Araştırma Makalesi

Safranbolu Tarihî Yapı Kitabelerinde Ebcedle Tarihlendirme

Cilt: 33 Sayı: 2 31 Aralık 2024
PDF İndir
EN TR

Safranbolu Tarihî Yapı Kitabelerinde Ebcedle Tarihlendirme

Öz

Bu çalışma, Safranbolu ilçesindeki tarihi yapıların kitabelerindeki Ebced kullanımını tespit ve analiz etmek amacıyla yapılmıştır. Türk-İslam sanatındaki kitabeler, zaman içinde diğer sanat türleriyle birlikte gelişerek mimari eserler üzerinde işlev üstlenmişlerdir. Başlangıçta daha basit ifadelerle ortaya çıkan kitabeler, zaman içinde -özellikle Osmanlı döneminde- zenginleşerek edebi bir alan haline gelmiştir. Ebced kullanımı edebiyatta bir ustalık göstergesi olarak kabul edilirken, kitabelere yansıyan uygulamalarda da hayranlık uyandıran örnekler ortaya konmuştur. Sahip olduğu tarihi ve kültürel değerleri Osmanlıdan günümüze çok sağlıklı bir şekilde ulaştırmayı başaran ve bu özelliği ile de UNESCO Dünya Miras Listesinde kendine yer bulan Safranbolu, bu bağlamda bünyesinde çok farklı değerler barındırmaktadır. Gözle görünen estetik özelliklerinin yanı sıra Ebced gibi doğrudan görünmeyen, ancak özel bir çalışma ile ortaya çıkabilen özellikler taşıyan yapı kitabeleri, bu değerleri temsil eden unsurlardan sadece birisidir. Bunların tespitini amaçlayan bu araştırma kapsamında Safranbolu’daki geleneksel mimari örneklerinde bulunan 100’e yakın kitabe incelenmiş, bunların içinde ebced içeren örnekler belirlenmiş, metinlerinin transkripsiyonları yapılmış ve kullanılan Ebced tekniği çözümlenerek Ebced doğrulama tabloları ile metinler sayısal sonuçlara dönüştürülmüştür. Kitabelerde altı farklı türde Ebced kullanıldığı tespit edilmiştir. Bunların içerisinde kullanımı kolay tekniklerin yanı sıra kullanımı zor olan ve ustalık gerektiren tekniklerin de bulunduğu görülmüştür. Bu örneklerin ortaya koyduğu somut veriler ile Türk mimarlığının nitelikli örneklerini barındıran Safranbolu’nun, yapı kitabelerinde kullanılan Ebced örnekleri bağlamında da ilçenin mimari ve kültürel zenginliği ile örtüşen ve gerek nicelik ve gerekse nitelik bakımından dikkat çekici örnekler ihtiva ettiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Aksoy, M. ve Kuş A. (BYY). Müze Kent Safranbolu, Ankara: Safranbolu Hizmet Birliği Kültür Yayını.
  2. Alparslan, A. (2002). Kitabe, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, (C. 26, 76-81), Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınevi.
  3. Arpat, A. (2006). Dini Mimaride Gizli Tasarım Yöntemleri, İstanbul: Birsen Yayınevi.
  4. Canım, R. (2009). Klâsik Türk Edebiyatında Tarih Düşürme Sanatı ve Bir Ebced Ustası: Adanalı Sürûrî. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13 (2), 105-120.
  5. Coşan, M. E. (15 Ekim 1978). Ebced Hesabı ile Tarih Düşürme Sanatı, Diyanet Gazetesi, 4.
  6. Çınarcı, M. N. (2021). Osmanlı Şuara Tezkirelerinde Tarih Düşürme Geleneği. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 5 (4), 2104-2130.
  7. Devellioğlu, F. (1970). Osmanlıca Türkçe Ansiklopedik Lügat, Ankara: Aydın Kitabevi.
  8. Doğan, D. M. (1994). Büyük Türkçe Sözlük, İstanbul: Bahar Yayınları.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Mimarlık Tarihi, Sanat Tarihi, Teori ve Eleştiri (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

31 Aralık 2024

Gönderilme Tarihi

3 Haziran 2024

Kabul Tarihi

11 Ekim 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2024 Cilt: 33 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Mutlu, M. (2024). Safranbolu Tarihî Yapı Kitabelerinde Ebcedle Tarihlendirme. Sanat Tarihi Dergisi, 33(2), 761-789. https://doi.org/10.29135/std.1495134
AMA
1.Mutlu M. Safranbolu Tarihî Yapı Kitabelerinde Ebcedle Tarihlendirme. STD. 2024;33(2):761-789. doi:10.29135/std.1495134
Chicago
Mutlu, Mehmet. 2024. “Safranbolu Tarihî Yapı Kitabelerinde Ebcedle Tarihlendirme”. Sanat Tarihi Dergisi 33 (2): 761-89. https://doi.org/10.29135/std.1495134.
EndNote
Mutlu M (01 Aralık 2024) Safranbolu Tarihî Yapı Kitabelerinde Ebcedle Tarihlendirme. Sanat Tarihi Dergisi 33 2 761–789.
IEEE
[1]M. Mutlu, “Safranbolu Tarihî Yapı Kitabelerinde Ebcedle Tarihlendirme”, STD, c. 33, sy 2, ss. 761–789, Ara. 2024, doi: 10.29135/std.1495134.
ISNAD
Mutlu, Mehmet. “Safranbolu Tarihî Yapı Kitabelerinde Ebcedle Tarihlendirme”. Sanat Tarihi Dergisi 33/2 (01 Aralık 2024): 761-789. https://doi.org/10.29135/std.1495134.
JAMA
1.Mutlu M. Safranbolu Tarihî Yapı Kitabelerinde Ebcedle Tarihlendirme. STD. 2024;33:761–789.
MLA
Mutlu, Mehmet. “Safranbolu Tarihî Yapı Kitabelerinde Ebcedle Tarihlendirme”. Sanat Tarihi Dergisi, c. 33, sy 2, Aralık 2024, ss. 761-89, doi:10.29135/std.1495134.
Vancouver
1.Mehmet Mutlu. Safranbolu Tarihî Yapı Kitabelerinde Ebcedle Tarihlendirme. STD. 01 Aralık 2024;33(2):761-89. doi:10.29135/std.1495134