Mevlana’nın Etkisiyle İranlı ve Türk Sanatçılarda Şiir ile Resim Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Öz

Çalışmanın Amacı: Şiir ve resim arasında tarih boyunca çeşitli ilişkiler kurulmuştur. Platon, Aristoteles, Horatius ve Lessing gibi düşünürlerden bu yana bu ilişki farklı açılardan incelenmiştir. Bu araştırma, farklı sanat biçimleri arasındaki etkileşime dair kuramsal yaklaşımları ele almakta ve İran ile Türkiye’de şiir ve resim arasındaki ilişkinin tarihsel gelişimini tartışmaktadır. Bu çalışma, şu soruya yanıt aramaktadır: Mevlana’nın şiirleri, Erol Akyavaş, Gülsün Erbil, Parviz Tanavoli ve Iraj Eskandari gibi çağdaş İranlı ve Türk sanatçıların eserlerine nasıl ilham vermektedir?

Kavramsal / Kuramsal Çerçeve: Önceki çalışmalar, şiir ile görsel sanatlar arasındaki ilişkiyi çeşitli felsefi bakış açıları üzerinden incelemiş; Aristoteles, Platon, Horatius ve Lessing gibi düşünürler farklı sanat biçimleri arasındaki sınırlar ve etkileşimleri analiz etmişlerdir. Güncel araştırmalarda ise araştırmacılar, simgesel imgelerin ve tasavvufi geleneklerin edebî kavramların yansıtılmasındaki rolüne de dikkat çekmişlerdir. Bununla birlikte, Mevlana’nın şiiri ile onun felsefi ve tasavvufi boyutları üzerine kapsamlı araştırmalar bulunmasına rağmen, çağdaş İranlı ve Türk sanatçıların Mevlana’nın tasavvufi kavramlarını görsel bir dil aracılığıyla nasıl yeniden yorumladığını ele alan çalışmalar daha sınırlıdır. Bu boşluk, Mevlana’nın şiirsel sembolizmi ile günümüz sanatçılarının görsel uygulamaları arasındaki bağlantıyı açıklığa kavuşturabilecek yeni bir karşılaştırmalı incelemenin gerekliliğine işaret etmektedir.

Yöntem: Bu çalışma nitel bir araştırma yöntemine dayanmaktadır. Eserler, Roger Fry’ın biçimsel analiz yaklaşımı doğrultusunda incelenmiş; mistik anlamları yorumlamak için göstergebilimsel analizden yararlanılmıştır.

Bulgular: Bu araştırmada incelenen sanatçıların değerlendirilmesi sonucunda elde edilen bulgular, Mevlana’nın ilahi aşk ve ruhsal dönüşüm gibi tasavvufi temalarının, seçilen sanatçıların eserlerinde gizli semboller ve farklı görsel niteliklerin kullanımı aracılığıyla görsel olarak ifade edildiğini göstermektedir.

Sonuç: Bu araştırma, kuramsal ve uygulamalı boyutları bir araya getirerek şiir ile resim arasındaki disiplinlerarası ilişkiye yeni bir bakış açısı sunmaktadır. Çalışma, Mevlana’nın şiirlerindeki simgesel ve felsefi kavramların semboller ve metaforlar aracılığıyla görsel öğelere nasıl dönüştürüldüğünü ve izleyici üzerindeki etkisini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Şiir
• Resim
• Mevlana
• Felsefe
• İlham

Proje Numarası

230604001

Etik Beyan

Bu çalışma insan katılımcıları, hayvan denekleri veya deneysel veriler içermemektedir. Araştırma yalnızca kuramsal analizlere ve kamuya açık görsel ve edebî kaynakların incelenmesine dayandığından etik kurul onayı gerekmemiştir.

Teşekkür

Yazar, bu çalışmanın geliştirilmesi sürecindeki değerli yönlendirmeleri ve danışmanlığı için Prof. Dr. Turan Aksoy’a içten teşekkürlerini sunmaktadır.

Exploring the Connection between Poetry and Painting Through Rumi’s Influence on Iranian and Turkish Artists

Öz

The Purpose of the Study: There has always been a connection between poetry and painting in such a way that these two forms of art can transform into each other. Since the time of intellectuals such as Aristotle, Plato, Horace, and Lessing, this relationship has been studied. This research, examines their theories regarding the connection between different art forms and then discusses the history of connection between poetry and painting in Iran and Türkiye. The aim of this study is to answer the following question: How are Rumi’s poems inspiring the artworks of contemporary Iranian and Turkish artists such as Erol Akyavaş, Gülsün Erbil, Parviz Tanavoli, and Iraj Eskandari?

Literature Review / Background: Previous studies have examined the relationship between poetry and the visual arts from various philosophical perspectives, and thinkers such as Aristotle, Plato, Horace, and Lessing have analyzed the boundaries and interactions between different artistic forms. In contemporary studies, researchers have also paid attention to the role of symbolic imagery, and mystical traditions in reflecting literary concepts. However, despite extensive research on Rumi’s poetry and its philosophical and mystical dimensions, fewer studies have addressed the way contemporary Iranian and Turkish artists reinterpret Rumi’s mystical concepts through visual language. This gap in the research literature indicates the necessity of a new comparative investigation that can clarify the connection between Rumi’s poetic symbolism and the visual practices of today’s artists.

Method: This study uses a qualitative methodology to analyze the works of the mentioned artists through formal visual analysis using Roger Fry’s theory, with a focus on color, form, and structure, as well as semiotic analysis using guidance of several Iranian and Turkish sources to examine the mystical meanings hidden behind these visual forms.

Results: By examining the artists studied in this research, the findings indicate that Rumi’s mystical themes, such as divine love and spiritual transformation, are manifested visually with hidden symbols and through the use of different visual qualities in the selected artists’ works.

Conclusion: Therefore, this research, by focusing on both theoretical and practical aspects, presents new perspectives in the field of poetry and painting, and by examining how poetry is transformed into visual art, fills the gap between poetry and painting and demonstrates how the deeply symbolic and philosophical concepts in Rumi’s poems are transformed into visual elements in the form of symbols and metaphors and influence the viewer.

Anahtar Kelimeler

• Poetry
• Painting
• Rumi
• Philosophy
• Inspiration

Proje Numarası

230604001

Etik Beyan

This study does not involve human participants, animal subjects, or experimental data. No ethical approval was required, as the research is based solely on theoretical analysis and the examination of publicly available visual and literary sources.

Teşekkür

The author would like to express sincere gratitude to Prof. Dr. Turan Aksoy for his valuable guidance and supervision throughout the development of this study.

Kaynakça

1. ARNHEIM, R. (1966). Toward a psychology of art: collected essays. University of California Press.
2. ARISTOTLE. (1997). Poetics (M. Heath, Trans.). Penguin Classics. (Original work published ca. 335 BCE).
3. ATASOY, N. (2015). Matrakçı Nasuh ve menzilnamesi. İstanbul: Masa Yayınları.
4. BAĞCI, S. (2006). Ottoman painting. In G. NECİPOĞLU (Ed.), Treasures of Topkapı Palace. Thames & Hudson.
5. BAL, A. A. (2007). Türk kültürü, edebiyatı ve sanatında Mevlâna ve Mevlevilik ulusal sempozyumu [National symposium on Mevlana and Mevlevi order in Turkish culture, literature, and art]. Selçuk Üniversitesi.
6. BAKTIR, H. (2003). The concept of imitation in Plato and Aristotle. Ankara University Press.
7. BEHNAM, M. (2010). The conceptual metaphor of light in the Divan-e Shams. Journal of Literary Criticism, 3(10), 91–114.
8. BINNEY, E. (1973). Turkish miniature painting. Los Angeles County Museum of Art.

9. CARROLL, N. (2001). Beyond aesthetics: philosophical essays. Cambridge University Press.
10. COOPER, J. C. (2000). An illustrated encyclopedia of traditional symbols. Thames & Hudson.
11. DOĞAN, O. (2020). Erol Akyavaş’ın resimlerinde tasavvuf ve İslam kaligrafisi etkileri [The effects of Sufism and Islamic calligraphy in the paintings of Erol Akyavaş]. Sosyal Bilimler Dergisi / Journal of Social Sciences, 7(48), 100–114.
12. DURGUN, Ö. D. (2000). Gönül gözüyle bir ömür: Erol Akyavaş – a life through the eyes of the heart. Skylife, 221–225.
13. ESMAIL, A., & KAZEMI, M. (2023). Studying the works of contemporary painters from Ghazaliat Shams based on Genette’s theory of transtextuality. Journal of Interdisciplinary Studies of Visual Arts, 1(2), 64–77.
14. ERZEN, J. N. (2024). Erol Akyavaş ve büyük öyküler resmi. Antikalar. https://www.antikalar.com
15. FRY, C. (2000). Vision and design. Penguin Books.
16. GARAUDY, R. (1985). Islam: living religion. American Trust Publications.
17. GHOLAMHOSEINZADEH, G., RASSAD, E., & NGUYEN THI HIEN, X. (2020). A comparative study of “nothingness” in the view of Molavi in Masnavi and Buddhist texts. Research Journal of Comparative Literature, 8(4), 1–21.
18. GOODMAN, N. (1968). Languages of art: an approach to a theory of symbols. Bobbs-Merrill.
19. HORACE. (2015). Satires. Epistles. The art of poetry (H. R. Fairclough, Trans.). Harvard University Press.
20. İNAL, G. (1995). Türk minyatür sanatı (başlangıcından Osmanlılara kadar). Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları.
21. J. PAUL GETTY TRUST. (2014). J. Paul Getty Museum. https://www.getty.edu
22. JUNG, C. G. (1999). The psychology of kundalini yoga: notes of the seminar given in 1932 (R. F. C. Hull, Trans.). Princeton University Press.
23. KAKAEI, Q. (2007). Nothingness and its function in theological discussions from the perspective of Molana and Meister Eckhart. Research Journal of Philosophy of Religion, 5(2), 39–62.
24. LAKOFF, G., & JOHNSON, M. (1980). Metaphors we live by. University of Chicago Press.
25. LANGER, S. K. (1957). Philosophy in a new key: a study in the symbolism of reason, rite, and art. Harvard University Press.
26. LESZL, W. G. (2006). Plato’s attitude to poetry and the fine arts and the origins of aesthetics. Études Platoniciennes, 3, 245–336.
27. LIU, W. (2022). On the relationship between poetry and painting from the perspective of Chinese and Western culture. BCP Social Sciences & Humanities, 19.
28. MADADPOUR, M. (2005). Hekmat-e onsi va zibayi-shenasi-ye erfani-ye honar-e eslami [Intimate wisdom and the mystical aesthetics of Islamic art]. Tehran: Soureh Mehr
29. MAHIR, B. (2004). Osmanlı minyatür sanatı. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
30. MA’RAK-NEJAD, A. (2013). Naqqashi-e Irani va ravabet-e an ba adabiyat-e fārsi [Iranian painting and its relation with Persian literature]. Faslname-ye Honarha-ye Tajasomi, 8(2), 45–58.
31. MARTIN, F. R. (1912). The miniature painting and painters of Persia, India and Turkey, from the 8th to the 18th century (Vol. 2). B. Quaritch.
32. MOHABBATI, M., VALIEI, G., & SHEKUFEGI, H. (2023). Rumi’s innovations in three poetic forms: ghazal, rubai, and qit’eh. Literary Text Research, 27(97), 171–202.
33. MOHAMMADI-VAKIL, L. (2009). Timelessness and placelessness in Iranian miniature painting. Journal of Iranian Art Studies, 1(2), 55–70.
34. NECİPOĞLU, G. (2000). The age of Sinan: architectural culture in the Ottoman Empire. Reaktion Books.
35. O’DONOGHUE, D. (2005). Horace: Ars poetica. Duckworth Publishers.
36. RAJABI, Z., & FAHIMIFAR, A. (2021). The role of imagination in Iranian literature and painting: a study of their commonalities. Faslname-ye Honarhā-ye Tajasomi.
37. RENDA, G. (2001). Osmanlı minyatür sanatı. İstanbul: Promete Yayınları.
38. SABZEVARI, S. (2021, December 23). Parviz Tanavoli: an artist who creates “nothing.” Darz Art. https://darz.art/fa/magazine/parviz-tanavoli-and-heech-sculptures/303
39. SAFAVI, S. (2005). Rumi’s mystical design: reading the Mathnawi, Book One. SUNY Press.
40. SHADARAM, M., & NAMVAR, F. (2021). Human-centered concepts in Iranian miniature art based on literary symbolism. Journal of Islamic Art Studies, 13(4), 77–94.
41. SHAFII-KADKANI, M. R. (1991). Shere dar she’ere farsi [Imagery in Persian poetry]. Agah Publications.
42. SHAKERI, H., OVEISI KAHKHA, A., & AHANGAR, A. A. (2023). The relationship of language to the mind and the fact that language reflects the mind: conceptual metaphor and cognitive linguistics. Literary Arts, 15(1), 65–86.
43. SHAHBAZI, M., & ESLAMI, S. (2015). A study of the relationship between Persian literature and Iranian miniature painting. Journal of Fine Arts – Visual Arts, 20(2), 67–78.
44. SJÖHOLM, C. (2013). Between sign systems and affects. Nordic Journal of Aesthetics, 23(46).
45. STOTT, G. (2016). Comparison: theories, approaches, uses. Oxford University Press.
46. SUHAIL, M., ALKILIDAR, M., & ALKHAFaji, S. (2020). The effect of Sufi and mystic thoughts on Islamic architectural heritage. Test Engineering and Management, 83, 14952–14964.
47. TADAYYON, M. (2012). Non-existence and its meanings in Masnavi and the ghazals of Rumi. Research on Mystical Literature, 6(2), 25–64.
48. TAJASOMI ONLINE. (2020). Iraj Eskandari: passing from the passionate era and the beginning of lyricism. Faslname-ye Tajasomi Online. http://www.tajasomionline.ir/News/22234
49. TALEBIAN, Y., & SEYYED KASHANI, S. N. (2019). A comparative study of conceptual metaphors of “circle” in the poetry of Rumi and John Donne. Journal of Comparative Literature, 11(20), 145–163. https://doi.org/10.22103/jcl.2019.2425
50. TANINDI, Z. (2010). Osmanlı resim sanatı. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
51. VAHEDI, S. (Ed.). (2022). The prince of the garden of souls: a thousand couplets and a thousand advices from Rumi. Gooya Publishing.
52. WELSH, R. (2007). Ekphrasis. Chicago School of Media Theory, University of Chicago. https://csmt.uchicago.edu/glossary2004/ekphrasis.htm
53. ZAHIRINAV, B., AMIRIMEHR, H., & EISSAPOUR-KOHELBOONI, A. (2016). Mowlana’s poetic approach to Quranic verses and hadith in the Masnavi Manavi. Journal of Literature, Mysticism and Philosophy Studies, 2(3), 343–356.
54. ZAHMATKESH, F. (2021). Introducing the artist: Parviz Tanavoli. Poshtebam Magazine. https://poshtebammag.ir/
55. ZARRINKOUB, A. (1985). Serr-e ney [The secret of the reed]. Amir Kabir Publications.