Türkiye’de İlköğretim-Ortaöğretim Düzeyinde Yapılan Geleneksel Çocuk Oyunları Araştırmalarının Analizi

Ahmet Temel

Türkiye’de İlköğretim-Ortaöğretim Düzeyinde Yapılan Geleneksel Çocuk Oyunları Araştırmalarının Analizi

Öz

Geçmişte olduğu gibi günümüzde de geleneksel çocuk oyunlarından (GÇO) yararlanılmaya devam edilmektedir. Çocukların bütüncül gelişimlerinde küçük yaşlardan itibaren oyun oynamaları oldukça önemlidir. Bu nedenle temel eğitimin başladığı ilkokul kademesinden itibaren beden eğitimi derslerinde GÇO’ya yer verilmektedir. Bu bağlamda sistematik derleme olarak tasarlanan çalışmanın amacı, Türkiye’de ilköğretim-ortaöğretim düzeyinde yapılan GÇO araştırmalarını analiz etmektir. Verilerin toplanmasında; Web of Science, SCOPUS, ERIC, Google Akademik, EBSCO ve TR Dizin ’de taranan çalışmalar ile Ulusal Tez Merkezinden yararlanılmıştır. “Beden eğitimi”, “geleneksel çocuk oyunları”, “physical education” ve “traditional children's games” ifadeleriyle yapılan sorgulamada 486 çalışmaya ulaşılmıştır. Çalışmaya dahil etme kriteri olarak ilköğretim-ortaöğretim öğrenci grubuna yönelik yapılan araştırmalar seçilmiş, bu doğrultuda örneklemi 15 makale, 3 yüksek lisans ve 1 doktora tezi toplam da 19 çalışma oluşturmuştur. Bulgular incelendiğinde, çalışmaların çoğunluğunun deneysel (f=12) olduğu ve çoğunlukla 8-10 haftalık müdahale yaklaşımlarının uygulandığı tespit edilmiştir. 2023 (f=4) ve 2024 (f=4) yılları arasında yoğun yayın yapılmıştır. Yayın indeksleri bakımından SPORT Discus (f=5), TR Dizin (f=4), EBSCO (f=3), SSCI (f=2), ESCI (f=1), ERIC (f=1) ve Scopus (f=1) gibi uluslararası prestijli indekslerde bu alana yer verilmiştir. Ortaokul (f=9) en fazla tercih edilen çalışma grubu olurken, lise ortaokulla birlikte incelemeye tabii tutulmuştur. Genellikle 40-60 (f=8) kişilik küçük deney grupları seçilirken, örneklem 16-1871 arasında değişen geniş bir yelpazeden oluşmuştur. Çoğunlukla tek deney-kontrol gruplu araştırma modeli tercih edilmiş, ancak 2 çalışmada çok gruplu deneysel çalışma modeli benimsenmiştir. Mendil kapmaca (f=13), seksek (f=9), yakan top (f=8), kaleli yakan top (f=7) ve tombik (f=8) araştırmalarda en çok oynatılan oyunlardır. Bu oyunların haricinde etkisi incelenen birçok oyuna yer verilmiştir. GÇO ile ilgili çalışmalarda 25 farklı özelliğe odaklanılmıştır. Bu çalışmaların en çok incelediği konular ise oyuna yönelik görüş ve metaforlar (f=4), fiziksel aktivite (f=3), değer algısı (f=3) ve sosyal becerilerdir (f=2). Özetle, GÇO’nun hem akademik hem de uygulamalı eğitim yaklaşımlarında önemli bir yere sahip olduğu; içerik ve yöntem açısından nitelikli çalışmaların yapıldığı ve bu çalışmaların uluslararası saygın indekslerde yayımlandığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu doğrultuda, GÇO’ya eğitim programlarında yer verilmesi ve farklı değişkenlere yönelik çok merkezli, uzun süreçli araştırmaların yapılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Arslan, C., Güllü, M., & Yücel, A. S. (2010). İlköğretim ve ortaöğretimde öğrenim gören öğrencilerin spor ve oyun alışkanlıklarının incelenmesi. Sport Sciences, 5(1), 28-46. https://doi.org/10.12739/10.12739
Aydın, E., Temel, A., & Kangalgil, M. (2022). Geçmişten günümüze ortaöğretim beden eğitimi ve spor dersi öğretim programlarının incelenmesi. Journal of Global Sport and Education Research, 5(1), 99-117. https://doi.org/10.55142/jogser.1113312
Aydınlı, İ., & Ramazanoğlu, F. (2024). Beden eğitimi dersinde geleneksel çocuk oyunlarının uygulanması, mendil kapmaca oyunu örneği. The Journal of Academic Social Science, 27, 443-454. https://doi.org/10.16992/ASOS.1227
Bozkurt, E., & Sözer, M. A. (2017). Geleneksel çocuk oyunları ile değerler eğitimi. The Journal of Academic Social Sciences, 55, 295-323. http://dx.doi.org/10.16992/ASOS.12844
Bozkurt, E., & Sözer, M. A. (2018). Mendil kapmaca oyunu ile sorumluluk değerinin öğretiminin vignette tekniği ile incelenmesi. Electronic Turkish Studies, 13(27), 299-325. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.14368
Budak, M. (2016). Geleneksel çocuk oyunlarının oryantasyon ve ritim yeteneği üzerine etkisi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Selçuk Üniversitesi.
Creswell, J. W. (2020). Eğitim araştırmaları nicel ve nitel araştırmaların planlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesi. 3. Baskı. İstanbul: Edam
Çalı, O., & Yıldız, R. (2024). Geleneksel çocuk oyunlarının bedensel zekâya etkisi. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 4(3), 94-101. http://cuspor.cumhuriyet.edu.tr/tr/pub/issue/83170/1408937

Çalışkan, M. (2022). Geleneksel çocuk oyunları uygulamalarının öğrencilerin fiziksel etkinlik düzeyi ve öğretmen davranışları üzerine etkisi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Gaziantep Üniversitesi.
Damayani, N. A., Saepudin, E., Budiono, A., & Rachmawati, T. S. (2019). Preservation of traditional game values as educational tourism assets in sindangkerta district, indonesia. Journal of Environmental Management and Tourism, 4(36), 735-745. https://doi.org/10.14505/jemt.v10.4(36).04
Demirgil, M. K., Korucu, M., & Ezberci Çevik, E. (2025). Investigation of students' perceptions of traditional game and digital game concepts through metaphors. International Journal of Technology in Education and Science (IJTES), 9(1), 142-158. https://doi.org/10.46328/ijtes.601
Dewi, N. R., Saputri, E., Nurkhalisa, S., & Akhlis, I. (2020). The effectiveness of multicultural education through traditional games-based inquiry toward improving student scientific attitude. Journal of Physics: Conference Series. 1567 042051. https://doi.org/10.1088/1742-6596/1567/4/042051
Fang, Y., Chen, K., & Huang, Y. (2016). Emotional reactions of different interface formats: Comparing digital and traditional board games. Advances in Mechanical Engineering, 8(3), 1-8. https://doi.org/10.1177/1687814016641902
Goodenow, C., & Grady, K. E. (1993). The relation¬ship of school belonging and friends’ values to academic motivation among urban adolescent stu¬dents. The Journal of Experimental Education, 62(1), 60-71. https://doi.org/10.1080/00220973.1993.9943831
Hazar, Z., Tekkurşun, D. G., & Dalkıran, H. (2017). Ortaokul öğrencilerinin geleneksel oyun ve dijital oyun algılarının incelenmesi: Karşılaştırmalı metafor çalışması. SPORMETRE Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 15(4), 179-190. https://doi.org/10.1501/Sporm_0000000334
Hidayati, N. N. (2020). Indonesian traditional games: A way to implant character education on children and preserve indonesian local wisdom. Istawa: Jurnal Pendidikan Islam, 5(1), 81-101. https://doi.org/10.24269/ijpi.v5i1.2475
Kacar, D. (2020). Geleneksel çocuk oyunlarının internet bağımlılığı, sosyal beceri ve stres düzeyine etkisi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Gazi Üniversitesi.
Karaçam, Z. (2013). Sistematik derleme metodolojisi: Sistematik derleme hazırlamak için bir rehber. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 6(1), 26-33. https://dergipark.org.tr/tr/pub/deuhfed/issue/46815/587078
Kavussanu, M., Stamp, R., Slade, G., & Ring, C. (2009). Observed prosocial and antisocial behaviors in male and female soccer players. Journal of Applied Sport Psychology, 21(1), 62-76. https://doi.org/10.1080/10413200802624292
Kaya, F., Karakaş, L., Paçacı, S., & Erzeybek, M. S. (2017). Devlet ve özel okullarda öğrenim gören çocukların çocuk oyunlarına ilişkin görüşlerinin incelenmesi. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, (34), 19-29. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ataunikkefd/issue/29687/301437
Koyuncu, F., & Bulut, G. G. (2022). Geleneksel çocuk oyunlarının kültürlerarası etkileşimi. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (12), 499-519. https://doi.org/10.21733/ibad.1083497
Küçükibiş, H. F., Özkurt, B., Sirkeci, H., Öztürk, O. (2022). Geleneksel oyun ve geleneksel çocuk oyunlarının eğitim-öğretim programlarındaki yeri. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 21(83), 1422-1436. https://doi.org/10.17755/esosder.972845
Lestari, P. I., & Prima, E. (2017). The implementation of traditional games to improve the social emotional early childhood. Journal of Educational Science and Technology, 3(3), 178-184. https://doi.org/10.26858/est.v3i3.4212
Lestariningrum, A. (2017). The effects of traditional game ‘congkak’ and self-confidence towards logical mathematical ıntelligence of 5-6 years children. Journal Ilmiah Pendidikan Prasekolah dan Sekolah Awal, 3(1), 13-22. https://doi.org/10.24269/jin.v3n1.2018.pp13-22
Lubay, L. H., & Purnama, A. D. (2020). An effort to improve the playing skill through the application of tool modification in small ball game (a classroom action research). In 4th International Conference on Sport Science, Health, and Physical Education (ICSSHPE 2019) (pp. 403-405). Atlantis Press. https://doi.org/10.2991/ahsr.k.200214.108
Macar, Ş., & Ziyagil, M. A. (2024). The effect of traditional games education on physical fitness, health and happiness levels in secondary school students. Conhecimento & Diversidade, 16(43), 452-481. https://doi.org/10.18316/rcd.v16i43.11909
Mamak, H., Temel, A., & Kangalgil, M. (2020). Examining the self-efficacy of primary school teachers and the problems encountered in physical education and game course. Educational Policy Analysis and Strategic Research, 15(3), 336-358. https://doi.org/10.29329/epasr.2020.270.16
Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) (2023). Yüz yüze 100 çocuk oyunu. Temel Eğitim Genel Müdürlüğü. https://tegm.meb.gov.tr/www/yuz-yuze-100-cocuk-oyunu-kitabi-yayinlandi/icerik/910
Satılmış, S. E., Bilgin, T., & Ödemiş, M. (2023). Bir rekreasyonel aktivite olarak geleneksel sokak oyunlarının yabancı uyruklu çocuklarda sosyal beceri psikolojik sağlamlık ve umut düzeylerine etkisinin incelenmesi. ROL Spor Bilimleri Dergisi, 4(3), 1080-1097. https://doi.org/10.5281/zenodo.8346352
Sulistyorini, D. (2024). Function and educative value in games traditional in java. ISCE: Journal of Innovative Studies on Character and Education, 8(1), 204-213. http://iscjournal.com/index.php/isce/article/view/244/248
Temel, A., & Kangalgil, M. (2021). Oyun ve fiziki etkinlikler dersi öğretim programı kazanımlarının gerçekleşmesine ilişkin sınıf öğretmenlerinin görüşleri. Milli Eğitim Dergisi, 50(229), 445-462. https://dergipark.org.tr/tr/pub/milliegitim/issue/60215/874865
Temel, A., & Mamak, H. (2023). Investigation of secondary school student's value perceptions and attitudes regarding to physical education and sports lesson. Education Quarterly Reviews, 6(1), 133-151. http://dx.doi.org/10.31014/aior.1993.06.01.693
Temel, A., & Temel, A. N. (2023). Moderate vigorous physical activity levels of primary school students: Break time and physical education lesson. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 17(3), 202-217. https://dergipark.org.tr/tr/pub/bsd/issue/81003/1364935
Temel, A., Kangalgil, M., & Çalı, O. (2024a). Teachers' views on the role of traditional children's games in education. Journal of Education and Recreation Patterns (JERP), 5(1), 52-65. https://doi.org/10.53016/jerp.v5i1.220
Temel, A., Kangalgil, M., & Mamak, H. (2023). Evaluation of play skills of primary school students playing traditional children's games. Mediterranean Journal of Sport Science, 6(1), 251-270. https://doi.org/10.38021/asbid.1215868
Temel, A., Mamak, H., Kangalgil, M., Kılıçer, İ., Erdem, C., Çapar, T., Özkan, A., & Uz, S. (2024b). Investigation of the sense of school belonging and sportspersonship behavior of students playing traditional children’s games. BMC Psychology 12, 656. https://doi.org/10.1186/s40359-024-02155-0
Ültay, E., Akyurt, H., & Ültay, N. (2021). Sosyal bilimlerde betimsel içerik analizi. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (10), 188-201. https://doi.org/10.21733/ibad.871703
Whiteside-Mansell, L., Weber, J. L., Moore, P. C., Johnson, D., Williams, E. R., Ward, W. L., Robbins, J. M., & Phillips, B. A. (2015). School bonding in early adolescence: Psychometrics of the brief survey of school bonding. The Journal of Early Adolescence, 35(2), 245–275. https://doi.org/10.1177/0272431614530808
Yazıcıoğlu Çalışan, H., & Yıldız, R. (2024). Geleneksel çocuk oyunlarının ortaokul öğrencilerinin yaşam kalitesine etkisi. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 18(3), 456-465. https://dergipark.org.tr/tr/pub/bsd/issue/88803/1563353
Yıldız, R. (2023). Zekâ oyunları ve geleneksel çocuk oyunlarının ortaokul öğrencilerinde dikkat ve görsel algıya etkisi. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Aksaray Üniversitesi.
Yıldız, R., & Koçak, Ç. V. (2022). Geleneksel çocuk oyunlarının ilkokul öğrencilerinin karar verme becerilerine etkisi. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 3(2), 38-44. http://cuspor.cumhuriyet.edu.tr/tr/pub/issue/73251/1149651
Yılmaz, E., Yel, S., & Griffiths, M. D. (2022). Dijital ve geleneksel oyun oynayan çocukların değer algılarının karşılaştırılması: Türk ve İngiliz örneklemleri. Eğitim ve Bilim, 47(210), 41-66. http://dx.doi.org/10.15390/EB.2022.10574

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Beden Eğitimi ve Oyun

Bölüm

Derleme

Yazarlar

Ahmet Temel ^*
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2025

Gönderilme Tarihi

18 Nisan 2025

Kabul Tarihi

21 Mayıs 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 1 Sayı: 1

IZ

https://izlik.org/JA35KR32SL

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Temel, A. (2025). Türkiye’de İlköğretim-Ortaöğretim Düzeyinde Yapılan Geleneksel Çocuk Oyunları Araştırmalarının Analizi. Spor Eğitimi ve Bilim, 1(1), 1-13. https://izlik.org/JA35KR32SL

AMA

1.Temel A. Türkiye’de İlköğretim-Ortaöğretim Düzeyinde Yapılan Geleneksel Çocuk Oyunları Araştırmalarının Analizi. SEB. 2025;1(1):1-13. https://izlik.org/JA35KR32SL

Chicago

Temel, Ahmet. 2025. “Türkiye’de İlköğretim-Ortaöğretim Düzeyinde Yapılan Geleneksel Çocuk Oyunları Araştırmalarının Analizi”. Spor Eğitimi ve Bilim 1 (1): 1-13. https://izlik.org/JA35KR32SL.

EndNote

Temel A (01 Haziran 2025) Türkiye’de İlköğretim-Ortaöğretim Düzeyinde Yapılan Geleneksel Çocuk Oyunları Araştırmalarının Analizi. Spor Eğitimi ve Bilim 1 1 1–13.

IEEE

[1]A. Temel, “Türkiye’de İlköğretim-Ortaöğretim Düzeyinde Yapılan Geleneksel Çocuk Oyunları Araştırmalarının Analizi”, SEB, c. 1, sy 1, ss. 1–13, Haz. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA35KR32SL

ISNAD

Temel, Ahmet. “Türkiye’de İlköğretim-Ortaöğretim Düzeyinde Yapılan Geleneksel Çocuk Oyunları Araştırmalarının Analizi”. Spor Eğitimi ve Bilim 1/1 (01 Haziran 2025): 1-13. https://izlik.org/JA35KR32SL.

JAMA

1.Temel A. Türkiye’de İlköğretim-Ortaöğretim Düzeyinde Yapılan Geleneksel Çocuk Oyunları Araştırmalarının Analizi. SEB. 2025;1:1–13.

MLA

Temel, Ahmet. “Türkiye’de İlköğretim-Ortaöğretim Düzeyinde Yapılan Geleneksel Çocuk Oyunları Araştırmalarının Analizi”. Spor Eğitimi ve Bilim, c. 1, sy 1, Haziran 2025, ss. 1-13, https://izlik.org/JA35KR32SL.

Vancouver

1.Ahmet Temel. Türkiye’de İlköğretim-Ortaöğretim Düzeyinde Yapılan Geleneksel Çocuk Oyunları Araştırmalarının Analizi. SEB [Internet]. 01 Haziran 2025;1(1):1-13. Erişim adresi: https://izlik.org/JA35KR32SL