÜİK (15.05.2024). Doğum istatistikleri 2023. TÜİK Haber Bülteni, Sayı: 53708. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Dogum-Istatistikleri-2023-53708
67. Türkiye İstatistik Kurumu-TÜİK (2024a). Yaşlı istatistikleri 2023. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Yaslilar-2023
68. Türkiye İstatistik Kurumu-TÜİK (2024b). İllere göre doğuşta yaşam beklentisi, 2021-2023. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Hayat-Tablolari-2021-2023
69. Türkiye İstatistik Kurumu-TÜİK (2025). Adrese dayalı nüfus kayıt sistemi sonuçları, 2024. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayali-Nufus-Kayit-Sistemi-Sonuclari-2024
70. Urla Başkanoğlu Özel Yaşam Konakları Yaşlı Bakım Merkezi. (2025). İzmir Kalkınma Ajansı ile birlikte gerçekleştirdiğimiz projemiz. Erişim tarihi: 16 Şubat 2025, https://urlayasamkonaklari.com/izmir-kalkinma-ajansi-ile-birlikte-gerceklestirdigimiz-projemiz/
71. Wiles, J.L., Leibing, A., Guberman, N., Reeve, J. & Allen, R.E. (2012). The meaning of "aging in place" to older people. Gerontologist, 52(3), 357-366. https://doi.org/10.1093/geront/gnr098
72. World Health Organization (2007). Global age-friendly cities: A guide. WHO. https://www.who.int/publications/i/item/9789241547307.
73. World Health Organizatio (2015). Measuring the age-friendliness of cities: A Guide to using core ındicators. WHO. https://www.who.int/publications/i/item/9789241509695.
74. Wu, L., Huang, Z. & Pan, Z. (2021). The spatiality and driving forces of population ageing in China. PLoS One, 16(1): e0243559. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0243559
75. Wunderlich, H. (2020). Sozialraumorientierung, quantitative sozialraumanalysen und soziale A. L. Kolhoff (Hrsg.), Aktuelle diskurse in der sozialwirtschaft III (pp. 183–210). VS Verlag für Sozialwissenschaften. https://doi.org/10.1007/978-3-658-31106-3_10
76. Yakar, M. & Özgür, E.M. (2022). Türkiye’de nüfus yaşlanması, yerel düzeyde tehlike çanları çalıyor! Coğrafya Dergisi, 44, 231-250. https://doi.org/10.26650/JGEOG2022-1059215
77. Yakar, M. & Özgür, E.M. (2024). Revealing ageing regions through spatial patterns: the evidence from Türkiye. Finisterra, 59 (125), 105-123. https://doi.org/10.18055/Finis32411
78. Yavuz, S. (2016). Internal migration of Turkey’s older population. D. Eroğlu, J.H. Cohen, İ. Sirkeci (Eds.), Turkish migration 2016 selected papers. Transn