EQUALTIY, DISCRIMINATION AND RIGHT TO EDUCATION WITH REGARDS TO DISABLED PEOPLE

Abstract

Disabled people are discriminated based on their disability in every areas of daily life; in finding jobs, health
institutions, and transportation also in education. An important part of the society is excluded from the education
system, being marginalized and isolated. For example, according to Turkey Disability Survey, while 12.9% of general
population were illiterate, this rate appears to be 3 times higher among disabled. 84.2% of disabled people have
primary and pre-primary level of education. According to Measurement of Discrimination Based on Disability Survey,
51% of the sample group of disabled people detect discrimination in education, and 70% of them predict to face
with a discriminative implementation in the future. In this sense, right to education is manifested only as a theoretical
discourse at least for disabled people. For this reason, essential elements, principles and standards of right to
education for people with disabilities have to be clarified in the light of national and international regulations, thus
a consciousness of social awareness and anti-discrimination must be formed.

Keywords

• Right to education, Social state, Disabled, Equality, Discrimination

ENGELLİLER AÇISINDAN EŞİTLİK, AYRIMCILIK VE EĞİTİM HAKKI

Öz

Engelli bireyler iş bulabilmede, sağlık kurumlarında, ulaşımda vb. gündelik yaşamın diğer tüm alanlarında olduğu gibi eğitim alanında da engelliliğe dayalı farklılıkları dolayısıyla ayrımcılıkla karşılaşmaktadır. Toplumun önemli bir bölümü eğitim sisteminden dışlanmakta, marjinalize edilmekte, yalnızlaştırılmaktadır. Örneğin Türkiye Özürlüler Araştırması’nın (2002) verilerine göre, genel nüfusun %12,9’u okuma yazma bilmezken, engellilerde bu oran 3 kat daha yüksek çıkıyor (%36,3). İlkokul ve öncesi eğitim düzeyine sahip engellilerin oranı %84,2. Özürlülüğe Dayalı Ayrımcılığın Ölçülmesi Araştırması’na (2010) göre ise örneklem grubundaki engellilerin %70’i eğitim alanında bir ayrımcılık algılıyor ve kendisinin de bir gün ayrımcı bir uygulama ile karşılaşacağını tahmin ediyor, %51’i bu alanda bir ayrımcı deneyim yaşadığını belirtiyor. Bu anlamda, ülkemizde en azından engelliler açısından eğitim hakkının teorik bir söylem olarak kaldığı gözleniyor. İşte bu nedenle engelliler açısından eğitim hakkının ulusal ve uluslararası düzenlemeler ışığında ele alınarak vazgeçilmez unsurlarının, ilke ve standartlarının netleştirilmesi, böylece toplumsal farkındalık ve ayrımcılık karşıtı bir bilinç oluşturulması gerekiyor.

Anahtar Kelimeler

• Eğitim hakkı, Sosyal devlet, Engelli, Eşitlik, Ayrımcılık

Kaynakça

1. ACUNER, Selma (1999). Türkiye’de Kadın Erkek Eşitsizliği ve Resmi Kurumsallaşma
2. Süreci, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış
3. Doktora Tezi, Ankara.
4. AKSOY, Mehmet (2010). “Özürlüler Politikası ve AB Ayrımcılıkla Mücadele Programları”,
5. http://www.sosyalsiyaset.net/documents/ayrimcilikla_mucadele.htm
6. Erişim Tarihi: 21.08.2010.
7. ALPAGUT, Gülsevil (2004). “4857 sayıl Yasa’da İşverenin Özürlü, Eski Hükümlü ve
8. Terör Mağduru Çalıştırma Zorunluluğu”, Mercek, Y.9, S.4, Nisan 2004.

9. ALTAN, Ömer Zühtü (2008). Sosyal Politika, Anadolu Üniversitesi AÖF Yayını,
10. Eskişehir.
11. ALTAN, Ömer Zühtü ve diğerleri (2009). Uluslararası Çalışma Normları. (Ed. Yener
12. ŞİŞMAN) Eskişehir: Anadolu Üniversitesi AÖF Yayını.
13. Aile Eğitim Rehberi Görme Özürlüler (2008). Özürlüler İdaresi Başkanlığı Aile
14. Eğitim Serisi:1, Ankara.
15. ATAMAN, Ayşegül (2007). “Özürlüler Kanununun Yükseköğretim Kurumlarına
16. Yansıması ve Üniversitelerden Örnekler”, Özürlüler’07 Kongre Sergi ve
17. Sosyal Etkinlikleri “Özel Eğitime Disiplinler Arası Bakış” “Özürlülere İlişkin
18. Hukuki Düzenlemeler” Kongre Bildirileri Kitabı, Özürlüler Vakfı,
19. İstanbul.
20. Ayrımcılıkla Mücadele Bir Eğitim El Kitabı, Anonim, (2005). Avrupa Topluluğu
21. Resmi Yayınlar Bürosu, İtalya.
22. BOZKURT, Enver (2003). İnsan Haklarının Korunmasında Uluslararası
23. Hukukun Rolü, Nobel Yayın Dağıtım, Ankara.
24. BOZKURT, Enver (2006). Uluslararası İnsan Hakları Hukuku, Asil Yayın Dağıtım,
25. Ankara.
26. Bilgilendirme Rehberi, Özürlüler İdaresi Başkanlığı Yayını.
27. BULUT, Nihat (2003). “Küreselleşme: Sosyal Devletin Sonu mu?”, AÜ Hukuk
28. Fakültesi Dergisi, C.52 Sa.2, 2003, ss. 173-195.
29. CANARSLAN, Harun ve TEZEL, Dilber (2005). “Trakya Üniversitesi Engelli Çocuklar
30. Merkezindeki Çocuklarda Özürlü Kimlik Kartı Kullanımı”, Toplum ve
31. Sosyal Hizmet, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Hizmetler Bölümü Yayını,
32. C. 16, S.1, Nisan 2005: 45-59.
33. SOSYAL POLİTİKA
34. ÇALIŞMALARI DERGİSİ Yıl:14 • Sayı: 32 • Ocak-Haziran 2014
35. -
36. CEMALCILAR, Zeynep - GÖKŞEN, Fatoş - ÇELİK, Çetin (2012). İlköğretimde Okulu
37. Terke Neden Olan Demografik, Sosyal ve Çevresel Faktörlerin Belirlenmesi
38. Çalışması, TÜBİTAK Projesi Raporu (Proje No: 108K222), İstanbul.
39. ÇAĞLAR, Selda (2009). Uluslararası Hukuk ve Türk Hukuk Sisteminde
40. Engellilerin Eğitim Hakkı ve Devlet Yükümlülükleri, Beta Yayınları,
41. İstanbul.
42. DEDEOĞLU, Saniye (2009). “Eşitlik mi Ayrımcılık mı? Türkiye’de Sosyal Devlet,
43. Cinsiyet Eşitliği Politikaları ve Kadın İstihdamı”, Çalışma ve Toplum,
44. /2, s.41-54.
45. DİNÇKOL, Bihterin (2005). “Kadın Erkek Eşitliği İçin Pozitif Ayrımcılık”, İstanbul
46. Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Yıl:4, Sayı:8, Güz 2005/2,
47. ss.101-117.
48. DURAL, Ahmet Baran ve ZEYREKLİ, Sedef (2008). “Sosyal Devletin Eğitim İşlevi”,
49. Üniversite ve Toplum, Haziran 2008, Cilt 8, Sayı 2.
50. ERİPEK, Süleyman ve diğerleri (2008). Özel Eğitim (Ed. ERİPEK Süleyman), Anadolu
51. Üniversitesi, Açıköğretim Fakültesi Yayınları, Eskişehir.
52. FENDOĞLU, Hasan T. (2007). Milenyum Türkiye’sinde İnsan Hakları ve AB
53. Konusundaki Açılımlar (Anayasal ve Yasal Değişiklikler), T.C
54. Başbakanlık İnsan Hakları Başkanlığı Yayınları No. 6, Ankara.
55. GÜL, İdil Işıl (2009). “Eğitime Erişim: Eğitimde Ayrımcılık Yasağı ve Fırsat Eşitliği”,
56. Eğitim Hakkı ve Eğitimde Haklar - Uluslararası İnsan Hakları Belgeleri
57. Işığında Ulusal Mevzuatın Değerlendirilmesi (Der. Işık Tüzün) Eğitim
58. Reformu Girişimi, İstanbul, s.17-100.
59. GÜLMEZ, Mesut (2009). İnsan Hakları ve Avrupa Birliği Hukukunda
60. Ayrımcılığın Kaldırılması ve Türkiye, Belediye-İş Sendikası AB’ye Sosyal
61. Uyum Dizisi, Ankara.
62. GÜLMEZ, Mesut (2010). “İnsan Haklarında Ayrımcılık Yasaklı Eşitlik İlkesi: Aykırı
63. Düşünceler”, Çalışma ve Toplum, 2010/2, ss.217-266.
64. İnsan Hakları (2006). İnsan Hakları: Temel Bilgiler, Koruma Mekanizmaları, İl
65. ve İlçe İnsan Hakları Kurulları, 1. Baskı, Ankara.
66. İNSEL, Ahmet (2009). “Fırsat Eşitliği Değil, Eşitlik!”, Radikal İki, 15.2.2009.
67. KARATAŞ, Kasım (2002a). “Özürlülere Yönelik Ayrımcılık ve Ayrımcılıkla Savaşım”,
68. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, C.2, S.1, Mayıs 2002.
69. ENGELLİLERLER AÇISINDAN EŞİTLİK,
70. AYRIMCILIK Yrd. Doç. Dr. Yener Şişman VE EĞİTİM HAKKI
71. -
72. KARATAŞ, Kasım (2002b). “Engellilerin Toplumla Bütünleşme Sorunları”, Ufkun Ötesi
73. Bilim Dergisi, C.2, S.2, Kasım 2002, ss.43–55.
74. KARATAŞ, Kasım ve GÖKÇEARSLAN ÇİFÇİ, Elif (2010). “Türkiye’de Engelli Kadın
75. Olmak: Deneyimler ve Çözüm Önerileri”, Uluslararası Sosyal
76. Araştırmalar Dergisi, Cilt 10, Sayı 13.
77. KILIÇ, Elife Doğan ve TANMAN, Serkan (2009). “İlköğretim Okullarında Eğitimde
78. Fırsat Eşitsizliği”, Üniversite ve Toplum, Haziran 2009, Cilt 9, Sayı 2.
79. KORKUT, Levent (2009). Ayrımcılık Karşıtı Hukuk, İnsan Hakları Gündemi
80. Derneği, Ankara.
81. Sakatlar İçin Ulusal Eylem Planı (1993). Ç.S.G.B. Sakatları Koruma Milli
82. Koordinasyon Kurulu, Ankara.
83. ÖLÇEN, Maksule ve ÖLÇEN, Ali Nejat (1991). Özürlüler Hukuku, Zihinsel Yetersiz
84. Çocukları Yetiştirme ve Koruma Vakfı Yayın No: 1, Ankara.
85. ÖZTAN, Ece (2004). “Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliği Politikaları ve Olumlu Ayrımcılık”,
86. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 59 (1).
87. Özürlülüğe Dayalı Ayrımcılığın Ölçülmesi Araştırması (2010), Özürlüler İdaresi
88. Başkanlığı (ÖZİDA), Ankara.
89. POLAT, Serdar (2009). Türkiye’de Eğitim Politikalarının Fırsat Eşitsizliği
90. Üzerindeki Etkileri, DPT-Uzmanlık Tezleri, Sosyal Sektörler ve
91. Koordinasyon Genel Müdürlüğü, Ankara.
92. SART Z., Hande ve diğerleri (2004), “Türkiye Kaynaştırma Eğitiminde Nerede?:
93. Eğitimciye Öneriler”, XIII. Ulusal Eğitim Bilimleri Kurultayı, 6-9
94. Temmuz 2004 İnönü Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Malatya.
95. ŞİŞMAN, Yener ve diğerleri (2011). Özürlülerin Çalışma Yaşamına Katılma Gereği ve
96. Türkiye’de Bu Bağlamda Uygulanan Sosyal Politikaların Genel Bir
97. Değerlendirmesi -Kota Yönteminin Uygulanmasına İlişkin Bir Eskişehir
98. Örneği-, Anadolu Üniversitesi Yayını, Eskişehir.
99. ŞİŞMAN, Yener (2012a). “Özürlülük Alanında Kullanılan Kavramlar Üzerine Genel Bir
100. Değerlendirme”, ÖZİDA, 2011/2.
101. ŞİŞMAN, Yener (2012b). “Türkiye’de Özürlülere Yönelik Yasal Düzenlemeler”, Sosyal
102. Siyaset Konferansları, 2011/1.
103. TANÖR, Bülent (1978). Anayasa Hukukunda Sosyal Haklar, May Yayınları,
104. İstanbul.
105. SOSYAL POLİTİKA
106. ÇALIŞMALARI DERGİSİ Yıl:14 • Sayı: 32 • Ocak-Haziran 2014
107. -
108. TEZCAN, Mahmut (1991). Eğitim Sosyolojisi, 6. Basım, Yargıçoğlu Matbaası, Ankara.
109. Türkiye Özürlüler Araştırması (2002). Devlet İstatistik Enstitüsü (DİE), Ankara.
110. Türkiye 2010 Yılı İlerleme Raporu (2010). Komisyon Tarafından Avrupa
111. Parlamentosu’na ve Konsey’e Sunulan Bildirim, Genişleme Stratejisi ve
112. Başlıca Zorluklar 2010-2011 (Komisyon Çalışma Dokümanı), Bürüksel.
113. UYAR, Lema (2006). Birleşmiş Milletler’de İnsan Hakları Yorumları İnsan Hakları
114. Komitesi ve Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesi, 1981-2006.
115. ÜNAL Şeref (1997). Temel Hak ve Özgürlükler ve İnsan Hakları Hukuku, Yetkin
116. Yayınları, Ankara.
117. VURAL, Murat ve YIKMIŞ, Ahmet (2008). “Kaynaştırma Sınıfı Öğretmenlerinin
118. Öğretimin Uyarlanmasına İlişkin Yaptıkları Çalışmaların Belirlenmesi”,
119. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, C.8, S.2, Aralık
120. -
121. WINTER, Jerry Alan (Çev. Mehmet ERGÜN) (2004). “Toplumsal Bir Sorun Çözümleyici
122. Olarak Özürlü Hakları Hareketinin Gelişimi (The Development of The
123. Disability Rights Movement As a Social Problem Solver)”, Özveri Dergisi,
124. C.1, S.2, http://www.ozida.gov.tr Erişim Tarihi: 09.04.2009.
125. World Report on Disability (2011). World Health Organization (WHO).
126. Yerel Yönetimler İçin Ulaşılabilirlik Temel Bilgiler Teknik El Kitabı (2010).
127. Özürlüler İdaresi Başkanlığı, Ankara.
128. YURTTAGÜLER, Laden (2007). “Eğitim Hakkı: Uygunluk ve Ulaşılabilirlik”,
129. Üniversite Gençliği ve Sosyal Haklar Raporu, s.138-145. Toplum Gönüllüleri
130. Vakfı ve İstanbul Bilgi Üniversitesi STK Eğitim ve Araştırma Birimi.
131. Yükseköğretimde Yeniden Yapılanma: 66 Soruda Bologna Süreci Uygulamaları (2010).
132. Yükseköğretim Kurulu, Ankara.
133. http://www.canaktan.org/politika/refah-devleti/ozellikler.htm Erişim Tarihi: 11.07.2011.
134. http://www.ozida.gov.tr Erişim Tarihi: 21.05.2010; Birleşmiş Milletler Ekonomik,
135. Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesi Genel Yorum No. 5.
136. http://www.amnesty.org.tr/ai/node/1781 Erişim Tarihi: 05.02.2013.