Türkiye’de Finansal İnovasyon ve Ödeme Sistemlerinin Gelişimi: Türkiye İçin Politika Önerileri

Öz

Bu makale, finansal inovasyonun kuramsal temelleri ve ödeme sistemlerinin mimarisini uluslararası literatürle birlikte ele alarak Türkiye’deki tarihsel-kurumsal dönüşümle bütünleştirmektedir. İnceleme; ağ dışsallıkları, iki-taraflı pazarlar ve operasyonel dayanıklılık kavramları (Katz & Shapiro, 1985; Rochet & Tirole, 2003; Regulation (EU) 2022/2554) üzerinde yükselmekte; RTGS/ACH/anlık ödeme tasarımlarının (CPMI, 2016, 2021) ve açık bankacılık çerçevesinin (Directive (EU) 2015/2366) rekabet, maliyet ve kapsayıcılık sonuçlarını tartışmaktadır. Türkiye’de FAST‑TR Karekod, KGF ve Türk Eximbank gibi bileşenler; hız, kesinlik, erişim ve risk paylaşımı kanallarından reel sektöre etki etmektedir (TCMB, 2021, 2024; BKM, 2016). Bulgular, ödeme inovasyonlarının işlem maliyetlerini düşürerek ve kayıt dışılığı azaltarak verimliliği artırdığını; açık API ve veri taşınabilirliğinin ürün‑hizmet çeşitliliğini zenginleştirdiğini göstermektedir (Tufano, 2003; Frame, Wall, & White, 2018).

Anahtar Kelimeler

• Finansal İnovasyon
• Ödeme Sistemleri
• Rtgs; Ach
• Anlık Ödemeler
• İki‑Taraflı Pazarlar

Financial Innovation and Development of Payment Systems in Turkey: Policy Suggestions for Turkey

Öz

This article integrates theoretical basics of financial innovation and the architecture of payment systems with historical-institutional transformation in Turkey by contextualizing with international literature. The research rises above the concepts of net externalities, bi-lateral markets and operational soundness; Regulation (EU) 2022/2554) and discusses about RTGS/ACH instant payment systems projections and the results of competition, cost and inclusiveness for open banking frame (Directive (EU) 2015/2366). Components, such as FAST-TR, Square code, KGF and Turkish Eximbank in Turkey effect the real sector through speed, exactness, accessibility and risk share. Findings demonstrate that payment innovations lower transaction costs and decrease informality and also open API and data portability enrich product-service diversity.

Anahtar Kelimeler

• Financial Innovation
• Payment systems
• Rtgs Ach
• Instant Payments
• Bi-lateral Markets

Kaynakça

1. Armstrong, M. (2006). Competition in two-sided markets. RAND Journal of Economics, 37(3), 668–691.
2. Bank for International Settlements. (2024). Lessons from India’s UPI (BIS Papers No. 152).
3. Bankalararası Kart Merkezi. (2016). Anı ve fotoğraflarla Türkiye’nin kartlı ödeme serüveni.
4. Bankalararası Kart Merkezi. (2024). Kart sayıları. https://bkm.com.tr/kart-sayilari/
5. Bankalararası Kart Merkezi. (2025). POS/ATM/ÖKC istatistikleri. https://bkm.com.tr/en/pos-atm-kart-sayilari/
6. Committee on Payment and Settlement Systems. (2000). Payment systems in Turkey. Bank for International Settlements.
7. Committee on Payments and Market Infrastructures. (2016). Fast payments – Enhancing the speed and availability of retail payments. Bank for International Settlements.
8. Committee on Payments and Market Infrastructures. (2021). Developments in retail fast payments and implications for RTGS systems. Bank for International Settlements.

9. Demirkaya, Y. (2019). Türk kamu yönetiminde planlama. H. Ateş & H. Ateş (Ed.), Türk kamu yönetimi: Tarihsel gelişim, mevcut durum içinde (ss. 393-417). Savaş Yayınevi.
10. Demirkaya, Y. (2023). Coordination difficulty in public administration. Uluslararası Beşeri ve Sosyal Bilimler İnceleme Dergisi. Directive (EU) 2015/2366 of the European Parliament and of the Council of 25 November 2015 on payment services in the internal market (PSD2). Official Journal of the European Union.
11. Frame, W. S., & White, L. J. (2009). Technological change, financial innovation, and diffusion in banking (Working Paper No. 2009-10). Federal Reserve Bank of Atlanta.
12. Frame, W. S., Wall, L., & White, L. J. (2018). Technological change and financial innovation in banking: Some implications for fintech (Working Paper No. 2018-11). Federal Reserve Bank of Atlanta.
13. Hasan, I., Schmiedel, H., & Song, L. (2012). Retail payments and economic growth (Working Paper No. 1572). European Central Bank.
14. Katz, M. L., & Shapiro, C. (1985). Network externalities, competition, and compatibility. American Economic Review, 75(3), 424–440.
15. Regulation (EU) 2022/2554 of the European Parliament and of the Council of 14 December 2022 on digital operational resilience for the financial sector (DORA). Official Journal of the European Union.
16. Rochet, J.-C., & Tirole, J. (2003). Platform competition in two-sided markets. Journal of the European Economic Association, 1(4), 990–1029.
17. Suri, T., & Jack, W. (2016). The long-run poverty and gender impacts of mobile money. Science, 354(6317), 1288–1292. T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı. (2017). Hazine destekli kefalet sistemi – Aralık 2017 raporu.
18. Tufano, P. (2003). Financial innovation. G. Constantinides, M. Harris, & R. Stulz (Ed.), Handbook of the Economics of Finance içinde (Cilt 1A, ss. 307–335). Elsevier.
19. Türk Eximbank. (2024). 2024 faaliyet raporu.
20. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. (2021, 8 Ocak). FAST sisteminin açılmasına ilişkin basın duyurusu.
21. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. (2024a). 2024 faaliyet raporu.
22. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. (2024b). Sayılarla 2024. https://www3.tcmb.gov.tr/yillikrapor/2024/m-0-4/
23. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. (2024c, 2 Nisan). FAST işlem tutar limitlerinin artırılması hakkında basın duyurusu (DUY2024-16).
24. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. (2024d). FAST işlem limitleri ve güvenli ödeme işlemi katman servisi duyuruları. World Bank. (2021). Global findex database 2021 – Türkiye ülke özeti.
25. World Bank & Committee on Payments and Market Infrastructures. (2016). Payment aspects of financial inclusion (PAFI). World Bank Group.
26. World Bank & Committee on Payments and Market Infrastructures. (2020). Payment aspects of financial inclusion in the fintech era. World Bank Group.