Kent Çeperinde Değişen Konut Dokusu: Şile’de Sosyo-Mekânsal Dönüşümün Analizı̇

Metropoliten alanların çeperlerine doğru genişlemesi, kentsel dokuda dinamik bir sosyo-mekânsal dönüşüm üretmektedir. Bu çalışma, İstanbul'un kuzeydoğu çeperindeki Şile'nin kırsal-sayfiye karakterinden kalıcı bir banliyö alanına dönüşümünü, konut morfolojisi ve hane halkı yapısının kesişimi üzerinden incelemektedir. Karma araştırma yöntemi kullanılan çalışmada; TÜİK nüfus ve konut satış verileri, saha gözlemleri, fotoğraflama çalışmaları, uydu görüntüleri ve plan analizleri değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları; Üçüncü Köprü ve Kuzey Marmara Otoyolu gibi mega altyapı projelerinin Şile’yi spekülatif bir gayrimenkul alanı haline getirdiğini göstermektedir. Deprem güvenliği arayışı ve COVID-19 pandemisinin getirdiği esnek mekân talebiyle birleşen bu süreç; organik sokak ilişkisine sahip geleneksel konut dokusunun karşısına dışa kapalı ve lüks villa morfolojilerini konumlandırmıştır. Toplumsal boyutta ise, tarımsal üretimin gerilemesiyle yerel geniş aile yapısının küçülme eğilimi gösterdiği, bölgeye yönelen yeni nüfus akışının ise kırsal soylulaştırma baskısı yarattığı değerlendirilmektedir. Sonuç olarak Şile'deki bu morfolojik kırılma, aynı coğrafyada yan yana bulunan ancak birbiriyle mekânsal etkileşimi oldukça sınırlı kalan sosyo-mekânsal bir ayrışmaya işaret etmektedir.

The expansion of metropolitan areas towards their peripheries generates a dynamic socio-spatial transformation in the urban fabric. This study examines the transformation of Şile, located on the northeastern periphery of Istanbul, from a rural-resort character into a permanent suburban area, through the intersection of housing morphology and household structure. Utilizing a mixed-methods research design, the study evaluates TÜİK (Turkish Statistical Institute) population and housing sales data, field observations, photographic studies, satellite imagery, and plan analyses. Research findings indicate that mega-infrastructure projects, such as the Third Bridge and the Northern Marmara Motorway, have transformed Şile into a speculative real estate area. This process, combined with the pursuit of earthquake safety and the demand for flexible spaces brought about by the COVID-19 pandemic, has juxtaposed gated and luxury villa morphologies against the traditional housing fabric characterized by organic street relations. On the social dimension, it is evaluated that the local extended family structure tends to shrink due to the decline in agricultural production, while the new population influx into the region creates a pressure of rural gentrification. Consequently, this morphological rupture in Şile points to a socio-spatial segregation that exists side- by-side in the same geography yet maintains highly limited spatial interaction.