Nutrition, Accommodation and Reward and Punishment Practices in Second Constitutional Period Idadi Schools: According to the 1911 Idadi Instruction

Yıl 2025, Sayı: 64, 439 - 470, 31.12.2025

Mert Ali Eren

https://doi.org/10.35237/suitder.1626709

Öz

Throughout history, reward and punishment practices and food and shelter conditions have played an important role in education. In particular, in order to understand the functionality of the modernisation of education in the Ottoman Empire, it is important to clarify the reward and punishment practices and nutrition and housing conditions. In this article, historical research technique and document analysis methods were utilised and archives were scanned. Thus, the directive was found in the ISAM Archive and transcription work was carried out on the whole of the directive and the relevant topics were addressed. In the research, topics such as how punishments and rewards would be applied in idadi schools, which behaviours should be punished or rewarded, and the methods of punishment and rewarding were examined in detail. On the other hand, it was observed that punishment practices in idadi schools occupied more space than rewards in the instruction manual. This reveals that disciplinary attitudes were again perceived as important in Ottoman modern education. A very serious style is observed in the instructions for nutrition practices. It has been observed that the menus of the students of the İdadi school were rich and that serious importance was given to the students, and it was determined that the students were offered two meals, one in the morning and one in the evening. It is understood that accommodation practices were mostly concerned with boarding students, various clothes were given to them and efforts were made to improve their current conditions. This article is of great importance in terms of providing an overview of the practices in the idadi schools, providing a basis for future research in the field, and sharing the instruction manual with the scientific world for the first time.

Anahtar Kelimeler

Constitutional Monarchy II , Instruction , Idadi School , Reward-Penalty , Nutrition-Housing

II. Meşrutiyet Dönemi İdadi Mekteplerinde Beslenme Barınma ve Ödül Ceza Uygulamaları: 1911 İdadi Talimatnamesine Göre

Öz

Tarih boyunca ödül ceza uygulamaları ve beslenme barınma durumları eğitimde önemli bir yer tutmuştur. Özellikle, Osmanlı Devleti’ndeki eğitim modernleşmesinin işlevselliğini anlamak için, ödül ceza uygulamaları ve beslenme barınma durumlarına açıklık getirmek önemlidir. Bu makalede tarihsel araştırma tekniği ile doküman analizi yöntemlerinden faydalanılmış ve arşivler taranmıştır. Böylelikle İSAM Arşivinde 1911 yılına ait bir idadi mektepleri talimatnamesi bulunmuş ve tamamı üzerinde transkripsiyon çalışması gerçekleştirilerek ilgili konu başlıklarına gidilmiştir. Araştırmada, talimatnameden hareketle idadi mekteplerinde ceza ve ödüllerin nasıl uygulandığı, hangi davranışların cezalandırılması ya da ödüllendirilmesi gerektiği, cezalandırma ve ödüllendirmenin yöntemleri gibi konular ayrıntılı olarak incelenmiştir. Diğer yandan talimatnamede idadi mekteplerindeki ceza uygulamalarının ödülden daha fazla yer kapladığı görülmüştür. Bu da Osmanlı modern eğitiminde yine disiplin tutumlarının önemli ölçüde algılandığını ortaya koymaktadır. Beslenme uygulamaları için talimatnamede çok ciddi bir üslup görülür. İdadi mektebi öğrencilerinin menülerinin zengin olduğu ve talebelere ciddi bir önem verildiği görülmüş, talebelere sabah ve akşam olmak üzere iki öğün yemek sunulduğu tespit edilmiştir. Barınma uygulamalarının daha çok yatılı olan öğrencileri ilgilendirdiği, onlara çeşitli giysilerin verildiği ve mevcut koşullarının iyileştirilmeye çalışıldığı anlaşılmıştır. Bu makale, talimatname sayesinde idadi mekteplerindeki uygulamalara genel bir bakış sağlaması ve alana dair yapılacak araştırmalara temel teşkil edebilecek görünümde olması ve talimatnamenin ilk kez bilim dünyasıyla paylaşılması bakımından ciddi bir önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

II. Meşrutiyet , Talimatname , İdadi Mektebi , Ödül-Ceza , Beslenme-Barınma

Destekleyen Kurum

Herhangi bir şahıs, kurum veya kuruluş tarafından desteklenmemiştir.

Kaynakça

• Arşiv Kaynakları: Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA) Maarif Nezareti Mektûbi Kalemi: BOA, MF. MKT. 1118/64/01.; BOA, MF. MKT. 189/86/01., BOA, MF. MKT. 189/104., BOA, MF. MKT. 283/32., BOA, MF. MKT. 110/15.
• Resmi Kaynaklar: Maarif-i Umumiye Nezareti. (1327). Mekâtib-i İdadiyeye Mahsus Talimatname. İstanbul: Matbaa-ı Âmire.
• Akder, R. N., Meseri, R., & Çakıroğlu, F. P. (2018). Okul Çağı Çocukluk Döneminde Beslenme Eğitimi. Ankara Sağlık Bilimleri Dergisi 7(2), 1-10. https://doi.org/10.1501/Asbd.0000000082
• Akyüz, Y. (2000). Türk Eğitim Tarihi. Ankara: Milli Eğitim Basımevi.
• Alkan, M. Ö. (2004). İmparatorluk’tan Cumhuriyet’e Modernleşme ve Ulusçuluk Sürecinde Eğitim. İçinde: K. H. Karpat (Ed.), Osmanlı Geçmişi ve Bugünün Türkiyesi (73-242). İstanbul Bilgi Üniversitesi.
• Alp, H. (2013). Yüksek Muallim Mektebi Talimatnamesi. Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları Dergisi, 12(23), 95-111.
• Altın, H. (2009). II. Abdülhamid ve II. Meşrutiyet Devirlerinde Öğretmen Yetiştirme Meselesi. [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Ankara Üniversitesi.
• Altın, H. (2016). Osmanlı Pedagoglarında Disiplin, Ödül ve Ceza Fikirlerine Dair Örnekler. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi 57, 1869-1884. https://doi.org/10.14222/Turkiyat1596
• Berkes, N. (2012). Türkiye’de Çağdaşlaşma. Ankara: Yapı Kredi Yayınları.
• Bilim, C. Y. (1984). Tanzimat Devrinde Türk Eğitiminde Çağdaşlaşma (1839-1876). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
• Binbaşıoğlu, C. (2000). Aile ve Okulda Eğitim Sorunları. İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.
• Cengiz, A. (2023). Osmanlı Yenileşme Döneminde Mesleki Teknik Eğitim Teşebbüsü: Leyli (Yatılı) Beyrut Ticaret Mektebi. EKEV Akademi Dergisi (Özel Sayı), 1-17. https://doi.org/10.17753/sosekev.1347798
• Çağır, M., & Türk, İ. C. (2017). 1869 Maarif-i Umumiye Nizamnamesi ve Türk Eğitim Tarihindeki Yeri. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 4(11), 62-75.
• Demirel, F. (2013). Osmanlı Modern Eğitim Kurumlarında İşlenen Suçlar. History Studies, 5(1), 101-112.
• Demirel, M. (2013). Osmanlı Modern Mekteplerinde Mükâfat. Turkish History Education Journal, 2(1), 62-75.
• Dodson, F. (1998). Doğumdan Yirmi Bir Yasa Kadar Sevgiyle Disiplin. (İ. Bom, Çev.) İstanbul: Kuraldışı Yayıncılık.
• Edip, H. (1327). Talim ve Terbiye. İstanbul.
• Eren, M. A. (2024). Satı Bey’in Sınıf İçi Mesleki Tutumlarının ve Tarih Öğretiminin Hermenötik Bir Analizi: Unutulmuş Bir Makalesi Ekseninde. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 245-272. https://doi.org/10.34086/rteusbe.1565958
• Eren, M. A. & Şeker, M. (2024). Osmanlı Maarifinin İlk Basamağındaki Sıbyan Mekteplerinde Ahlaki Değerlerin Eğitimi. Uluslararası Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 12 (3), 1-22.
• Ergin. E. (1977). Türk Maarif Tarihi C. I-II. İstanbul: Eser Matbaası.
• Etker, Ş. (2012). Hüdavendigar Etibba Cemiyeti Nizamnamesi ve Talimatnamesi (Bursa, 1914). Osmanlı Bilimi Araştırmaları, 13(2), 115-121.
• Filiz, Z., & Çemrek, F. (2007). Üniversite Öğrencilerinin Barınma Sorunlarının Uygunluk Analizi İle İncelenmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 207-224.
• Fortna, B. C. (2005). Mekteb-i Hümayun Osmanlı İmparatorluğu'nun Son Döneminde İslam, Devlet ve Eğitim. (P. Siral, Çev.) İstanbul: İletişim Yayınları.
• Garipağaoğlu, M., & Özgüneş, N. (2008). Okullarda Beslenme Uygulamaları. Çocuk Dergisi, 8(3), 152-159.
• Gordon, T. (1993). Etkili Öğretmenlik Eğitimi. (E. Aksoy, & B. Özkan, Çev.) İstanbul: Sistem Yayıncılık.
• Gülmez, A. (2021). Osmanlı Devleti’nde İdâdîler. Uluslararası Alan Eğitimi Araştırmaları Dergisi, 2(2), 106-131. https://doi.org/10.54971/synergy.930078
• Gündüz, M. (2010). Tanzimat'tan Cumhuriyet'e Eğitim Sisteminin Finansmanını Sağlama Düşünce, Öneri ve Uygulamaları. Education Sciences , 1658-1669.
• İgüs, E. (2024, Ekim 20). Türk Maarif Ansiklopedisi: "https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/askeri idadiler" adresinden alındı.
• Kapcı, H. Z. (2013). Osmanlı Eğitim Sisteminde Disiplin: Darülhayr-ı Âli Örneği. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(28), 166-180.
• Keleş, E. (2013). II. Abdülhamid Devrinde Aydın Vilayetinde Sanat ve Meslek Okulları. History Studies, 5(2), 199-241.
• Kodaman, B. (1999). Abdülhamid Devri Eğitim Sistemi. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Köçer, G. & Çınar, F. (2021). Ödül ve Ceza Olmadan Çocuk Disiplini Mümkün mü? Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(2), 410-429. https://doi.org/10.46790/erzisosbil.885803
• Köstüklü, N. (2016). Sosyal Bilimler ve Tarih Öğretimi. Konya: Çizgi Kitabevi Yayınları.
• Olgun, S. (2014). Posta ve Telgraf Mektebi Talimatnamesi. Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları Dergisi, 13(25-26), 149-181.
• Orhan, M. (2006). Osmanlı Devleti’nde Vilayet Yatılı İdadileri. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Niğde Üniversitesi.
• Özdemir, M. (2017). Eğitim Yönetiminde Epistemik Bunalımın Arkeolojisi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 23(2), 281-304.
• Özden, E., & Torun, S. (2024). İstanbul Türk Millî Mûsikî Cemiyeti ve Talimatnâmesi. The Journal of Turk-Islam World Social Studies, 3(7), 26-38. http://dx.doi.org/10.16989/TIDSAD.168
• Öztürk, C. (2000). İdadi Maddesi. İslam Ansiklopedisi (s. 464-466). içinde İstanbul: TDV Yayınları.
• Sarıçelik, K. (2024). Osmanlı Modernleşme Dönemi’nde Öğretmen Okullarında Burs Uygulamaları. Tarih Dergisi(83), 145-168. https://doi.org/10.26650/iutd.20241447510
• Sarıçelik, K. (2016). Osmanlı Dönemi’nde Isparta ve Burdur Sancaklarında Gülcülük ve 1913 Tarihli Gül Yağlarının Men-i Tağşişi Talimatnamesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi(38), 37-50.
• Sarıçelik, K. (2010). Konya'da Modern Eğitim Kurumları (1869-1919). Konya: Çizgi Kitabevi.
• Somel, S. A. (2015). Osmanlı'da Eğitimin Modernleşmesi (1839-1908) İslamlaşma, Otokrasi ve Disiplin. (Çev. Yener. O). İstanbul: İletişim Yayınları.
• Şimşek, Y. S. (2024). Osmanlı Maarif Nâzırlarının Kariyerleri. Akademik Hassasiyetler, 12(25), 760-780. https://doi.org/10.58884/akademik-hassasiyetler.1441433
• Taşer, S. (2010). Konya Darülmuallimini’nde Eğitim Yönetimi ve Denetimi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 23, 209-219.
• Topaloğlu, B. (2012). Tövbe. İslam Ansiklopedisi (s. 279-283). içinde İstanbul: TDV Yayınları.
• Tural, E., & Ercoşkun, T. K. (2010). Midhat Paşa’nın İlk Sadâreti ve Yabancı Seyyahların İzlenimleri Bağlamında 1872 Vilayetler Talimatnamesi. Çağdaş Yerel Yönetimler Dergisi, 19(1), 1-20.
• Ünver, Y., & Ünüsan, N. (2005). Okul Öncesinde Beslenme Eğitimi Üzerine Bir Araştırma. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 14, 529-551.
• Yıldırım, M. A. (2014). II. Abdülhamid Devri Taşra İdâdîlerinde Mesleki Eğitim Denemesi. History Studies, 5, 249-268.
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2006). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Yılmaz, H. (2016). Osmanlı Son Döneminde Medreselerin Islahı ve Panislamizm Tartışmaları Bağlamında Bir Medrese: Kudüs Selâhaddîn-i Eyyûbî Külliye-i İslâmiyyesi ve Külliye Talimatnamesi. Marmara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi, 51(51), 79-113. https://doi.org/10.15370/maruifd.287888