THE BLACK SEA BETWEEN NORTH AND EAST: CLIMATE-BASED LOGISTICS AND STRATEGIC ORIENTATIONS

Yıl 2025, Sayı: 4, 71 - 82, 15.12.2025

Gözde Küçük Kara

Öz

KUZEY VE DOĞU ARASINDA KARADENİZ: İKLİM TEMELLİ LOJİSTİK VE STRATEJİK YÖNELİMLER

Öz

Bu çalışma, iklim değişikliğinin Karadeniz’in dönüşen jeopolitik konumu ve küresel ticaret sistemleri üzerindeki etkilerini, Paris İklim Anlaşması’nın yön verdiği uluslararası iklim politikaları çerçevesinde analiz etmektedir. Arktik bölgesinde buzulların erimesiyle giderek daha erişilebilir hâle gelen Kuzey Deniz Yolu (NSR), Asya ile Avrupa arasındaki geleneksel ulaşım hatlarına düşük karbonlu bir alternatif sunmakta; bu da Karadeniz’i küresel lojistik ağlarda stratejik bir geçiş noktası hâline getirmektedir. Rusya, Kuzey Deniz Yolu’nu ekonomik kalkınma ve jeopolitik nüfuz aracı olarak değerlendirmekte; Çin ise bu rotayı “Kutup İpek Yolu” söylemiyle Yeşil Kuşak ve Yol Girişimi’ne entegre ederek, iklim temelli altyapı yatırımlarıyla kuzey yönlü lojistik stratejisini şekillendirmektedir. Karadeniz’e doğrudan kıyısı bulunmayan Çin, Orta Koridor üzerinden bölgeye uzanan taşımacılık projeleri, liman yatırımları ve yeşil lojistik sistemler aracılığıyla Karadeniz’in iklim odaklı dönüşüm sürecinde etkili bir aktöre dönüşmektedir. Bu bağlamda çalışma, iklim değişikliğiyle şekillenen ulaşım altyapılarının yalnızca teknik bir mesele değil, aynı zamanda mekânsal ve stratejik kararlarla iç içe geçmiş politik bir zemin sunduğunu ileri sürmektedir. Küresel sıcaklık artışının tetiklediği rota değişimleri, çevresel etkilerin ötesinde, ekonomik ve jeopolitik sonuçlar doğurmaktadır. Karadeniz, bu çok katmanlı yeniden yapılanma süreçlerinin somutlaştığı, bölgesel rekabetin iklim politikaları üzerinden yeniden tarif edildiği bir alan hâline gelmektedir. Çalışma, Paris Anlaşması'nın öngördüğü azaltım ve uyum hedeflerinin Karadeniz'deki lojistik, dış ticaret ve altyapı planlamasına etkilerini çok aktörlü bir çerçevede değerlendirmektedir. Karşılaştırmalı analiz yöntemine dayanan araştırma, Karadeniz'e kıyısı olan ülkelerin iklim uyumu ve dış politika yönelimlerini tartışarak, literatüre çok düzlemli ve özgün bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Karadeniz Jeopolitiği , Kuzey Deniz Yolu , Orta Koridor , İklim Temelli Lojistik Dönüşüm

Kaynakça

• AKPINAR, Ö. M. (2021). Arktik Bölgesi: Ülkelerin Politik ve Stratejik Yaklaşımları. Deniz Araştırmaları ve Mavi Strateji Dergisi (DA&MS), Cilt1, Sayı:1, 29-41
• Analyses, Center for Naval. (2020). U.S. Arctic Strategy: Defense and Diplomacy.
• Beyond, Russia. (2021). “Leader-Class Icebreakers: Russia’s Arctic Future.”
• BRADY, A.-M. (2017). China as a Polar Great Power. Cambridge University Press, Cambridge.
• BSPA. (2022). Investment Delays in Black Sea Port Projects. Commersant Georgia. “APM Terminals Poti Processed 545,297 TEU in 2024.” GBC Business Portal, February 2025.
• Commission, European. (2021). The European Green Deal – Transport and Ports.
• EMSA. (2022). Digitalizing Green Ports.
• EMSA. (2022). Green Ports Toolbox.
• EMSA. (2022). LNG Maritime Trends and Port Readiness.
• EMSA. (2022). Port Emission Reduction Guidelines.
• LANTEIGNE, M. (2021). “The U.S. and the Polar Silk Road.” The Diplomat.
• LANTEIGNE, M. (2020). “China’s Emerging Arctic Strategies.” The Polar Journal, 10(2): 245-263.
• NATO. (2022). “Strategic Relevance of the Black Sea Region.” NATO Defense Review.
• ØSTHAGEN, A. (2020). “Russia’s Arctic Claims: Law and Power in a Changing North.” The Polar Journal, 10(1): 1-17.
• Port of Baku. Annual Report 2024. Baku, 2025; Trend.az, December 2024
• Ports Europe. “DP World Romania Constanța Handles 695,771 TEU in 2024.” Ports Europe News, December 2024.
• Ports Europe. “Bulgarian Ports Reach 233,080 TEU in 2024.” Ports Europe Bulletin, January 2025.
• Ports Europe. “DeloPorts Reports 613,000 TEU at NUTEP Terminal in 2024.” Ports Europe News, January 2025.
• SETA. (2023). Karadeniz’de Jeopolitik Riskler ve Ticaret.
• SETA. (2022). Rusya–Ukrayna Savaşı ve Türkiye’nin Lojistik Konumu.
• TEPAV. (2023). Karadeniz Lojistik Altyapı Analizi. TEPAV Yayınları, Ankara.
• TEPAV. (2023). Karadeniz’de Yeşil Lojistik Potansiyeli.
• T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Denizcilik Genel Müdürlüğü. Liman Başkanlıkları Bazında Konteyner Elleçleme İstatistikleri (2024) Ankara: UAB, 2025.
• T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı. (t.y.). Yük İstatistikleri- Denizcilik İstatistikleri. https://denizcilikistatistikleri.uab.gov.tr/yuk-istatistikleri.
• TÜSİAD. (2023). Karbon Nötr Limanlar ve Türkiye’nin AB Uyum Süreci.
• TÜSİAD. (2023). Yeşil Lojistik ve Karadeniz’in Entegrasyonu. TÜSİAD Yayınları, İstanbul.
• UNCTAD. (2022). Review of Maritime Transport 2022. United Nations, Geneva.
• UNFCCC. (2017). Paris Agreement – United States Withdrawal Notification.
• YALÇINKAYA, A. & GÜZEL, M. (2021). “Bölgeselleşme Örnekleri Olarak TRACECA, Avrasya Ekonomik Birliği, Yeni İpek Yolu ve Kuşak-Yol” Uluslararası Afro-Avrasya Araştırmaları Dergisi, 6(12): 100-124.