Araştırma Makalesi

HASTANE VE BİRİNCİ BASAMAK SAĞLIK HİZMETİ BAŞVURULARINDA MESAİ İÇİ/DIŞI TERCİHLERİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER

Sayı: 23 21 Ağustos 2026
PDF İndir
EN TR

HASTANE VE BİRİNCİ BASAMAK SAĞLIK HİZMETİ BAŞVURULARINDA MESAİ İÇİ/DIŞI TERCİHLERİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER

Öz

Amaç: Bu çalışma, birinci basamak yerine hastane tercihini ve mesai içi/dışı başvuru davranışlarını etkileyen faktörleri incelemeyi amaçlamıştır. Yöntem: Kesitsel çalışma İlçe Devlet Hastanesi'nde 373 erişkin katılımcıyla yürütülmüştür. Veriler yapılandırılmış anketle toplanmış, ki-kare ve lojistik regresyon analiziyle değerlendirilmiştir. Bulgular: Katılımcıların %66,8'i mesai saatlerinde hastaneyi tercih etmiş; çoğu (%74,3) Dahiliye Polikliniğine başvurmuştur. Kayıtlı Aile Hekimi olmayanların Dahiliye Polikliniğine başvurma olasılığı 120 kat daha yüksek bulunmuştur (p=0.003). Kırsalda yaşayanların Dahiliye tercih olasılığı 12.56 kat artmıştır (p=0.011). Kronik hastalığı olanlar Dahiliye Polikliniğini, olmayanlar Acil Servisi daha sık kullanmıştır. Düzenli Aile Hekimi takibi olan bireylerde Acil Servis kullanımı belirgin düşüktür. Mesai dışı Acil Servis başvurularında sağlık okuryazarlığı belirleyicidir; hastanede bölüm bulabilenlerin mesai dışı başvuru olasılığı 50 kat artmaktadır (p=0.001). ASM'nin gece/hafta sonu açık olmasını ve uzman doktor bulunmasını isteyenlerin mesai dışı başvuru olasılıkları sırasıyla 14.6 ve 23.8 kat daha yüksektir (p<0.001). Katılımcılar, ASM'de tüm tetkiklerin yapılması, uzman doktor bulunması ve mesai dışı hizmet sunulması halinde birinci basamağı tercih edebileceklerini belirtmiştir. Sonuç: Bulgular, bireylerin hastane başvurularının çok boyutlu sosyodemografik, yapısal ve sağlık okuryazarlığı faktörleriyle ilişkili olduğunu göstermektedir. Birinci basamak kapasitesinin artırılması, mesai dışı erişimin genişletilmesi ve sağlık okuryazarlığının geliştirilmesi, Acil Servis yükünü azaltmada kritiktir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

yoktur

Etik Beyan

Makalede hiçbir suç unsuruna veya kanuna aykırı ifadeye yer verilmemiş, araştırma yapılırken araştırma ve yayın etiğine uygun hareket edilmiştir. Araştırma, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulu’ndan onay alınarak yürütülmüştür (Etik Kurul Onay Tarihi: 25.05.2023, Onay Karar No: 7/23). Tüm katılımcılara çalışmanın amacı açıklanmış, gönüllülük esas alınmış ve sözlü onamları alınmıştır. Elde edilen veriler anonim olarak değerlendirilmiş ve gizlilik ilkelerine titizlikle uyulmuştur.

Teşekkür

Antalya İl Sağlık Müdürlüğü'ne ve Korkuteli Devlet Hastanesi'ne çalışmaya olanak tanıdıkları için teşekkür ederiz.

Kaynakça

  1. • Afonso, S., & Lopes, S. (2020). Differences in Clinical Characteristics and Utilization of Emergency Department by High-Frequency Users. The Journal of Emergency Medicine, 59(1), 153–160.
  2. • Bentley, J. A., Thakore, S., Morrison, W., & Wang, W. (2017). Emergency Department redirection to primary care: a prospective evaluation of practice. Scottish Medical Journal, 62(1), 2–10.
  3. • Bezzina, A. J., Smith, P. B., Cromwell, D., & Eagar, K. (2005). Primary care patients in the emergency department: who are they? A review of the definition of the 'primary care patient' in the emergency department. Emergency Medicine Australasia, 17, (5-6), 472–479.
  4. • Birmingham, L. E., Cheruvu, V. K., Frey, J. A., Stiffler, K. A., & VanGeest, J. (2020). Distinct subgroups of emergency department frequent users: A latent class analysis. The American Journal of Emergency Medicine, 38(1), 83–88.
  5. • Bodenmann, P., Kasztura, M., Graells, M., Schmutz, E., Chastonay, O., Canepa-Allen, M., Moullin, J., von Allmen, M., Lemoine, M., Hugli, O., Daeppen, J. B., & Grazioli, V. S. (2021). Healthcare Providers' Perceptions of Challenges with Frequent Users of Emergency Department Care in Switzerland: A Qualitative Study. INQUIRY: The Journal of Health Care Organization, Provision, and Financing, 58, 469580211028173.
  6. • Brodeur, M., Margo-Dermer, E., Chouinard, M. C., & Hudon, C. (2020). Experience of being a frequent user of primary care and emergency department services: a qualitative systematic review and thematic synthesis. BMJ Open, 10(9), e033351.
  7. • Brown, M., Stadter, G., & Decker, M. C. (2022). Factors Influencing Show Rates of Emergency Department Referrals to Primary Care Safety Net Clinics. WMJ, 121(2), 111–115.
  8. • Burns, T. R. (2017). Contributing factors of frequent use of the emergency department: A synthesis. International Emergency Nursing, 35, 51–55.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sağlık Kurumları Yönetimi, Sağlık Sistemleri

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

21 Ağustos 2026

Gönderilme Tarihi

28 Kasım 2025

Kabul Tarihi

2 Şubat 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 23

Kaynak Göster

APA
Dirican, O., Özkan, B., Denli Bardak, G., Pota, A., Zorlu Görgülügil, G., & Öztaş, D. (2026). HASTANE VE BİRİNCİ BASAMAK SAĞLIK HİZMETİ BAŞVURULARINDA MESAİ İÇİ/DIŞI TERCİHLERİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER. Sağlıkta Performans ve Kalite Dergisi, 23. https://doi.org/10.70915/spkd.1832113
AMA
1.Dirican O, Özkan B, Denli Bardak G, Pota A, Zorlu Görgülügil G, Öztaş D. HASTANE VE BİRİNCİ BASAMAK SAĞLIK HİZMETİ BAŞVURULARINDA MESAİ İÇİ/DIŞI TERCİHLERİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER. SPKD. 2026;(23). doi:10.70915/spkd.1832113
Chicago
Dirican, Oya, Behzat Özkan, Gülçin Denli Bardak, Ali Pota, Gizem Zorlu Görgülügil, ve Dilek Öztaş. 2026. “HASTANE VE BİRİNCİ BASAMAK SAĞLIK HİZMETİ BAŞVURULARINDA MESAİ İÇİ/DIŞI TERCİHLERİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER”. Sağlıkta Performans ve Kalite Dergisi, sy 23. https://doi.org/10.70915/spkd.1832113.
EndNote
Dirican O, Özkan B, Denli Bardak G, Pota A, Zorlu Görgülügil G, Öztaş D (01 Ağustos 2026) HASTANE VE BİRİNCİ BASAMAK SAĞLIK HİZMETİ BAŞVURULARINDA MESAİ İÇİ/DIŞI TERCİHLERİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER. Sağlıkta Performans ve Kalite Dergisi 23
IEEE
[1]O. Dirican, B. Özkan, G. Denli Bardak, A. Pota, G. Zorlu Görgülügil, ve D. Öztaş, “HASTANE VE BİRİNCİ BASAMAK SAĞLIK HİZMETİ BAŞVURULARINDA MESAİ İÇİ/DIŞI TERCİHLERİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER”, SPKD, sy 23, Ağu. 2026, doi: 10.70915/spkd.1832113.
ISNAD
Dirican, Oya - Özkan, Behzat - Denli Bardak, Gülçin - Pota, Ali - Zorlu Görgülügil, Gizem - Öztaş, Dilek. “HASTANE VE BİRİNCİ BASAMAK SAĞLIK HİZMETİ BAŞVURULARINDA MESAİ İÇİ/DIŞI TERCİHLERİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER”. Sağlıkta Performans ve Kalite Dergisi. 23 (01 Ağustos 2026). https://doi.org/10.70915/spkd.1832113.
JAMA
1.Dirican O, Özkan B, Denli Bardak G, Pota A, Zorlu Görgülügil G, Öztaş D. HASTANE VE BİRİNCİ BASAMAK SAĞLIK HİZMETİ BAŞVURULARINDA MESAİ İÇİ/DIŞI TERCİHLERİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER. SPKD. 2026. doi:10.70915/spkd.1832113.
MLA
Dirican, Oya, vd. “HASTANE VE BİRİNCİ BASAMAK SAĞLIK HİZMETİ BAŞVURULARINDA MESAİ İÇİ/DIŞI TERCİHLERİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER”. Sağlıkta Performans ve Kalite Dergisi, sy 23, Ağustos 2026, doi:10.70915/spkd.1832113.
Vancouver
1.Oya Dirican, Behzat Özkan, Gülçin Denli Bardak, Ali Pota, Gizem Zorlu Görgülügil, Dilek Öztaş. HASTANE VE BİRİNCİ BASAMAK SAĞLIK HİZMETİ BAŞVURULARINDA MESAİ İÇİ/DIŞI TERCİHLERİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER. SPKD. 01 Ağustos 2026;(23). doi:10.70915/spkd.1832113

Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü

Sağlıkta Performans ve Kalite Dergisi