ISSOS EPİPHANEİA SERAMİKLERİNDE FOTOGRAMETRİ VE 3B MODELLEME İLE DİJİTAL TAMAMLAMA VE DİJİTAL RESTORASYON

Yıl 2025, Sayı: 7, 99 - 134, 31.12.2025

Banu Özdilek , Muhammed Naif Sönmez

https://doi.org/10.55061/srmka.1847154

Öz

Bu çalışma, Issos Epiphaneia Arkeolojik Kazı ve Araştırmaları kapsamında 2022–2025 yılları arasında ele geçen seramik buluntuların, fotogrametri ve üç boyutlu (3B) modelleme yöntemleri kullanılarak dijital ortamda tamamlanması ve restorasyonuna yönelik yaklaşımları ele almaktadır. Çalışmanın temel amacı, seramiklerin fiziksel müdahaleye maruz bırakılmadan, bilimsel veriler, tipolojik özellikler ve dönemsel karşılaştırmalar doğrultusunda dijital tamamlama, dijital restorasyon önerileri geliştirmektir. Bu bağlamda uygulanan dijital yöntemler, geleneksel tümleme ve restitüsyon süreçlerinin yerine geçmekten ziyade, bu süreçleri tamamlayıcı; analiz, belgeleme, yorumlama ve görselleştirme aşamalarına katkı sunan araçlar olarak değerlendirilmiştir. Issos Epiphaneia Antik Kenti’nin dijitalleşme süreci kapsamında, seramik parçalar fotogrametrik olarak belgelenmiş, üç boyutlu modelleri oluşturulmuş ve eksik kısımlar form, tipoloji ve dönem özellikleri dikkate alınarak dijital ortamda tamamlanmıştır. Bu sayede, seramiklerin olası hacimleri, kullanım biçimleri ve işlevsel analizleri üzerine değerlendirmeler yapılabilmiştir. Kazı ve araştırma çalışmalarında elde edilen tüm veriler FileMaker tabanlı veri sistemleri üzerinden depolanmakta; mobil LiDAR teknolojisi kullanılarak kazı alanı, mimari kalıntılar ve buluntular üç boyutlu olarak taranmaktadır. Ayrıca iki ve üç boyutlu çizimler, dijital bulut sistemleri ve Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) uygulamalarıyla veri analizi ve görselleştirme süreçleri desteklenmektedir. Neolitik Çağ’dan Osmanlı Dönemi’ne uzanan geniş bir kronolojik yelpazeye ait seramik repertuvarı, Issos Epiphaneia’nın kültürel çeşitliliğini, seramik üretimini ve sürekliliğini ortaya koymaktadır. Bu çalışma, dijital arkeoloji uygulamalarının seramik araştırmalarında sunduğu potansiyeli Issos Epiphaneia örneği üzerinden değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Issos , Epiphaneia , Dijital Arkeoloji , Dijital Tamamlama , Issos Epiphaneia Seramikleri , Fotogrametri

DIGITAL COMPLETION AND DIGITAL RESTORATION OF CERAMICS FROM ISSOS EPIPHANEIA USING PHOTOGRAMMETRY AND 3D MODELING

Öz

This study examines approaches to the digital completion and restoration of ceramic finds recovered during the Issos Epiphaneia Archaeological Excavations and Research conducted between 2022 and 2025, using photogrammetry and three dimensional (3D) modeling methods. The main objective of the study is to develop digital completion, digital restoration proposals based on scientific data, typological characteristics and chronological comparisons, without subjecting the ceramics to any physical intervention. In this context, the applied digital methods are not intended to replace traditional completion and restitution processes, but rather to complement them by contributing to the stages of analysis, documentation, interpretation and visualization. Within the framework of the digitalization of the ancient city of Issos Epiphaneia, ceramic fragments were documented through photogrammetric analysis, three-dimensional models were generated and missing parts were digitally completed by taking form, typology, and period characteristics into account. This approach enables evaluations of the vessels’ possible volumes, modes of use and functional analyses. All data obtained from excavation and research activities are stored in FileMaker based database systems, while mobile LiDAR technology is employed to three dimensionally scan the excavation area, architectural remains, and artifacts. In addition, data analysis and visualization processes are supported through two and three dimensional drawings, digital cloud systems and Geographic Information Systems (GIS). The ceramic repertoire spanning a broad chronological range from the Neolithic Period to the Ottoman Period reveals the cultural diversity, ceramic production and continuity of Issos Epiphaneia. This study aims to evaluate the potential offered by digital archaeology applications in ceramic research through the case of Issos Epiphaneia.

Anahtar Kelimeler

Issos Epiphaneia , Digital Archaeology , Digital Completion , Digital Restoration , Issos , Ceramics , Photogramettry

Teşekkür

Acknowledgements; this article is dedicated to my father, Retired Senior Colonel Dr., Surveying and Photogrammetry Engineer Ali İlhan Özdilek, with whom I had the opportunity to carry out numerous joint projects in the field of archaeology. Throughout my entire academic career, he continuously supported and guided my scientific work. During his service at the General Command of Mapping, he developed original devices in the field of photogrammetry, introduced innovative methodologies, authored books, and supervised numerous master’s and doctoral theses. He also taught archaeometry courses at Hatay Mustafa Kemal University and consistently encouraged me to educate students in the fields of photogrammetry and archaeometry.The second author of this article is Naif Sönmez, my master’s student, whose research focuses on digital archaeology. Writing this article together with a student I trained in photogrammetry represents the fulfillment of the responsibility and academic values my father instilled in me as a mentor and educator. I remember him with deep respect and longing.

Kaynakça

• Akyol & Özdemir 2012 Akyol, A. A. – Kameray, Ö. Eds. (2012). Türkiye’de Arkeometrinin Ulu Çınarları, Prof. Dr. Melej Özer ve Prof. Dr. Şahinde Demirci’ye Armağan, Homerkitabevi.
• Atkinson 1996 Atkinson, K. B. (1996). Close Range Photogrammetry and Machine Vision. Latheronwheel: Whittles Publishing.
• Binford 1962 Binford, L. R. (1962). Archaeology as anthropology. American Antiquity, 28(2), 217–225.
• Chase et al. 2011 Chase, A. F., Chase, D. Z., Weishampel, J. F., Drake, J. B., Shrestha, R. L., Slatton, K. C., & Carter, W. E. (2011). Airborne LiDAR, archaeology, and the ancient Maya landscape at Caracol, Belize. Journal of Archaeological Science, 38(2), 387–398.
• Clarke 2014 Clarke, D. L. (2014). Analytical Archaeology. London: Routledge.
• Conolly & Lake 2006 Conolly, J., & Lake, M. (2006). Geographical Information Systems in Archaeology. Cambridge: Cambridge University Press.
• Cooper & Green 2016 Cooper, A., & Green, C. (2016). Embracing the complexities of ‘big data’ in archaeology: the case of the English Landscape and Identities Project. Journal of Archaeological Method and Theory, 23(1), 271–304.
• Eslami et. al. 2020 Eslami, D., Di Angelo, L., Di Stefano, P., & Pane, C. (2020). Review of computer-based methods for archaeological ceramic sherds reconstruction. Virtual Archaeology Review, 11(23), 34–49.
• Frischer 2005 Frischer, B. (2005). “New directions for cultural virtual reality”, Virtual Retrospect 2005 (Bordeaux), 168–175.
• Gonizzi Barsanti et. al. 2013 Gonizzi Barsanti, S., Remondino, F., & Visintini, D. (2013). 3D surveying and modeling of archaeological sites – some critical issues. ISPRS Annals of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences, 2, 145–150.
• Güngör 2022 Güngör, M. (2022). Uzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) alanında yayınlanan makalelerin bibliyometrik analizi. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 12(Dijitalleşme), 287–305.
• İşler, V., & Karaarslan, S. V. (2022). “Arkeoloji ve bilişim”, N. P. Özgüner & V. İşler (Eds.), Arkeolojide Bilişim Teknolojileri. İstanbul: Ofset Yapımevi Yayınları, 23–44.
• Johnson 1990 Johnson, I. (1990). Geographical Information Systems in Archaeology: An Introduction. Sydney: Department of Prehistory, Australian National University.
• Kalaycı 2018 Kalaycı, T. (2018). “Arkeolojide Mekansal Teknolojiler: Uzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri”, S. Ünlüsoy; C. Çakırlar & Ç. Çilingiroğlu (Eds.), Arkeolojide Temel Yöntemler, Ege Yayınları, 69-107.
• Kalaycı 2022 Kalaycı, T. (2022). “Arkeolojide uzaktan algılama yöntemleri”, N. P. Özgüner & V. İşler (Eds.), Arkeolojide Bilişim Teknolojileri. İstanbul: Ofset Yapımevi Yayınları, 83–112.
• Kansa & Kansa 2013 Kansa, E. C., & Kansa, S. W. (2013). Open archaeology: Data publication and professionalism in archaeological communication. Journal of Eastern Mediterranean Archaeology & Heritage Studies, 1(1), 88–97.
• Karamurat 2022 Karamurat, C. (2022). “Arkeolojide veri ve veri tabanı yöntemi”, N. P. Özgüner & V. İşler (Eds.), Arkeolojide Bilişim Teknolojileri. İstanbul: Ofset Yapımevi Yayınları, 47–77.
• Koparal 2018 Koparal, E. (2018), “Arkeolojide Yüzey Araştırmaları: Yöntem, Tarihçe ve Uygulama”, S. Ünlüsoy; C. Çakırlar & Ç. Çilingiroğlu (Eds.), Arkeolojide Temel Yöntemler, Ege Yayınları, 109-155.
• Levantine Ceramics Project Levantine Ceramics Project. https://www.levantineceramics.org/wares (13.12.2023).
• Opitz & Herrmann 2018 Opitz, R., & Herrmann, J. (2018). Recent trends and long-standing problems in archaeological remote sensing. Journal of Computer Applications in Archaeology, 1(1), 19–41.
• Orengo & Garcia-Molsosa 2019 Orengo, H. A., & Garcia-Molsosa, A. (2019). A brave new world for archaeological survey: Automated machine learning-based potsherd detection using high-resolution drone imagery. Journal of Archaeological Science, 112, 105013.
• Özcan & Akay 2024, Özcan, O. & Akay, S. S. (2024). Arkeolojide Uzaktan Algılama, Ç. Atakuman; G. Dardeniz; Y.S. Erdal & B. Arıkan (Eds.), Arkeolojide Çok Disiplinli Yaklaşımlar, Ege Yayınları, 543-566.
• Özdilek 1966, Özdilek, A. İ. (1966), Kıymetlendirme Gereçlerinde yapılan Ayarlara Genel Bakış ve Hesaplama, Harita Genel Komutanlığı Dergisi 72, 1966, 14-18.
• Özdilek 1969, Özdilek, A. İ. (1969), 1/ 5 00’lik haritaların yapımında standart ve dolgu sistemi esaslarına göre nirengi yapımının karşılaştırması, Harita Genel Komutanlığı Dergisi 73, 34-39.
• Özdilek 1970a, Özdilek, A. İ. (1970), Fotogrametrik kıymetlendirmede kullanılacak resimlerin (ölçü resimlerinin) Alımlarında ve Hazırlanmalarında Göz Önünde Tutulacak Esaslar, Harita Genel Komutanlığı Dergisi 74, 55-74.
• Özdilek 1970b, Özdilek, A. İ. (1970), Revizyon Çalışmaları ve Bu Çalışmalarda Kullanılak yeni Bir Alet Ortoskop Üzerine İnceleme, Harita Genel Komutanlığı Dergisi Özel sayı 5, 1-39.
• Özdilek 1970c, Özdilek, A. İ. (1970), Eğik Durumda Çekilen Resimlerin Terragrapla Kıymetlendirilmesi, İstanbul Teknik Üniversitesi Dergisi No. 1, 149-154.
• Özdilek 1970d, Özdilek, A. İ. (1970), Özel Durumlu Modellerin Relatif Ayarlarında Kullanılacak Yeni Bir Metod: Stereoskopik Çizgi Metodu, İstanbul Teknik Üniversitesi Dergisi No. 1, 155-159.
• Özdilek 1971a Özdilek, A. İ. (1971) Eğik Durumda Çekilen Resimlerin Terregraf’la Kıymetlendirilmesi, Harita Genel Komutanlığı Dergisi 76, 5-9.
• Özdilek 1971b Özdilek, A. İ. (1971) Özel Durumlu Modellerin Relatif Ayarlarında Kullanılacak Yeni Bir Metod: Stereoskopik Çizgi Metodu, Harita Genel Komutanlığı Dergisi 77, 5-9.
• Özdilek 1972 Özdilek, A. İ. (1972) Strereoskopik Foto Analiz, Harita Genel Komutanlığı Dergisi 78, 52-57.
• Özdilek 1973a, Özdilek, A. İ. (1973) İzdüşüm Bilimi Kartografik ve Geodezik İzdüşümler, Harita Genel Müdürlüğü Yayınları.
• Özdilek 1973b, Özdilek, A. İ. (1973) Stereoskopik Foto Analiz Metodu, İstanbul Teknik Üniversitesi Dergisi No. 3, 158-167.
• Özdilek 1977a Özdilek, A. İ. (1977) Hava Fotoğrafları Yorumlama Tekniği ve Uygulama Alanlarına Genel Bakış.
• Özdilek 1977b Özdilek, A. İ. (1977) Fotogrametri Ölçü Tekniği ve Uygulama Alanlarına Genel Bakış, Jeomorfoloji Dergisi Sayı 6, 79-86.
• Özdilek 1980 120 Özdilek, A. İ. (1980) Türkiye’nin 1:25.000 Ölçekli Topografik Haritalarına Ülke Koşullarında Uygulanabilecek En Uygun Fotogrametrik Güncelleştirme Yöntemi.
• Özdilek et al. 2026 Özdilek, A. İ., Özdilek, B. & Tıbıkoğlu, H. O. (2026) Arkeometri Bağlamında Fotogrametrinin Arkeoloji Bilimindeki Yeri (Yayına Hazırlanıyor).
• Özdilek et. al. 2023 Özdilek, B., Tıbıkoğlu, H. O., & Ersoy, A. (2023). “İssos–Epiphaneia 2022 Excavations”. ANMED, 21, 29–33.
• Özdilek et al. 2024a Özdilek, B., Ersoy, A., & Tıbıkoğlu, H. O. (2024). İssos Epiphaneia (Erzin) 2022 yeni dönem kazıları. 43. Uluslararası Kazı, Araştırma ve Arkeometri Sempozyumu, Ankara, 197–222.
• Özdilek et al. 2004b Özdilek, B., Tıbıkoğlu, H. O. & Ersoy, A. (2024). Issos Rpiphaneia Excavations 2022-2023 and Archaeological Research After Earthquakes. Anatolia Antiqua XXXII, 335-380.
• Özdilek & Tıbıkoğlu 2025a Özdilek, B. & Tıbıkoğlu, H. O. (2025). Issos-Epiphaneia Aqueduct and Waterway Studies (2022–2025): A Preliminary Assessment within the Archaeological Research Project, Anados, Studies of the Ancient World 17, 1 – 23.
• Özdilek & Tıbıkoğlu 2025b Özdilek, B. & Tıbıkoğlu, H. O. (2025). Issos Epiphaneia archaeological research project (2022- 2024): Preliminary assessments on the port investigations Catabolos/Burnaz: The port of Epiphaneia in the Issos Plain- Archaeological Research and Findings. Anados Studies of the Ancient World 17, 175 – 214.
• Özdilek et al. 2025a Özdilek, B., Tıbıkoğlu, H. O. & Çelikay, A. (2025). Architectural and Urban Insights from the 2024 Excavations: The Podium Temple, Port Catabolos, and Waterways of Issos Epiphaneia. Anatolia Antiqua XXXIII (in press).
• Özdilek et al. 2025b Özdilek, B., Tıbıkoğlu, H. O., Sönmez, M. N., & Ersoy, A. (2025). İssos–Epiphaneia (Hatay-Erzin) 2023 yılı kazı ve araştırmaları. 44. Uluslararası Kazı, Araştırma ve Arkeometri Sempozyumu, Nevşehir, 265–283.
• Özdilek & Tıbıkoğlu 2026 Özdilek, B. & Tıbıkoğlu, H. O. (2026). The newly discovered September / Grape Treading Panel in the Agricultural Activities and Zodiac Themed Calendar Mosaic of Issos Epiphaneia Stoa. JMR 19 (in press).
• Özgüner 2022 Özgüner, N. P. (2022). “Coğrafi Bilgi Sistemlerinin (CBS) tanımı ve bileşenleri”, N. P. Özgüner & V. İşler (Eds.), Arkeolojide Bilişim Teknolojileri. İstanbul: Ofset Yapımevi Yayınları, 115–152.
• Remondino & Rizzi 2010 Remondino, F., & Rizzi, A. (2010). Reality-based 3D documentation of natural and cultural heritage sites—techniques, problems, and examples. Applied Geomatics, 2(3), 85–100.
• Renfrew & Bahn 2017 Renfrew, C. & Bahn, P. (2017). Arkeoloji Kuramlar, Yöntemler ve Uygulama, Çev. G. Ergin, Homerkitabevi.
• Richards 2017 Richards, J. D. (2017). Twenty years preserving data: a view from the United Kingdom. Advances in Archaeological Practice, 5(3), 227–237.
• Sürer 2024 Sürer, E. (2024). “Arkeolojide Dijital Yöntemlerin Kullanım Alanları”, Ç. Atakuman; G. Dardeniz; Y.S. Erdal & B. Arıkan (Eds.), Arkeolojide Çok Disiplinli Yaklaşımlar, Ege Yayınları, 501-522.
• Taşkıran 2022 Taşkıran, M. (2022). Dijital arkeoloji uygulamaları: Sillyon çalışmaları örneği. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 12(Dijitalleşme), 320–328.
• Tıbıkoğlu & Özdilek 2024 Tıbıkoğlu, H. O. & Özdilek, B. (2024). Re-evaluation of the Mosaics of the Artemis Bath of Issos Epiphaneia, Conservation and Exhibition Project”, Journal of Mosaic Research 17, 263–300.
• Tsiafaki vd. 2016 Tsiafaki, D., Koutsoudis, A., Arnaoutoglou, F., & Michailidou, N. (2016). Virtual reassembly and completion of a fragmentary drinking vessel. Virtual Archaeology Review, 7(15), 67–76.
• Uslu 2025 Uslu H. (2025). İssos-Epiphaneia Güney Stoa’sından Ele Geçen Sırlı Seramikler, (Yükseklisans Tezi). Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Klasik Arkeoloji Anabilim Dalı, Hatay.
• Uzunel & Özdemir 2022 Uzunel, Ö., & Özdemir, B. Ş. (2022). Somut kolektif hafızanın kayıt altına alınmasında çağdaş teknolojilerin kullanımı: Lazer tarayıcılar. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 12 (Dijitalleşme), 270–286.