Sicill-i Ahvâl Defterlerinde Kayıtlı Avlonyalı Devlet Adamları

Yıl 2025, Sayı: 64, 417 - 438, 31.12.2025

İlyas Ak

https://doi.org/10.35237/suitder.1731517

Öz

Avlonya, 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Osmanlı bürokrasisine çeşitli kademelerde memur kazandıran taşra merkezlerinden biridir. Bu bağlamda, Avlonya’ya ait sicil kayıtları incelenerek Osmanlı bürokrasisinin sosyal yapısı, eğitim politikalarıyla merkez-taşra ilişkileri analiz edilmiştir. İncelenen memurların büyük çoğunluğu, Müslümandır. Bununla birlikte memurların, farklı toplumsal gruplara mensubiyetleri ve ailevi geçmişleri, bürokratik kariyerlerinin şekillenmesinde etkili olmuştur. Sicill-i Ahvâl defterlerinden hareketle tespit edilen Avlonya doğumlu memurların mesleki rotaları, doğdukları bölgeyle sınırlı kalmamıştır. Bu memurlar, başta Balkanlar olmak üzere Anadolu ve Arap vilayetlerinde mali ve idari görevlerde bulunmuştur. Memurların atandıkları görevler maliye, rüsumat, gümrük ve tapu gibi devletin taşradaki kritik idari birimlerinde yoğunlaşmıştır. Ayrıca memurlardan bazıları vali, mutasarrıf ve mebus gibi üst düzey pozisyonlara kadar yükselmiştir. Bu memurların göreve başlama yaşlarının genç ve maaşlarının ise görev türü ve rütbeye göre değişkenlik gösterdiği, en yüksek maaşları valilik gibi kritik görevlerde bulunanların aldığı tespit edilmiştir. Avlonyalı memurlar arasında Arnavut kimlik siyasetinin erken savunucularından ve Arnavut millî hakları mücadelesinin öncü isimlerinden olan Mustafa Nuri Paşa’yla Arnavutluk’un bağımsızlığını ilan eden ve ülkenin ilk başbakanı olarak görev yapan İsmail Kemal Bey, Osmanlı bürokrasisi içinde dikkat çekici kariyerlere sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Sicill-i Ahvâl Defterleri , Memur , II. Abdülhamid , Avlonya , Arnavutluk

Statesmen from Vlorë Recorded in the Sicill-i Ahvâl Registers

Öz

Vlorë is one of the provincial centres that provided officials at various levels to the Ottoman bureaucracy from the second half of the 19th century onwards. In this context, the social structure of the Ottoman bureaucracy, education policies and central-provincial relations were analysed by examining the registry records of Vlorë. The vast majority of the civil servants analysed are Muslims. However, their membership to different social groups and their family backgrounds were effective in shaping their bureaucratic careers. The professional routes of Vlorë-born civil servants identified from the Registry Books were not limited to the region where they were born. These civil servants held financial and administrative positions in the Balkans, Anatolia and the Arab provinces. Their appointments were concentrated in critical administrative units of the central state in the provinces such as finance, revenue, customs and land registry. In addition, some of them rose to senior positions such as governor, mutasarrıf and mebus. The age at which these civil servants started working was young and their salaries varied according to the type of office and rank they occupied, with the highest salaries being received by those in critical positions such as governorship. Among the civil servants from Vlorë, Mustafa Nuri Pasha, one of the early proponents of Albanian identity politics and a leading figure in the struggle for Albanian national rights, and İsmail Kemal Bey, who declared Albanian independence and served as the country's first prime minister, had remarkable careers within the Ottoman bureaucracy.

Anahtar Kelimeler

Sicill-i Ahvâl Notebooks , Officer , Abdülhamid II , Vlorë , Albania

Kaynakça

• Akyıldız, A. (1993). Tanzimat dönemi Osmanlı merkez teşkilâtında reform (1836-1856). Eren.
• Akyıldız, A. (2012). Osmanlı bürokrasisi ve modernleşme. İletişim.
• Akyüz, Y. (2007). Türk eğitim tarihi M.Ö. 1000- M.S. 2007. Pegem.
• Atabay, A. M. (2023). Sicill-i Ahvâl defterlerine göre Osmanlı bürokrasisinde görev yapan İşkodralı devlet memurları. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (11) 1, 122-149.
• Bilmez, B. & Clayer, N. (2016). A Prosopographic study on some ‘Albanian’ deputies to the first Ottoman Parliament. The First Ottoman Experiment in Democracy. C. Herzog, M. Sharif (Ed.) Würzburg: Ergon Verlag Würzburg In Kommission 151-185.
• Birecikli, İ. B. (2009). Avlonyalı İsmail Kemal Bey’in siyasi faaliyetleri (1870-1908). Gazi Akademik Bakış, (3) 5, 95-122.
• Birecikli, İ. B. (2019). Avlonyalı İsmail Kemal Bey’in bağımsızlık mücadelesi 1912-1914, Tarih Okulu Dergisi, Yıl: 12, S. XLI, 592-620.
• Birecikli, İ. B. (2020). Avlonyalı İsmail Kemal Bey’in Osmanlı Meclis-i Mebusanı’nda tokatlanması hadisesi. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, (18) 36, 139-163.
• Çadırcı, M. (1991). Tanzimat döneminde Anadolu kentlerinin sosyal ve ekonomik yapıları. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Erbay, H. İ. (Ed.). (2023a). 1877 Meclis-i Âyan ve Meclis-i Mebusan albümü. TBMM Basımevi.
• Erbay, H. İ. (Ed.). (2023b). 1908 Meclis-i Mebusan albümü. TBMM Basımevi.
• Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî. (2011). Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi 7. kitap Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 308 numaralı yazmanın transkripsiyonu-dizini. Y. Dağlı, S. A. Kahraman, R. Dankoff (Haz.) Yapı Kredi.
• Findley, C. V. (2011). Kalemiyeden mülkiyeye Osmanlı memurlarının toplumsal tarihi. Gül Çağalı Güven (Çev.) Tarih Vakfı Yurt.
• Güneş, M. (2024). Sicill-i Ahvâl defterlerine göre Osmanlı Devleti’nde görev yapan Akşehir doğumlu memurlar [1879-1913]. Osmanlı Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, (22), 104-130.
• İnbaşı, M. (2019). Avlonya Sancağı ve yönetimi (1750-1800). Osmanlı Mirası Araştırmaları Dergisi, (6) 14, 143-154.
• İsmail Kemal Bey. (2007). İsmail Kemal Bey’in hatıratı. S. Story (Ed.), A. İslamoğulları, R. Hoxha (Çev.) Tarih Vakfı.
• Karabıyık, H. (2024). Sicill-i Ahvâl defterlerinde kayıtlı İskilipli devlet adamları. XIX. Türk Tarihi Kongresi (Kongreye Sunulan Bildiriler III. Cilt-II. Kısım), 3-7 Ekim 2022, A. Kaymak, S. Eren, S. Nurdan, K. Günay, M. Özler (Yay. Haz.) Ankara: TTK, 1081-1104.
• Kiel, M. (1991). Avlonya. TDV İslâm Ansiklopedisi, (C. 4, 118-120), Türkiye Diyanet Vakfı.
• Kodaman, B. (1991). Abdülhamid Devri eğitim sistemi. Türk Tarih Kurumu.
• Ljuljanović, D. (2022). Geç Osmanlı Döneminde Vlora (Avlonya) ailesi ve Vlora ailesinin Makedonya meselesine dair görüşleri (1878-1912). Toplumsal Tarih Akademi, (1), 22-39.
• Ortaylı, İ. (2018). İmparatorluğun en uzun yüzyılı. Kronik.
• Özger, Y. (2015). Sicill-i Ahvâl defterlerinde kayıtlı Bayburtlu Osmanlı devlet adamları. History Studies, (7) 4, 69-85.
• Pakalın, M. Z. (2023). Osmanlı tarih deyimleri ve terimleri sözlüğü III. Millî Eğitim Bakanlığı.
• Polat, M. (2022). Sicill-i Ahvâl defterlerine göre Osmanlı bürokrasisindeki İnegöllü memurlar. International Journal of Social Inquiry, (15) 2, 611-625.
• Saraç, H. (2019). Sicill-i Ahvâl defterine göre Osmanlı’nın son devrinde Rizeli devlet adamları. Konya: Eğitim.
• Sarıyıldız, G. (2004). Sicill-i Ahvâl Komisyonu’nun kuruluşu ve işlevi (1879-1909). Der.
• Seyitdanlıoğlu, M. (2019). İmparatorluktan cumhuriyete yargı. Adalet Dergisi, (62-63), 15-32.
• Somel, S. A. (2015). Osmanlı’da eğitimin modernleşmesi (1839-1908) İslâmlaşma, otokrasi ve disiplin. İletişim.
• Tekdal, D. (2020). Osmanlı taşrasında görevli memurların durumuna dair bir örnek: Sicill-i Ahvâl kayıtları ışığında Malatya doğumlu memurlar. Tarih Okulu Dergisi, (44), 83-128.
• Tekeli, İ. ve İlkin, S. (1999). Osmanlı İmparatorluğu’nda eğitim ve bilgi üretim sisteminin oluşumu ve dönüşümü. Türk Tarih Kurumu.
• Ünal, M. A. (2011). Osmanlı tarih sözlüğü. Paradigma.
• Ünlü, M. ve Yadi, A. (2023). Sicill-i Ahval kayıtlarına göre Menlik doğumlu devlet adamları. XIV. Uluslararası Mübadele ve Balkan Türk Kültürü Araştırmaları Kongresi (Bildirileri), B. Kocaoğlu (Ed.) 26 Kasım 2022, Samsun: Samsun Mübadele ve Balkan Türk Kültürü Araştırmaları Derneği Kültür Yayınları Serisi:16, 95-108.
• Ünsal, Z. (2021). Sicill-i Ahvâl kayıtlarına göre Orta Anadolu (Nevşehir, Kırşehir, Niğde ve Aksaray) doğumlu gayrimüslim Osmanlı devlet memurları (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Nevşehir.
• Yadi, A. (2012). Sicill-i Ahvâl defterlerine göre Ordu doğumlu memurlar. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, (3) 6, 300-312.