Evrensel Tasarım İlkeleri Çerçevesinde Kentsel Yönlendirme Tasarımı: Ürgüp Örneği

Öz

Giriş ve Çalışmanın Amacı: Günümüzde hızla artan kent nüfusu ve turist hareketliliği, yön bulmayı kolaylaştıracak tasarımların önemini giderek artırmaktadır. Yönlendirme tasarımları yalnızca bilgi vermekle kalmamakta, aynı zamanda kent kimliğini destekleyen ve kullanıcı deneyimini iyileştiren araçlardır. Yönlendirme tasarımları, bölgeyi tanıtan, yolcuyu basit şekilde yönlendiren ve bilgilendiren görsel bir dile sahip olmalıdır. Nevşehir Ürgüp’te mevcut tabelaların evrensel tasarım ilkelerine uygun olmaması, çok dilli açıklamalar içermemesi, zamanla deforme olması ve erişilebilirlik sorunlarına yol açması çalışmanın problem durumunu oluşturmaktadır. Çalışmanın amacı, cadde ve sokaklar için kent kimliğini yansıtan, anlaşılabilir ve evrensel tasarıma sahip bir yönlendirme tasarımı geliştirmektir.

Kavramsal/Kuramsal Çerçeve: Araştırma, literatür taraması ve saha gözlemleriyle desteklenmiş, ulusal ve uluslararası örneklerle karşılaştırılmıştır.

Yöntem: Araştırma, literatür taraması ve saha gözlemleriyle desteklenmiş, ulusal ve uluslararası kentlerin cadde, sokaklarında kullanımda olan örneklerle karşılaştırılmıştır.

Bulgular: Sonuç olarak, önerilen tasarımlar yerli-yabancı ve engelli yolcular için erişilebilirliği artırmakta, kullanıcı deneyimini geliştirmekte ve ileride yapılacak benzer çalışmalara bir referans oluşturmaktadır.

Sonuç: Önerilen tasarımlar, erişilebilirliği ve kullanıcı deneyimini geliştirerek, kent kimliğine katkı sağlamakta ve gelecekte yapılacak benzer çalışmalara referans oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Yönlendirme Tasarımı
• Evrensel Tasarım
• Görme Engelli
• Ürgüp
• Erişilebilirlik

Urban Wayfinding Design Within the Framework of Universal Design Principles: The Case of Ürgüp

Öz

Introduction and Aim: The rapid growth of urban populations and increasing tourist mobility have heightened the importance of effective wayfinding systems. Wayfinding designs are not only tools for navigation but also elements that reinforce urban identity and improve user experience. This study focuses on the town of Ürgüp in Nevşehir’s district, where existing signage is physically deteriorated, lacks multilingual explanations, and fails to meet universal design principles, thus creating significant accessibility problems. The purpose of the study is to develop urban wayfinding designs that are understandable, aesthetically pleasing, and universally accessible.

Theoretical Framework: The research is based on a qualitative approach supported by literature review, field surveys, and comparative analysis with successful national and international examples, including practices from Ankara and Brisbane.

Method: Methodologically, the research is based on a qualitative approach supported by literature review, field surveys, and comparative analysis with successful national and international examples, including practices from Ankara and Brisbane.

Findings: The proposed designs integrate typography, pictograms, direction arrows, and Braille signage into a coherent and functional system. Results indicate that the suggested system improves accessibility, supports cultural tourism, and contributes to urban identity.

Conclusion: The proposed design offers sustainable and inclusive solutions that can serve as a reference for future design practices, improving accessibility and enhancing the urban identity of Ürgüp.

Anahtar Kelimeler

• Directional Design
• Universal Design
• Visually Impaired
• Urgup
• Accessibility

Kaynakça

1. BAYAZIT, N. (1994). Endüstri ürünlerinde ve mimarlıkta tasarlama metotlarına giriş. Literatür Yayınları.
2. BECER, E. (2002). İletişim ve grafik tasarımda temel tasarım. Dost Kitabevi.
3. BERRYMAN, G. (1979). Notes on graphic design and visual communication. W. Kaufmann Inc.
4. ÇAVUŞOĞLU, R. (1996). İletişimsel grafik tasarımda piktogramlar ve yönlendirme sistemleri. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
5. EVCİL, A. N. (2014). Herkes için tasarım: Evrensel tasarım. Boğaziçi Yayınları.
6. FİŞENK, H. (2012). Yönlendirme dizgelerinde yerleşke kimliğine uygunluk ve grafik tasarım sorunları: Ankara ili Çankaya ilçesi Kızılay Mahallesi için yönlendirme dizgesi tasarımı [Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü].
7. FULLER, M. (2002). Signs and wayfinding: A graphic guide. AVA Publishing.
8. GIBSON, D. (2009). The wayfinding handbook: Information design for public places. Princeton Architectural Press.

9. HASGÜL, E. (2011). İç mekânda yön bulma: Büyük ölçekli binalarda inceleme [Yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü].
10. KARAALİOĞLU, S. (2015). Görsel kültürde bilgilendirme tasarımı ürünleri: Üniversite kampüsleri. The Turkish Online Journal of Design, Art and Communication, 5(4), 90–105.
11. SARIKAVAK, K. (2004). Görsel iletişim ve grafik tasarımda çağdaş tipografinin temelleri (3. baskı). Seçkin Yayıncılık.
12. ŞAT, N., & GÖVER, T. (2017). Engelliler için belediyelerin erişilebilirlik sorumlulukları: Çorum Engel Haritası projesi. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(1), 521–542.
13. T.C. AİLE, ÇALIŞMA VE SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞI. (2020). Erişilebilirlik kılavuzu. Uzman Matbaacılık.
14. TÜRK STANDARTLARI ENSTİTÜSÜ. (2011). Özürlüler ve hareket kısıtlılığı bulunan kişiler için binalarda ulaşılabilirlik gerekleri (TS 9111).
15. UEBELE, A., & SCHMİDT-FRİDERİCHS, K. (2007). Signage systems & information graphics: A professional sourcebook. Thames & Hudson.
16. UYAN DUR, B. İ. (2011). Bilgilendirme tasarımında ilkeler, öğeler ve uygulama sorunları (Bilgilendirme tasarımı uygulaması) [Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü].
17. WYMAN, L. (2009). Yönlendirme sistemleri. Grafik Tasarım Dergisi, 28, 68–77.Yılmaz, E., & Vural, A. (2018). Turizmde erişebilirlik. Engelsiz Erişim. http://engelsizerisim.com/eeeh/yazi/13/turizmde_erisilebilirlik
18. YÜCEBAŞ, Ç. (2006). Grafik tasarımda görsel bütünlük oluşturmada tipografi ile görseller arasındaki ilişki ve sanat eğitimindeki yeri [Doktora tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü].
19. Görsel Kaynakçası
20. Görsel 1. Yönlendirme tasarımında tipografi. Kaynak: Heine Jones. Mt Buller Village wayfinding. http://www.heinejones.com.au/wayfinding/mt-buller-village-2/ (Erişim tarihi: 15.09.2025)
21. Görsel 2. Yönlendirme tasarımında renk. Kaynak: Heine Jones. Frankston Foreshore wayfinding. http://www.heinejones.com.au/wayfinding/frankston-foreshore-2/ (Erişim tarihi: 15.09.2025)
22. Görsel 3. Yönlendirme tasarımında piktogram. Kaynak: FWDP. 5 types of wayfinding signage: Which is best for you? https://www.fwdp.co.uk/5-types-of-wayfinding-signage-which-is-best-for-you/ (Erişim tarihi: 15.09.2025)
23. Görsel 4. Ankara yönlendirme tasarımı. Kaynak: Yazarın kendi çekimi.
24. Görsel 5. Avustralya Brisbane yönlendirme tasarımı. Kaynak: Dotdash. (2013, 3 Ekim). Foreign language wayfinding signs. https://dotdash.com.au/ (Erişim tarihi: 15.09.2025)
25. Görsel 6–16. Nevşehir Ürgüp yönlendirme tasarımları (mevcut ve önerilen; tipografi, piktogram, yön oku, renk, Braille, ölçü). Kaynak: Yazarın kendi tasarımı