On The Possibility of Human Rights Discourse in Baha Tevfik and Alain Badiou

Yıl 2025, Sayı: 63, 139 - 156, 30.06.2025

Cemzade Kader Düşgün

https://doi.org/10.35237/suitder.1615234

Öz

In this study, human rights discourse and the positioning of the subject in human rights will be analyzed within the framework of Baha Tevfik and Alain Badiou. It is seen that human rights discourse, which is shaped on the universality of the subject, is based on the absoluteness between good and evil. According to Tevfik, the moral teaching shaped on Kant's principle of goodness does not reflect today's morality. When we determine good and evil, we do not determine morality. According to Badiou, since the doctrine of human rights is developed on the basis of Kant and the commandments developed on the idea of evil, human rights stipulate punishment in the legal dimension. In such a situation, can we speak of universality? Or what are the basic criteria that determine ethical values in terms of individual rights and freedoms? According to Badiou, the fact that the commandments apply to situations of evil does not indicate a direct relationship between ethics and universality. According to Kant, the main criteria that determine universal values are the social contract and moral obligations. They both evaluate the idea that human rights should serve universal values from different perspectives. This study aims to develop a critique and a different perspective on human rights discourse based on Tevfik and Badiou's concepts of rights.

Anahtar Kelimeler

Rights , Human Rights , subject , freedom , universality , good , evil

Baha Tevfik ve Alain Badiou’da İnsan Hakları, Etik ve Evrensellik

Öz

Bu çalışmada hak kavramından hareketle insan hakları söylemi ve insan haklarında öznenin konumlandırılışı Baha Tevfik ve Alain Badiou çerçevesinde incelenecektir. Öznenin evrenselliği üzerine şekillenen insan hakları söyleminin iyi-kötü arasındaki mutlaklığı temele aldığı görülmektedir. Tevfik’e göre Kant’ın iyilik ilkesi üzerine şekillenen ahlaki öğreti günümüz ahlakını yansıtmamaktadır. İyi-kötü olanı belirlediğimizde ahlakı belirlemiş olmayız. Badiou’ya göre de insan hakları öğretisi Kant ve kötülük fikri üzerine geliştirilen buyruklar üzerinden geliştirildiği için insan hakları hukuki boyutta cezalandırılmayı şart koşar. Peki böyle bir durum karşısında evrensellikten söz edilebilir mi? Ya da bireysel hak ve özgürlükler noktasında etik değerleri belirleyen temel ölçütler nelerdir? Buyrukların kötülük durumları için geçerli olması Badiou’ya göre etik ve evrensellik arasında doğrudan bir ilişki olduğunu göstermez. Evrensel değerleri belirleyen temel ölçüt Kant’a göre toplumsal sözleşme ve ahlaki yükümlülüklerdir. Her ikisi de insan haklarının evrensel değerlere hizmet etmesi gerektiği fikrini farklı bakış açılarıyla değerlendirmişlerdir. Bu çalışmada, Tevfik ve Badiou’nun hak kavramlarından hareketle insan hakları söylemi üzerine bir eleştiri ve farklı bir bakış açısı geliştirmek amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Hak , İnsan Hakları , Özne , Özgürlük , Evrensellik , İyi-Kötü

Kaynakça

• Akgün, M. (1988), Materyalizmin Türkiye’ye Girişi ve İlk Etkileri, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Akgün, M. (1999), “1839-1920 Yılları Arasında Türkiye’de Aydınlanmanın Uzantısı Olarak Temsil Edilen Felsefi Akımlar”, Prof. Dr. Necati Öner Armağanı, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, cilt: 40, sayı: 2-3, 475-499.
• Alkan, M. Ö. (1988a), “Düşünce Tarihimizde Önemli Bir İsim Baha Tevfik”, Tarih ve Toplum, sayı: 52, 41-49.
• Alkan, M. Ö. (1988b), Siyasal Düşüncenin Dünyevileşmesi “İlim”den “Bilim”e Geçişin Kritik Evreleri Osmanlı Materyalizmi ve Baha Tevfik, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi.
• Anay, H. (2010), “Ödev Ahlakının Türk Düşüncesine Girişi ve Baha Tevfik’in Kant Hakkındaki Yazıları”, Dini Araştırmalar, cilt: 13 (36), 149-160.
• Aristoteles (2005), Nikomakhos’a Etik, (Çev. Saffet Babür), Ankara: Kebikeç Yayınları.
• Aristoteles (2014), Politika, (Çev. Mete Tunçay), İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Badiou, A. (2010), Yüzyıl, (Çev. Işık Ergüden), İstanbul: Sel Yayıncılık.
• Badiou, A. (2011a), Felsefe ile Politika Arasındaki Gizemli İlişki, (Çev. Murat Erşen), İstanbul: MonoKL
• Badiou, A. (2011b), Tarihin Uyanışı, (Çev. Murat Ersen), İstanbul: Monokl Yayınları.
• Badiou, A. (2013), Yeni Bir Siyaset için Felsefe, İstanbul: Encore Yayınevi.
• Badiou, A. (2015), Gerçek Mutluluğun Metafiziği, (Çev. Murat Ersen), İstanbul: Monokl Yayınları.
• Badiou, A. (2016), Sonsuz Düşünce, (Çev. Işık Ergüden & Tuncay Birkan), İstanbul: Metis Yayınları.
• Badiou, A. (2019), Etik Kötülük Kavrayışı Üzerine Bir Deneme, (Çev. Tuncay Birkan), İstanbul: Metis Yayınları.
• Badiou, A. & Žižek, S. (2017), Bir İdea Olarak Komünizm, İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Bağcı, R. (1994), Baha Tevfik’in Edebi ve Felsefi Eserleri Üzerine Bir Araştırma, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ege Üniversitesi.
• Balkaya, İ. S. (1996), “Afife Fikret’e göre Feminizm”, Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitü Dergisi, (4), 103-114.
• Ceyhan Coştu, F. (2015), ‘Felsefe Mecmuası’ Üzerine Bir Araştırma, Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(2), 273-292.
• Critchley, S. (2021), İmansızların İmanı-Siyasal Teoloji Deneyleri, (Çev. Erkal Ünal), İstanbul: Metis Yayınları.
• Deveci, M. (2021), Meşrutiyet Döneminde Üç Düşünürümüz Baha Tevfik, Ziya Gökalp ve Filibeli Ahmet Hilmi)’ün Görüşleri Bağlamında Batıcılık, Türkçülük ve İslamcılık, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi.
• Foucault, M. (2016), Özne ve İktidar. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Gözel, Ö. (2011), Varlıktan Başka: Levinas’ın Metafiziğine Giriş. İstanbul: İthaki Yayınları.
• İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi [https://www.hsk.gov.tr/Eklentiler/Dosyalar/9a3bfe74-cdc4-4ae4-b876-8cb1d7eeae05.pdf](https://www.hsk.gov.tr/Eklentiler/Dosyalar/9a3bfe74-cdc4-4ae4-b876-8cb1d7eeae05.pdf)
• Kiriş Yılmaz, N. (2014), “Alain Badiou’nun İnsan Hakları Eleştirisi”, Tarih Okulu Dergisi (7), Sayı: XVIII: 1-9.
• Kuçuradi, I. (2011), İnsan Hakları: Kavramları ve Sorunları. Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu.
• Nebil, A., Tevfik, B. ve Süleyman, M. (2013), Nietzsche Hayâtı ve Felsefesi, (Sad. Ali Utku & M. Abdullah Arslan), Konya: Çizgi Kitabevi.
• Nietzsche, F. (2011), Şen Bilim, (Çev. Ahmet İnam), İstanbul: Say Yayınları.
• Norris, C. (2009), Badiou’s Being and Event, London & New York: Continuum.
• Saygın, T. (2016), “Baha Tevfik ve Bilimsel Felsefe Olarak Materyalizmin Bir Savunu Denemesi”, FLSF (Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi), güz, sayı: 22, 263-278.
• Tevfik, B. (1992), Anarşizmin Osmanlıcası: Felsefe-i Ferd, (Türkçesi: Burhan Şaylı), İstanbul: Altıkırkbeş Yayınları.
• Tevfik, B. (2002), Yeni Ahlak ve Ahlak Üzerine Yazılar, (Der. Faruk Öztürk), Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Kültür Eserleri.
• Tevfik, B. (2014), Muhtasar Felsefe, (Sad. Gül Eren & Ali Utku), Konya: Çizgi Kitabevi.
• Tevfik, B. (2016a), Bilim ve Edebiyatta Yenileşme (Teceddüd-i ‘İlmi ve Edebi), (Sad. Bilal Yurtoğlu & Büşra Uzunay), Konya: Çizgi Kitabevi.
• Tevfik, B. (2016b), “Günümüz Felsefesi: Kant”, Felsefe Mecmuası. No: 7, (Haz. Abdullah Öztop), Konya: Çizgi Kitabevi.
• Tevfik, B. (2016c), “Kant’a göre Sanat”, Felsefe Mecmuası. No: 9, (Haz. Abdullah Öztop), Konya: Çizgi Kitabevi.
• Tevfik, B. (2016d), “Memleketimizde Ahlak ve Etkenler”i, Felsefe Mecmuası (Sad. Abdullah Öztop), 1(2), Çizgi Yayınevi, İstanbul, 300-302.
• Ülken, H. Z. (2013), Türkiye’de Çağdaş Düşünce Tarihi, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yay. Yayınları.