Türkiye’de Turizm ve Metaverse Konulu Lisansüstü Tezler Üzerine Bir İnceleme

Öz

Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de turizm ve metaverse konularında hazırlanan lisansüstü tezlerin mevcut durumunu ortaya koymak ve alandaki araştırma eğilimlerini belirlemektir. Araştırma kapsamında Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi veri tabanında yer alan ve belirlenen ölçütleri karşılayan lisansüstü tezler incelenmiştir. Çalışmada nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş ve doküman analizi yöntemi kullanılarak veriler analiz edilmiştir. Bulgular, turizm ve metaverse konulu tezlerin son yıllarda özellikle 2024 ve 2025 yıllarında yoğunlaştığını göstermektedir. İncelenen tezlerin büyük çoğunluğunun yüksek lisans düzeyinde olduğu, ağırlıklı olarak turizm işletmeciliği alanında hazırlandığı ve nicel araştırma yöntemlerinin tercih edildiği belirlenmiştir. Tezlerde en sık ele alınan konuların metaverse turizmi, sanal gerçeklik, artırılmış gerçeklik, turist davranışları ve pazarlama uygulamaları olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca anahtar kelime analizleri, metaverse kavramının turizmde dijital dönüşüm, deneyim tasarımı ve teknolojik yeniliklerle ilişkilendirildiğini ortaya koymuştur. Araştırma sonuçlarının, gelecekte gerçekleştirilecek çalışmalara yön göstermesi ve turizm alanındaki metaverse literatürünün gelişimine katkı sağlaması beklenmektedir. Anahtar Kelimeler: Metaverse, Turizm, Lisansüstü Tezler, Doküman Analizi, Türkiye.

Anahtar Kelimeler

• Metaverse
• Turizm
• Lisansüstü Tezler
• Doküman Analizi
• Türkiye

Destekleyen Kurum

Bu araştırmayı desteklemek için dış fon kullanılmamıştır.

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur.

A Review of Graduate Theses on Tourism and the Metaverse in Türkiye

Öz

The aim of this study is to reveal the current status of graduate theses on tourism and the metaverse in Türkiye and to identify research trends in this field. Within the scope of the research, graduate theses included in the National Thesis Center database of the Council of Higher Education and meeting the specified criteria were examined. A qualitative research approach was adopted in the study, and the data were evaluated using document analysis methods. The findings indicate that theses on tourism and the metaverse have intensified in recent years, particularly in 2024 and 2025. It was determined that the majority of the examined theses were at the master's level, were predominantly conducted in the field of tourism management, and preferred quantitative research methods. The most frequently addressed topics in the theses were metaverse tourism, virtual reality, augmented reality, tourist behavior, and marketing applications. In addition, keyword analyses revealed that the concept of the metaverse is associated with digital transformation, experience design, and technological innovations in tourism. The results of the study are expected to guide future research and contribute to the development of the metaverse literature in the field of tourism. Keywords: Metaverse, Tourism, Graduate Theses, Document Analysis, Türkiye.

Anahtar Kelimeler

• Metaverse
• Tourism
• Graduate Theses
• Document Analysis
• Türkiye

Kaynakça

1. Al, U., & Tonta, Y. (2004). Atıf analizi: Hacettepe Üniversitesi Kütüphanecilik Bölümü tezlerinde atıf yapılan kaynaklar. Bilgi Dünyası, 5(1), 19-47.
2. Alaeddinoğlu, M. F. (2023). İklim ve turizm için metaverse. Journal of Humanities and Tourism Research, 13(3), 689-700.
3. Albayati, H., Alistarbadi, N., & Rho, J. J. (2023). Assessing engagement decisions in NFT Metaverse based on the Theory of Planned Behavior (TPB). Telematics and Informatics Reports, 10, 100045. Altınay Özdemir, M. (2025). Metaverse turizmi araştırmalarının yörüngesi nedir: Bibliyometrik bir genel bakış. Journal of Recreation and Tourism Research, 12(1), 43–70. https://doi.org/10.5281/zenodo.15098604
4. Arasa, D. (2022). Metaverse tourism: All you need to know. INQUIRER.net. Erişim Tarihi: 15 Mart 2026. https://usa.inquirer.net/91663/metaverse-tourism
5. Aşar, D. (2025). Post-endüstriyel dönüşüm ile turizmde fijital pazarlama: Metaverse, Turizm 4.0 ve gerçeklik (VR/AR/MR) teknolojilerinin Türkiye'de uygulanabilirliğinin incelenmesi (Doktora tezi, Akdeniz Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi.
6. Aydıner, H. M. (2022). Türkiye'de turizm destinasyon pazarlamasında dijital etkinlik kullanımı: Pandemi süreci uygulamaları (Yüksek lisans tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi.
7. Bayram, A. (2022). Metaleisure: Leisure time habits to be changed with metaverse. Journal of Metaverse, 2(1), 1-7.
8. Baysal, H., & Saygın, M. (2022). İşletme yönetiminde meta yaklaşımlar. H. Baysal & M. Saygın (Ed.), Fiziksel evrenötesi yaşam: Metaverse (ss. 1–24) içinde. Eğitim Yayınevi.

9. Beck, J., Rainoldi, M., & Egger, R. (2019). Virtual reality in tourism: A state-of-the-art review. Tourism Review, 74(3), 586–612. https://doi.org/10.1108/TR-03-2017-0049
10. Berk, O. N. (2025). Metaverse'te turist olmak: Sanal gerçeklik üzerine netnografi ve gömülü teori uyumlu deneyimsel bir araştırma (Doktora tezi, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi.
11. Bilgihan, A., Leong, A. M. W., Okumus, F., & Bai, J. (2024). Proposing a metaverse engagement model for brand development. Journal of Retailing and Consumer Services, 78, 103781. https://doi.org/10.1016/j.jretconser.2024.103781
12. Broadus, R. N. (1987). Toward a definition of "bibliometrics". Scientometrics, 12(5–6), 373–379. https://doi.org/10.1007/BF02016680
13. Bulut, K., & Kaya, E. (2024). Yazma eğitimi alanında yazılan lisansüstü tezlerin akademik metin yazma ilkelerine uygunluğu üzerine bir inceleme. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(3), 1024–1054. https://doi.org/10.33711/yyuefd.1417780
14. Cai, W., Richter, S., & McKenna, B. (2019). Progress on technology use in tourism. Journal of Hospitality and Tourism Technology, 10(4), 651–672. https://doi.org/10.1108/JHTT-08-2018-0068
15. Castronova, E. (2001). Virtual worlds: A first-hand account of market and society on the Cyberian frontier (CESifo Working Paper No. 618). CESifo Group Munich. https://dx.doi.org/10.2139/ssrn.294828
16. Chen, R., Gong, Y., Liu, Y., & Cheng, W. (2023). A bibliometric and content analysis of strategy-based instruction in second or foreign language teaching from 2000 to 2021. SAGE Open, 13(2), 1–17. https://doi.org/10.1177/21582440231159546
17. Chen, Z. (2023). Beyond reality: Examining the opportunities and challenges of cross-border integration between metaverse and hospitality industries. Journal of Hospitality Marketing & Management, 32(7), 967–980. https://doi.org/10.1080/19368623.2023.2202574
18. Chen, Z. (2024). Beyond boundaries: Exploring the Metaverse in tourism. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 37(3), 1057–1075. https://doi.org/10.1108/IJCHM-06-2023-0900
19. Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2011). Designing and conducting mixed methods research (2nd ed.). Sage Publications.
20. Cuomo, M. T., Tortora, D., Foroudi, P., Giordano, A., & Metallo, G. (2021). Digital transformation and tourist experience co-design: Big social data for planning cultural tourism. Technological Forecasting and Social Change, 162, 120345. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2020.120345
21. Çelik, R. (2022). Metaverse nedir? Kavramsal değerlendirme ve genel bakış. Balkan and Near Eastern Journal of Social Sciences, 8(1), 67–74.
22. De Bellis, N. (2009). Bibliometrics and citation analysis: From the science citation index to cybermetrics. Bloomsbury Publishing.
23. De Castro, H. (2021, November 4). Metahotels or what metaverse will mean for hotel industry. LinkedIn. Retrieved May 2, 2026. https://www.linkedin.com/pulse/metahotels-what-metaverse-mean-hotel-industry-hector-de-castro
24. Demir, Ç. (2022). Metaverse teknolojisinin otel sektörünün geleceğine etkileri üzerine bir inceleme (An investigation into the impact of metaverse technology on the hotel industry's future). Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 10(1), 542–555. https://doi.org/10.21325/jotags.2022.988
25. Demir, M., & Tokgöz, E. (2022). Snow Crash'ten Meta'ya: Metaverse'ün kavramsal ve teknolojik gelişimi. N. Göker & G. Göker (Ed.), İletişim ve medya alanında uluslararası araştırmalar IV (ss. 69–92) içinde. Eğitim Yayınevi.
26. Dertli, Ş. (2024). Kış turizminde kalite ve memnuniyet: Yapay zekâ ve metaverse teknolojilerinin geleceği üzerine bibliyometrik bir karşılaştırma (Yüksek lisans tezi, Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi.
27. Dionisio, J. D. N., Burns, W. G., III, & Gilbert, R. (2013). 3D Virtual worlds and the metaverse: Current status and future possibilities. ACM Computing Surveys, 45(3), 1–38. https://doi.org/10.1145/2480741.2480751
28. Duran, G., Kanıgür, S., & Hassan, A. (2022). Gri gergedan metaforu bağlamında metaverse'ün turizm sektörü açısından incelenmesi. Journal of New Tourism Trends, 3(2), 160–176.
29. Dünya Turizm Örgütü-UNWTO. (2022). Tourism in the 2030 agenda. Retrieved May 20, 2026. https://www.unwto.org/tourism-in-2030-agenda
30. Dwivedi, Y. K., Hughes, L., Baabdullah, A. M., Ribeiro-Navarrete, S., Giannakis, M., Al-Debei, M. M., Dennehy, D., Metri, B., Buhalis, D., Cheung, C. M. K., Conboy, K., Doyle, R., Dubey, R., Dutot, V., Felix, R., Goyal, D. P., Gustafsson, A., Hinsch, C., Jebabli, I., ... Wamba, S. F. (2022). Metaverse beyond the hype: Multidisciplinary perspectives on emerging challenges, opportunities, and agenda for research, practice and policy. International Journal of Information Management, 66, 102542. https://doi.org/10.1016/j.ijinfomgt.2022.102542
31. Eratay, G. (2025). Turizm sektöründe metaverse pazarlamasının tüketicinin satın alma niyetine etkisi (Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi.
32. Ercan, F. (2022). Metaverse teknolojisinin gelecekte turizm sektörüne olası etkilerini belirlemeye yönelik bir araştırma. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(4), 1063-1092. https://doi.org/10.18037/ausbd.1225882
33. Gadekallu, T. R., Huynh-The, T., Wang, W., Yenduri, G., Ranaweera, P., Pham, Q. V., da Costa, D. B., & Liyanage, M. (2022). Blockchain for the metaverse: A review. arXiv. https://doi.org/10.48550/arXiv.2203.09738
34. Go, H., & Kang, M. (2023). Metaverse tourism for sustainable tourism development: Tourism Agenda 2030. Tourism Review, 78(2). https://doi.org/10.1108/TR-02-2022-0102
35. Görgülü, E. (2022). Jean Baudrillard'ın simülasyon kuramı bağlamında metaverse ve gerçeklik. Ulakbilge Sosyal Bilimler Dergisi, 10(74), 727–738. https://doi.org/10.7816/ulakbilge-10-74-05
36. Görücü, O. (2025). Metaverse kavramına turizm değer zinciri kapsamında fenomenolojik bir bakış (Yüksek lisans tezi, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi.
37. Gössling, S., & Schweiggart, N. (2022). Two years of COVID-19 and tourism: What we learned, and what we should have learned. Journal of Sustainable Tourism, 30(4), 915–931. https://doi.org/10.1080/09669582.2022.2029875
38. Guttentag, D. A. (2010). Virtual reality: Applications and implications for tourism. Tourism Management, 31(5), 637–651. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2009.07.003
39. Han, D. I. D., Weber, J., Bastiaansen, M., Mitas, O., & Lub, X. (2019). Virtual and augmented reality technologies to enhance the visitor experience in cultural tourism. In M. C. tom Dieck & T. Jung (Eds.), Augmented reality and virtual reality: Empowering human, place and business (pp. 113–128). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-06246-0_9
40. Hemmati, M. (2022). The metaverse: An urban revolution. Tourism of Culture, 2(7), 53–60.
41. Huynh-The, T., Pham, Q. V., Pham, X. Q., Nguyen, T. T., Han, Z., & Kim, D. S. (2023). Artificial intelligence for the metaverse: A survey. Engineering Applications of Artificial Intelligence, 117, 105581. https://doi.org/10.1016/j.engappai.2022.105581
42. Johnson, A.-G. (2022). Why are smart destinations not all technology-oriented? Examining the development of smart tourism initiatives based on path dependence. Current Issues in Tourism, 25(17), 1–13. https://doi.org/10.1080/13683500.2022.2053071
43. Karaca, Ş., & Baran, Z. (2022). Turizmde metaverse konulu çalışmaların bibliyometrik analizi. ASES IV. Uluslararası Sosyal Bilimler Konferansı Bildiriler Kitabı (ss. 355–362).
44. Karagöz Zeren, S. (2021, Kasım). Turizm işletmelerinde metaverse dünyası, NFT ve İNFT: Düşünen, konuşan teknolojiler. In Proceedings of the International Blockchain and Cryptocurrency Conference (Ankara, Türkiye).
45. Karasakaloğlu, B., & Çelik, M. N. (2025). Technology in Hospitality, Leisure, Sport and Tourism Research: A Bibliometric Mapping. Selçuk Turizm ve Bilişim Araştırmaları Dergisi, 7, 1-23. https://doi.org/10.71276/stbad.1634292
46. Kıral, B. (2020). Nitel bir veri analizi yöntemi olarak doküman analizi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15, 170-189.
47. Kim, J. (2021). Advertising in the metaverse: Research agenda. Journal of Interactive Advertising, 21(3), 141–144. https://doi.org/10.1080/15252019.2021.2001273
48. Marr, B. (2021, June 11). Extended reality in tourism: 4 ways VR and AR can enhance the travel experience. Forbes. Retrieved May 15, 2026. https://www.forbes.com/sites/bernardmarr/2021/06/11/extended-reality-in-tourism-4-ways-vr-and-ar-can-enhance-the-travel-experience
49. Morningstar, C., & Farmer, F. R. (1991). The lessons of Lucasfilm's Habitat. In M. Benedikt (Ed.), Cyberspace: First steps (pp. 273–301). MIT Press.
50. Mystakidis, S. (2022). Metaverse. Encyclopedia, 2(1), 486–497. https://doi.org/10.3390/encyclopedia2010031
51. Osareh, F. (1996). Bibliometrics, citation analysis and co-citation analysis: A review of literature I. Libri, 46(3), 149–158. https://doi.org/10.1515/libr.1996.46.3.149
52. Pajo, A. (2025). Turizm işletmelerinde metaverse kullanımı ve gelecekteki kullanımına yönelik beklentiler. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 14(2), 793–812. https://doi.org/10.33206/mjss.1482223
53. Pannicke, D., & Zarnekow, R. (2009). Virtual worlds. Business & Information Systems Engineering, 1(2), 185–188. https://doi.org/10.1007/s12599-008-0016-1
54. Park, S., & Kim, S. (2022). Identifying world types to deliver gameful experiences for sustainable learning in the metaverse. Sustainability, 14(3), 1361. https://doi.org/10.3390/su14031361
55. Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods (4th ed.). SAGE Publications.
56. Polat, K. (2025). Metaverse turizmine yönelik algılanan riskin ve seyahat motivasyonunun tatil satın alma niyetine etkisi (Yüksek lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi.
57. Ruhanen, L., Moyle, C. L., & Moyle, B. (2019). New directions in sustainable tourism research. Tourism Review, 74(2), 138–149. https://doi.org/10.1108/TR-12-2017-0196
58. Sak, R., Şahin Sak, İ. T., Öneren Şendil, Ç., & Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227-250. http://doi.org/10.33400/kuje.843306
59. Serçek, S., & Korkmaz, M. (2023). Turizm sektöründe metaverse'ün kullanımına ilişkin sistematik bir literatür çalışması. Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Dergisi, 6(5), 701–721. https://doi.org/10.26677/TR1010.2023.1235
60. Sever, M. M. (2025). Bir ikna aracı olarak metaverste katılım: Turizm işletmeleri için metavers ekosistem tasarımı. Uşak Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Fakültesi Dergisi, 5(1), 72–89.
61. Stephenson, N. (1992). Snow Crash. Bantam Books.
62. Şahin, S., & Acun, A. (2015). Turist rehberliği alanının bibliyometrik profili (Ulusal Turizm Kongreleri bildirileri). Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 18(34), 213–234.
63. Travel Voice Japan. (2021, September 1). Meta tourism, a new tourism concept, kicks off in Japan: Visualizing meanings and values of contents on a digital map. Travel Voice Japan. Retrieved May 18, 2026. https://www.travelvoice.jp/english/meta-tourism-a-new-tourism-concept-kicks-off-in-japan-visualizing-meanings-and-values-of-contents-on-a-digital-map
64. Tsai, S. P. (2022). Investigating metaverse marketing for travel and tourism. Journal of Vacation Marketing, 29(1), 103–111. https://doi.org/10.1177/13567667221145715
65. Um, T., Kim, H., Kim, H., Lee, J., Koo, C., & Chung, N. (2022). Travel Incheon as a metaverse: Smart tourism cities development case in Korea. In J. L. Stienmetz, B. Ferrer-Rosell, & D. Massimo (Eds.), Information and communication technologies in tourism 2022 (pp. 226–231). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-94751-4_21
66. Üstüner, M., & Dilek, S. E. (2024). Metaverse ve turizm: Bibliyometrik bir analiz. Journal of Tourism Intelligence and Smartness, 7(2), 184–198. https://doi.org/10.58601/jtis.1469307
67. Wei, S., Ren, G., & O'Neill, E. (2014). Haptic and audio displays for augmented reality tourism applications. In 2014 IEEE Haptics Symposium (HAPTICS) (pp. 485–488). IEEE. https://doi.org/10.1109/HAPTICS.2014.6775503
68. Yılmaz, M., & Karamustafa, K. (2022). Artırılmış gerçeklik uygulamaları ve turizm (Augmented reality applications and tourism). Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 19(3), 399–422. https://doi.org/10.24010/soid.1143907
69. YÖK Tez Merkezi. (2026). Ulusal Tez Merkezi. Erişim Tarihi: 06 Nisan 2026. https://tez.yok.gov.tr
70. Yüksel, R. (2024). Otel işletmelerinde işe alım sürecinde metaverse'ün uygulanabilirliği: Yöneticiler üzerine bir araştırma (Yüksek lisans tezi, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi.
71. Zan, B. U. (2012). Türkiye'de bilim dallarında karşılaştırmalı bibliyometrik analiz çalışması (Doktora tezi, Ankara Üniversitesi). YÖK Ulusal Tez Merkezi.
72. Zhanatova, N. (2024). Turizmde metaverse kullanımına yönelik bir SWOT analizi (Yüksek lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi.
73. Zhang, Y., Wang, Y., Du, H., & Havlin, S. (2024). Delayed citation impact of interdisciplinary research. Journal of Informetrics, 18(1), Article 101468. https://doi.org/10.1016/j.joi.2023.10146
74. Zhou, C. (2019). Research on development mode of intelligent rural tourism under digital background. Informatica, 43(3), 337–341. https://doi.org/10.31449/inf.v43i3.2806