Huzurevinde Yaşayan Yaşlı Bireylerde Sosyal Dışlanma ve Yaşam Doyumu ile Çalışanların Yaşlı Bireylere Karşı Tutumları Arasındaki İlişkinin Belirlenmesi

Öz

Bu araştırma, huzurevlerinde yaşayan yaşlı bireylerin sosyal dışlanma, yaşam doyumu düzeyi ile huzurevi çalışanlarının yaşlı bireylere yönelik tutumları arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla nicel ve nitel karma yöntem kullanılarak Ankara ilindeki kamu huzurevlerinde yürütülmüştür. Araştırma örneklem grubunu uygun örnekleme yöntemi kullanılarak çalışmaya katılan 100 yaşlı birey ve 50 huzurevi personeli oluşturmuştur.Nicel veri toplama araçları Sosyodemografik Bilgi Formu, Kogan Yaşlılara Karşı Tutum Ölçeği, Sosyal Dışlanma Ölçeği ve Yaşam Doyumu Ölçeği’nden oluşmaktadır. Nitel veriler içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları kapsamında huzurevinde çalışan bireylerin yaşlı bireylere karşı tutum düzeyi orta düzeyde ve eğitim düzeyi ile anlamlı ilişki gösterdiği bulunmuştur.Huzurevindeki yaşlı bireylerin çoğunluğu kronik hastalık sahibi ve sunulan sağlık hizmetlerinden genel olarak memnun olduğunu belirtmiştir. Yaşlı bireylerin yaşam doyumu ve sosyal dışlanma düzeyleri “orta” düzeydedir. Bireyin gelir durumu, sağlık algısı ve hemşirelik hizmeti alma durumu ile yaşam doyumu ve sosyal dışlanma puanları arasında anlamlı ilişki bulunmuştur. Ayrıca yaşlı bireylerin sosyal dışlanma düzeyleri ile yaşam doyumu arasında negatif yönde ilişki olduğu ve maddi yoksunluk, sosyal destek ve ulaşım-finansal hizmetleri alt boyutlarının bu ilişkiyi belirlediği bulunmuştur. Araştırma bulguları huzurevinde yaşayan yaşlı bireylerin yaşam doyumunun yalnızca sağlıkla değil; sosyal destek, ekonomik durum ve dışlanma düzeyiyle doğrudan ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca, huzurevi personelinin eğitim düzeyinin yaşlı bireylere yönelik tutumlarını etkilediğini ve bu durumun bakım kalitesine dolaylı katkı sağlayabileceğini ortaya koymaktadır. Bu kapsamda huzurevi çalışanlarına yönelik eğitimlerin güçlendirilmesi, sosyal destek ve ekonomik olanakların geliştirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Huzurevi
• sosyal dışlanma
• yaşlı birey
• yaşam doyumu
• yaşlıya karşı tutum

Proje Numarası

2022-1122

Examining The Relationship Between Social Exclusion, Life Satisfaction and Staff Attiudes Toward Older Adults Living in Nursing Homes

Öz

This study employed a mixed-methods design, integrating quantitative and qualitative approaches, to examine the relationship between social exclusion, life satisfaction among older adults living in nursing homes, and staff attitudes toward older adults. The study was conducted in public nursing homes in Ankara, Türkiye. The sample consisted of 100 older adults and 50 nursing home staff members, selected using a convenience sampling method. Quantitative data were collected using a Sociodemographic Information Form, Kogan’s Attitudes Toward Old People Scale, the Social Exclusion Scale, and the Life Satisfaction Scale. Qualitative data were analyzed using content analysis. The findings revealed that staff attitudes toward older adults were above a moderate level and were significantly associated with education level. The majority of older adult residents reported having chronic illnesses and expressed general satisfaction with the healthcare services provided. The levels of life satisfaction and social exclusion among participants were found to be moderate. Significant relationships were identified between life satisfaction and social exclusion scores and variables such as income status, perceived health status, and receipt of nursing care. Furthermore, a negative relationship was found between social exclusion and life satisfaction among older adults. Subdimensions such as material deprivation, social support, and access to transportation and financial services were found to play a significant role in this relationship. The findings indicate that life satisfaction among older adults in nursing homes is influenced not only by health status but also directly by social support, economic conditions, and levels of social exclusion. Additionally, the education level of nursing home staff was found to influence their attitudes toward older adults, which may indirectly contribute to the quality of care. In this context, strengthening training programs for nursing home staff and improving social support mechanisms and economic resources are recommended.

Anahtar Kelimeler

• Attitudes toward the older adults
• life satisfaction
• nursing home
• older adults
• social exclusion

Proje Numarası

2022-1122

Kaynakça

1. Abbasi, J. (2020). Social isolation—the other COVID-19 threat in nursing homes. JAMA, 324(7), 619–620. https://doi.org/10.1001/jama.2020.13484
2. Adıbelli, D., Türkoğlu, N., & Kılıç, D. (2013). Öğrenci hemşirelerin yaşlılığa ilişkin görüşleri ve yaşlılara karşı tutumları. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Elektronik Dergisi, 6(1), 2–8. http://hdl.handle.net/20.500.12397/4631
3. Açıkgöz, N., Artan, T., & Arıcı, A. (2019). Huzurevi çevresinde ikamet edenlerin huzurevlerine bakış açılarının değerlendirilmesi: İstanbul Sultangazi Huzurevi örneği. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 19(1), 54–80. https://izlik.org/JA49NG66NJ
4. Altıparmak, S. (2009). Huzurevinde yaşayan yaşlı bireylerin yaşam doyumu, sosyal destek düzeyleri ve etkileyen faktörler. Fırat Üniversitesi Sağlık Bilimleri Tıp Dergisi, 23(3), 159–164. https://tip.fusabil.org/pdf.php3?id=692
5. Arpacı, F. (2023). Yaşlı yetişkinlerde yerinde yaşlanmanın yaşam doyumuna etkisinin incelenmesi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 27(3), 541–550. https://izlik.org/JA49CA58ZD
6. Arpacı, F., Polat, Ü., & Kolcu, G. (2022). The relationship between loneliness and life satisfaction in elderly people living at home. Süleyman Demirel Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 13(3), 510–521. https://doi.org/10.22312/sdusbed.1194202
7. Aydın, A., & Aydın Sayılan, A. (2022). 65 Yaş ve üstü bireylerin sosyal dışlanma ile başarılı yaşlanma durumları arasındaki ilişki. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi, 15(2), 52–56. https://doi.org/10.46414/yasad.1184822
8. Beyhan, T. E. (2018). Sağlık çalışanlarının işe hazır bulunuşluk durumlarının öz yeterlilik ve yaşam doyumu üzerine etkisinin değerlendirilmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.

9. Boamah, S. A., Weldrick, R., Lee, T. S. J., & Taylor, N. (2021). Social isolation among older adults in long-term care: A scoping review. Journal of Aging and Health, 33(7–8), 618–632. https://doi.org/10.1177/08982643211004174
10. Brooke, J., & Jackson, D. (2020). Older people and COVID-19: Isolation, risk and ageism. Journal of Clinical Nursing, 29(13–14), 2044–2046. https://doi.org/10.1111/jocn.15274
11. Courtin, E., & Knapp, M. (2017). Social isolation, loneliness and health in old age: A scoping review. Health & Social Care in the Community, 25(3), 799–812. https://doi.org/10.1111/hsc.12311
12. Çunkuş, N., Taşdemir Yiğitoğlu, G., & Akbaş, E. (2019). Yaşlılık ve toplumsal dışlanma. Geriatrik Bilimler Dergisi, 2(2), 58–67. https://izlik.org/JA23JU39MH
13. Dahlberg, L. (2021). Loneliness during the COVID-19 pandemic. Aging & Mental Health, 25(7), 1161–1164. https://doi.org/10.1080/13607863.2021.1875199
14. Dağlı, A., & Baysal, N. (2016). Yaşam doyumu ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 15(59). https://doi.org/10.17755/esosder.263229
15. Dikken, J., van Staalduinen, W. H., Hulsebosch-Janssen, L. M. T., & van Hoof, J. (2021). How to measure the quality of the ageing experience? Archives of Gerontology and Geriatrics, 92, 104253. https://doi.org/10.1016/j.archger.2020.104253
16. Diener, E., Oishi, S., & Tay, L. (2018). Advances in subjective well-being research. Nature Human Behaviour, 2(4), 253–260. https://doi.org/10.1038/s41562-018-0307-6
17. Diener, E. D., Emmons, R. A., Larsen, R. J., & Griffin, S. (1985). The satisfaction with life scale. Journal of Personality Assessment, 49(1), 71–75. https://doi.org/10.1207/s15327752jpa4901_13
18. Dobbs, D., Meng, H., Hyer, K., & Meng, H. (2020). The influence of staff attitudes on person-centered care in nursing homes. The Gerontologist, 60(5), 856–864. https://doi.org/10.1093/geront/gnz112
19. Ergin, I., & Mandiracıoğlu, A. (2015). Demographic and socioeconomic inequalities for self-rated health and happiness in elderly: The situation for Turkey regarding World Values Survey between 1990 and 2013. Archives of Gerontology and Geriatrics, 61(2), 224–230. https://doi.org/10.1016/j.archger.2015.06.011
20. Holt-Lunstad, J., Smith, T. B., Baker, M., Harris, T., & Stephenson, D. (2015). Loneliness and social isolation as risk factors for mortality: A meta-analytic review. Perspectives on Psychological Science, 10(2), 227–237. https://doi.org/10.1177/1745691614568352
21. Joshanloo, M. (2022). A new look at the factor structure of the Satisfaction With Life Scale (SWLS). Current Psychology, 41, 646–652. https://doi.org/10.1007/s12144-020-00613-4
22. Kahraman, H. (2019). Zihinsel ve ortopedik engelli bireylerin ebeveynlerinde engellilerin hakları hakkında bilgi sahibi olmanın yaşam doyumu ve ebeveynlerin stresle başa çıkma tutumları ile ilişkisi (Yüksek Lisans Tezi). Üsküdar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
23. Kahraman, S., Zincir, H., Erten, Z. K., & Özkan, F. (2011). Bir huzurevinde yaşlı kadın ve erkeğin ayrı yaşamasının onların yalnızlık ve yaşam doyumuna etkisi. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 14(2), 1–16. https://izlik.org/JA22NU73NA
24. Karababa, A. (2019). Life positions as predictor of life satisfaction among university students. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(2), 530. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2019.19.46660-448635
25. Karakaya, C., & Işıkhan, V. (2023). Yaşlı bireylerin sosyal dışlanma durumlarının ve sosyal problem çözme becerilerinin değerlendirilmesi. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi, 21, 89–109. https://doi.org/10.46218/tshd.1213310
26. Kaya, F. (2017). Türkiye’de yaşlı nüfus ve huzurevleri. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, (61), 423–440. https://dergipark.org.tr/en/pub/abuhsbd/issue/32974/366562.
27. Kılıç, D., & Adıbelli, D. (2011). The validity and reliability of Kogan’s attitude towards old people scale in the Turkish society. Health, 3(9), 602–608. https://doi.org/10.4236/health.2011.39101
28. Kogan, N. (1961). Attitudes toward old people: The development of a scale and an examination of correlates. Journal of Abnormal and Social Psychology, 62(1), 44–54. https://doi.org/10.1037/h0048053
29. Korkmaz Yaylagül, N., & Baş, A. (2021). Homelessness trends in ageing literature in the context of domains of social exclusion. In K. Walsh, T. Scharf, S. Van Regenmortel, & A. Wanka (Eds.), Social Exclusion in Later Life: Interdisciplinary and Policy Perspectives (pp. 341–350). Springer. https://doi.org/ 10.1007/978-3-030-51406-8_26
30. Kydd, A., Touhy, T., Newman, D., Fagerberg, I., & Engström, G. (2014). Attitudes towards caring for older people in Scotland, Sweden and the United States. Nursing Older People, 26(2), 33–40. https://doi.org/10.7748/nop2014.02.26.2.33.e547
31. Levy, B. R. (2017). Age-stereotype paradox: Opportunity for social change. The Gerontologist,57(suppl_2), S118–S126.http://doi.org/10.1093/geront/gnx059
32. Macleod, C. A., Ross, A., Sacker, A., Netuveli, G., & Windle, G. (2017). Measuring social exclusion in older age: Developing a working framework for hypothesis testing. Innovation in Aging, 1(Suppl 1), 89–90. https://doi.org/10.1093/geroni/igx004.369
33. Officer, A., & de la Fuente-Núñez, V. (2018). A global campaign to combat ageism. Bulletin of the World Health Organization, 96(4), 295–296. https://doi.org/10.2471/BLT.17.202424
34. Pinquart, M., & Sörensen, S. (2000). Influences of socioeconomic status, social network, and competence on subjective well-being in later life: A meta-analysis. Psychology and Aging, 15(2), 187–224. https://doi.org/10.1037/0882-7974.15.2.187
35. Serpen, A. S., Kalaycı, E., & Parlak, E. (2019). Sakarya kadın eğitim ve kültür merkezinden hizmet alan kadınlarda sosyal dışlanma ve yaşam tatmininin incelenmesi. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 14(20), 1312–1335. https://doi.org/10.26466/opus.611692
36. Simard, J., & Volicer, L. (2020). Loneliness and isolation in long-term care and the COVID-19 pandemic. Journal of the American Medical Directors Association, 21(7), 966–967. https://doi.org/10.1016/j.jamda.2020.05.006
37. Steptoe, A. (2019). Happiness and health. Annual Review of Public Health, 40, 339–359. https://doi.org/10.1146/annurev-publhealth-040218-044150
38. Sülüker, K., & Türkoğlu, N. (2021). Birinci ve ikinci basamakta çalışan hemşirelerin yaşlı ayrımcılığına ilişkin tutumlarının karşılaştırılması. Turkish Journal Of Science And Health, 2(1), 166–175. https://izlik.org/JA68WK92YB
39. Tajvar, M., Arab, M., & Montazeri, A. (2008). Determinants of health-related quality of life in elderly in Tehran, Iran. BMC Public Health, 8, 323–331. https://doi.org/10.1186/1471-2458-8-323
40. Tel, H., Koç, M., & Tel Aydın, H. (2020). Evde yaşayan yaşlılarda yalnızlık, yaşam doyumu ve ölüm kaygısının belirlenmesi. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi (Özel Sayı), 1–10. https://doi.org/10.21733/ibad.760027
41. Tian, H., & Chen, J. (2022). Comparing the impact of social support on the life satisfaction of widowed and non-widowed elders. Frontiers in Psychology, 13, 1060217. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.1060217
42. Türkiye İstatistik Kurumu. (2024). İstatistiklerle yaşlılar, 2024 (Yayın No: 54079). https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Yaslilar-2024-54079
43. Usanma Koban, B., Köse, H., Çitak, S., Sezer, A. A., & Balkaya, E. (2024). Evaluation of factors affecting life satisfaction in elderly individuals staying in nursing home. The Journal of Turkish Family Physician, 15(3), 91–100. https://doi.org/10.15511/tjtfp.24.00391
44. Van der Roest, H. G., Prins, M., van der Velden, C., Steinmetz, S., Stolte, E., van Tilburg, T. G., & de Vries, D. H. (2020). The impact of COVID-19 measures on well-being of older long-term care facility residents. Journal of the American Medical Directors Association, 21(11), 1569–1570. https://doi.org/10.1016/j.jamda.2020.09.007
45. Walsh, K., Scharf, T., & Keating, N. (2017). Social exclusion of older persons: A scoping review and conceptual framework. European Journal of Ageing, 14(1), 81–98. https://doi.org/10.1007/s10433-016-0398-8 World Health Organization. (2021). Global report on ageism. WHO. https://www.who.int/publications/i/item/9789240016866
46. Yıldırım Üşenmez, S., & Kaya, H. (2021). Huzurevi çalışanlarının yaşlılara ilişkin tutumlarının belirlenmesi. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 15, 548–560. https://doi.org/10.38079/igusabder.974845
47. Zehirlioğlu, L., Yönt, G. H., Bayat, E., & Günay, B. (2015). Hemşirelerin yaşlılara yönelik tutumları ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi. Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik E-Dergisi, 3(1), 10–18.