HASTANE VE BİRİNCİ BASAMAK SAĞLIK HİZMETİ BAŞVURULARINDA MESAİ İÇİ/DIŞI TERCİHLERİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER
Öz
Amaç: Bu çalışma, birinci basamak yerine hastane tercihini ve mesai içi/dışı başvuru davranışlarını etkileyen faktörleri incelemeyi amaçlamıştır. Yöntem: Kesitsel çalışma İlçe Devlet Hastanesi'nde 373 erişkin katılımcıyla yürütülmüştür. Veriler yapılandırılmış anketle toplanmış, ki-kare ve lojistik regresyon analiziyle değerlendirilmiştir. Bulgular: Katılımcıların %66,8'i mesai saatlerinde hastaneyi tercih etmiş; çoğu (%74,3) Dahiliye Polikliniğine başvurmuştur. Kayıtlı Aile Hekimi olmayanların Dahiliye Polikliniğine başvurma olasılığı 120 kat daha yüksek bulunmuştur (p=0.003). Kırsalda yaşayanların Dahiliye tercih olasılığı 12.56 kat artmıştır (p=0.011). Kronik hastalığı olanlar Dahiliye Polikliniğini, olmayanlar Acil Servisi daha sık kullanmıştır. Düzenli Aile Hekimi takibi olan bireylerde Acil Servis kullanımı belirgin düşüktür. Mesai dışı Acil Servis başvurularında sağlık okuryazarlığı belirleyicidir; hastanede bölüm bulabilenlerin mesai dışı başvuru olasılığı 50 kat artmaktadır (p=0.001). ASM'nin gece/hafta sonu açık olmasını ve uzman doktor bulunmasını isteyenlerin mesai dışı başvuru olasılıkları sırasıyla 14.6 ve 23.8 kat daha yüksektir (p<0.001). Katılımcılar, ASM'de tüm tetkiklerin yapılması, uzman doktor bulunması ve mesai dışı hizmet sunulması halinde birinci basamağı tercih edebileceklerini belirtmiştir. Sonuç: Bulgular, bireylerin hastane başvurularının çok boyutlu sosyodemografik, yapısal ve sağlık okuryazarlığı faktörleriyle ilişkili olduğunu göstermektedir. Birinci basamak kapasitesinin artırılması, mesai dışı erişimin genişletilmesi ve sağlık okuryazarlığının geliştirilmesi, Acil Servis yükünü azaltmada kritiktir.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
Etik Beyan
Teşekkür
Kaynakça
- • Afonso, S., & Lopes, S. (2020). Differences in Clinical Characteristics and Utilization of Emergency Department by High-Frequency Users. The Journal of Emergency Medicine, 59(1), 153–160.
- • Bentley, J. A., Thakore, S., Morrison, W., & Wang, W. (2017). Emergency Department redirection to primary care: a prospective evaluation of practice. Scottish Medical Journal, 62(1), 2–10.
- • Bezzina, A. J., Smith, P. B., Cromwell, D., & Eagar, K. (2005). Primary care patients in the emergency department: who are they? A review of the definition of the 'primary care patient' in the emergency department. Emergency Medicine Australasia, 17, (5-6), 472–479.
- • Birmingham, L. E., Cheruvu, V. K., Frey, J. A., Stiffler, K. A., & VanGeest, J. (2020). Distinct subgroups of emergency department frequent users: A latent class analysis. The American Journal of Emergency Medicine, 38(1), 83–88.
- • Bodenmann, P., Kasztura, M., Graells, M., Schmutz, E., Chastonay, O., Canepa-Allen, M., Moullin, J., von Allmen, M., Lemoine, M., Hugli, O., Daeppen, J. B., & Grazioli, V. S. (2021). Healthcare Providers' Perceptions of Challenges with Frequent Users of Emergency Department Care in Switzerland: A Qualitative Study. INQUIRY: The Journal of Health Care Organization, Provision, and Financing, 58, 469580211028173.
- • Brodeur, M., Margo-Dermer, E., Chouinard, M. C., & Hudon, C. (2020). Experience of being a frequent user of primary care and emergency department services: a qualitative systematic review and thematic synthesis. BMJ Open, 10(9), e033351.
- • Brown, M., Stadter, G., & Decker, M. C. (2022). Factors Influencing Show Rates of Emergency Department Referrals to Primary Care Safety Net Clinics. WMJ, 121(2), 111–115.
- • Burns, T. R. (2017). Contributing factors of frequent use of the emergency department: A synthesis. International Emergency Nursing, 35, 51–55.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Sağlık Kurumları Yönetimi, Sağlık Sistemleri
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Oya Dirican
*
0000-0002-8123-3126
Türkiye
Behzat Özkan
0000-0002-9153-8409
Türkiye
Ali Pota
Bu kişi benim
0009-0002-4463-0883
Türkiye
Dilek Öztaş
0000-0002-8687-7238
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
21 Ağustos 2026
Gönderilme Tarihi
28 Kasım 2025
Kabul Tarihi
2 Şubat 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Sayı: 23