Prag Üzerine İniş Yapan Zeplin: Dox Centre for Contemporary Art'ta “Gulliver” Projesi

This study examines the cultural transformation of post-socialist Prague through the Gulliver Airship project, installed on the rooftop of the DOX Centre for Contemporary Art, within the context of the relationship between art, architecture, and public space. It discusses how the ideological control imposed by the communist regime on art and literature in Czechoslovakia between 1948 and 1989 evolved into a process of cultural reconstruction following major historical turning points such as the Prague Spring and the Velvet Revolution. Within this context, the DOX Centre for Contemporary Art, operating in Prague—a city that has preserved its historical heritage while emerging as a major center of contemporary cultural production—is examined as a representative institution reflecting the cultural dynamics of the post-socialist era. Based on a qualitative research methodology, the study employs historical document analysis alongside theories of architecture and art to evaluate the architectural, symbolic, and functional characteristics of the Gulliver Airship, designed by Martin Rajniš and Leoš Válka. Positioned atop a former industrial building with an experimental structure combining timber, steel, and glass, Gulliver is shown to be more than a striking architectural intervention; it functions as an interdisciplinary cultural platform that brings together contemporary art, literature, and public debate. Through its reference to Jonathan Swift's Gulliver's Travels, the structure transforms critical thinking into a spatial experience and serves as a symbolic focal point that embodies the DOX Centre's vision of contemporary art. The study concludes that the Gulliver Airship represents a distinctive example reflecting the cultural identity of post-socialist Prague, its understanding of public art, and the transformative potential of contemporary architecture. By examining the project within its historical, cultural, and architectural contexts, the study aims to contribute to the literature on contemporary art and architecture.

Bu çalışma, post-sosyalist Prag'ın kültürel dönüşümünü, DOX Centre for Contemporary Art'ın çatısına yerleştirilen hava gemisi/Zeplin (Gulliver) projesi üzerinden sanat, mimarlık ve kamusal mekân ilişkisi bağlamında incelemektedir. Araştırma, 1948-1989 yılları arasında Çekoslovakya'da komünist rejimin sanat ve edebiyat üzerindeki ideolojik denetiminin, Prag Baharı ve Kadife Devrim gibi tarihsel kırılmaların ardından gelişen kültürel yeniden yapılanma sürecine nasıl dönüştüğünü tartışmaktadır. Bu bağlamda, tarihsel mirasını korurken çağdaş kültür üretiminin önemli merkezlerinden biri hâline gelen Prag'da faaliyet gösteren DOX Centre for Contemporary Art, post-sosyalist dönemin kültürel dinamiklerini temsil eden örnek bir kurum olarak ele alınmaktadır. Nitel araştırma yöntemine dayanan çalışmada tarihsel doküman incelemesi ile mimarlık ve sanat kuramlarından yararlanılmış, Martin Rajniš ile Leoš Válka tarafından tasarlanan Zeplin/Gulliver'in mimari, simgesel ve işlevsel özellikleri değerlendirilmiştir. Ahşap, çelik ve camdan oluşan deneysel strüktürüyle mevcut yapının üzerine yerleştirilen Gulliver'in, yalnızca dikkat çekici bir mimari müdahale değil; çağdaş sanat, edebiyat ve kamusal tartışmayı bir araya getiren disiplinlerarası bir kültürel platform olduğu ortaya konulmaktadır. Jonathan Swift'in romanı Gulliver'in Gezileri’ne yaptığı göndermeyle eleştirel düşünceyi mekânsal bir deneyime dönüştüren yapı, DOX'un güncel sanat anlayışını görünür kılan simgesel bir odak noktasıdır. Sonuç olarak çalışma, Zeplin/Gulliver'in post-sosyalist Prag'ın kültürel kimliğini, kamusal sanat anlayışını ve çağdaş mimarlığın dönüştürücü potansiyelini yansıtan özgün bir örnek olduğunu ortaya koyarak çağdaş sanat ve mimarlık literatürüne katkı sunmayı amaçlamaktadır.