Genç Yetişkinlerde Öz Şefkat, Yürütücü İşlevler ve Algılanan Stres İlişkisi

Öz

Bu araştırmanın amacı, genç yetişkin bireylerde yürütücü işlevler ve algılanan stresin, öz-şefkat ve yaşam doyumu üzerindeki yordayıcı etkilerini incelemektir. Çalışmada çoklu doğrusal regresyon analizleri kullanılarak, yürütücü işlevler ve algılanan stres düzeylerinin bireylerin öz-şefkat ve yaşam doyumu algıları üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, yürütücü işlevlerin stresle başa çıkma süreçlerinde önemli bir rol oynadığını ve öz-şefkatin bireyin psikolojik iyi oluşuna anlamlı katkı sağladığını göstermektedir. Öz-şefkat düzeyi yüksek olan bireylerin stresli yaşam olaylarıyla daha sağlıklı başa çıktığı ve yaşam doyumlarının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Araştırma, yürütücü işlevlerin bireylerin stresle başa çıkma kapasiteleri ve kendilerine yönelik şefkatli tutum geliştirmeleri üzerindeki etkilerini ayrıntılı biçimde ele almıştır. Ayrıca, algılanan stres düzeyinin öz-şefkat üzerindeki etkileri incelenmiş ve bu değişkenlerin psikolojik iyi oluş ve ruh sağlığı ile ilişkileri ortaya konmuştur. Bu bağlamda, yürütücü işlevlerin stresin olumsuz etkilerini azaltmada aracı bir faktör olarak işlev görüp görmediği de değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, elde edilen veriler genç yetişkinlerin psikolojik dayanıklılığını artırmaya yönelik müdahale programlarında yürütücü işlevlerin güçlendirilmesi ve öz-şefkatin teşvik edilmesinin önemini vurgulamaktadır. Bu çalışma, gençlerin ruh sağlığını desteklemeye yönelik önleyici stratejilerin geliştirilmesine bilimsel bir temel sağlamayı amaçlamaktadır. Korelasyon analizlerinde, öz-şefkat ile yürütücü işlevler arasında pozitif (r = .364, p < .001), öz-şefkat ile algılanan stres arasında ise negatif (r = –.501, p < .001) ve yürütücü işlevler ile algılanan stres arasında negatif (r = –.263, p < .001) yönlü anlamlı ilişkiler bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Öz-şefkat
• yürütücü işlevler
• algılanan stres
• genç yetişkinler.

Destekleyen Kurum

Yoktur.

Etik Beyan

Etik kurul belgesi alınmıştır.

The Relationship Between Self-Compassion, Executive Functions, and Perceived Stress in Young Adults

Öz

The purpose of this study is to examine the predictive effects of executive functions and perceived stress on self-compassion and life satisfaction among young adults. Using multiple linear regression analyses, the effects of executive functions and perceived stress levels on individuals’ perceptions of self-compassion and life satisfaction were evaluated. The findings indicate that executive functions play a significant role in coping with stress, and self-compassion contributes meaningfully to an individual's psychological well-being. Individuals with higher levels of self-compassion were found to cope more effectively with stressful life events and reported higher life satisfaction. The study elaborates in detail on the effects of executive functions on individuals’ capacity to cope with stress and to develop a compassionate attitude towards themselves. Additionally, the impact of perceived stress on self-compassion was examined, and the relationships between these variables and psychological well-being and mental health were revealed. In this context, it was also assessed whether executive functions serve as a mediating factor in reducing the negative effects of stress. As a result, the data emphasize the importance of strengthening executive functions and promoting self-compassion in intervention programs aimed at enhancing the psychological resilience of young adults. This study aims to provide a scientific basis for developing preventive strategies to support the mental health of youth. Correlation analyses revealed significant positive correlations between self-compassion and executive functions (r = .364, p < .001), significant negative correlations between self-compassion and perceived stress (r = –.501, p < .001), and significant negative correlations between executive functions and perceived stress (r = –.263, p < .001).

Anahtar Kelimeler

• Self-compassion
• executive functions
• perceived stress
• young adults.

Kaynakça

1. Bacanlı, F., ve Çarkıt, E. (2020). Öz şefkatin cinsiyete göre incelenmesi: Meta analiz çalışması. Ege Eğitim Dergisi, 21(2), 1–15. https://doi.org/10.12984/egeefd.648331
2. Banich, M. T. (2009). Executive function: The search for an integrated account. Current Directions in Psychological Science, 18(2), 89–94. https://doi.org/10.1111/j.1467-8721.2009.01615
3. Baran, G. K., Şahin, S., Öztaş, D., Demir, P., ve Desticioğlu, R. (2020). Gebelerin algılanan stres düzeylerinin ve stres nedenlerinin değerlendirilmesi. Çukurova Medical Journal, 45(1), 170–180. https://doi.org/10.17826/cumj.633534
4. Bektaş, S. (2020). Zihinsel kirlenmenin öz-şefkat ve öz-tiksinme ile olan ilişkisi: Öz-şefkate yönelik bir müdahalenin zihinsel kirlenme ve öz-tiksinme üzerindeki etkisinin deneysel bir yöntemle incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
5. Cohen, S., ve Williamson, G. (1988). Perceived stress in a probability sample of the United States. In S. Spacapan and S. Oskamp (Eds.), The social psychology of health(pp. 31–68). Newbury Park, CA: Sage. https://psycnet.apa.org/record/1988-98838-002
6. Çiftçi, H. A., Uyanık, G., ve Acar, İ. H. (2020). Çocukluk dönemi yürütücü işlevler envanteri Türkçe formunun 48–72 aylık çocuklar için geçerlik ve güvenirlik çalışması. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 4(3), 762–787. https://doi.org/10.24130/eccd-jecs.1967202043260
7. Demirden, A., ve Sarıkoç, G. (2023). Ruhsal bozukluğu nedeniyle ayaktan izlenen hastaların öz şefkat düzeyleri ve stresle başa çıkma tarzları arasındaki ilişki. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 10(1), 60–72. https://doi.org/10.52880/sagakaderg.1188314
8. Diamond, A. (2013). Executive functions. Annual Review of Psychology, 64(1), 135-168. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-113011-143750

9. Dinçbaş, İ., Gökkaya, F., ve Çıvgın, U. (2023). Lise öğrencilerinin psikolojik belirti ve öz şefkat düzeylerinin okul tükenmişliği ile ilişkisi. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(44), 249–266. https://doi.org/10.21550/sosbilder.1163818
10. Durna, B. D., Çetin, I., ve Filiz, M. (2021). Sağlık çalışanlarında stres ve stres yönetimi üzerine bir algı çalışması: Sivas Numune Hastanesi örneği. Van Sağlık Bilimleri Dergisi. https://doi.org/10.52976/vansaglik.808956
11. Eren, N. H., ve Kanak, M. (2024). Okul öncesi dönem çocuklarının yürütücü işlev becerilerinin incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (60), 1108–1134. https://doi.org/10.53444/deubefd.1390780
12. Gülmüş, P. (2024). Yetişkinlerin öz-şefkat düzeylerinin, bilişsel duygu düzenleme becerilerine, uyumsuz düşünce tarzlarına ve stresle başa çıkma yollarına göre incelenmesi. Journal of Social Science, 8(1), 102–119. https://doi.org/10.29228/SOBIDER.74568
13. Gün, S., Türkmen, O. O., ve Barbaros Yalçın, S. (2020). Yurtta kalan üniversite öğrencilerinin duygu düzenleme ile öz-şefkat düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(2), 166–180. https://doi.org/10.38151/akef.2020.2
14. Gür, G. C., ve Öztürk, F. Ö. (2024). Yürütücü işlevler ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlilik güvenirlik çalışması. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, (63), 31–50. https://doi.org/10.17498/kdeniz.1512772
15. Inwood, E., ve Ferrari, M. (2018). Mechanisms of change in the relationship between self‐compassion, emotion regulation, and mental health: A systematic review. Applied Psychology: Health and Well‐Being, 10(2), 215-235. https://doi.org/10.1111/aphw.12127
16. Karaoğlu, M., ve Erzi, S. (2019). Yeme tutumları ve travmatik yaşantılar: Öz şefkat ve duygu düzenlemenin aracı rolü. Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi, 1(3), 145–151. https://doi.org/10.35365/ctjpp.19.1.18
17. Liston, C., McEwen, B. S., ve Casey, B. J. (2009). Psychosocial stress reversibly disrupts prefrontal processing and attentional control. Proceedings of the National Academy of Sciences, 106(3), 912-917.https://doi.org/10.1073/pnas.0807041106
18. Miyake, A., Friedman, N. P., Emerson, M. J., Witzki, A. H., ve Howerter, A. (2000). The unity and diversity of executive functions and their contributions to complex "frontal lobe" tasks: A latent variable analysis, Cognitive Psychology, 41(1), 49–100. https://doi.org/10.1006/cogp.1999.0734
19. Neff, K. D. (2003). The development and validation of a scale to measure self-compassion. Self and Identity, 2(3),223–250. https://doi.org/10.1080/15298860309027
20. Orhan, Y. D., ve Komşu, U. C. (2016). Akademisyenlerde özyeterlik algılarının ve tükenmişlik düzeylerinin, öğrenmeye yönelik tutuma ve iş tatminine etkisi. Anadolu University Journal of Social Sciences, 16, 1–18. https://doi.org/10.18037/ausbd.390321
21. Özpeynirci, R., ve Kırmızı, C. (2020). Öz şefkat kavramı ve örgütsel yansımaları. Business and Management Studies: An International Journal, 8(3), 2924–2952. http://dx.doi.org/10.15295/bmij.v8i3.1559
22. Raes, F., Pommier, E., Neff, K. D., ve Van Gucht, D. (2011). Construction and factorial validation of a short form of the self‐compassion scale. Clinical Psychology and Psychotherapy, 18(3), 250-255. https://doi.org/10.1002/cpp.702
23. Sirois, F. M., Nauts, S., ve Molnar, D. S. (2019). Self-compassion and bedtime procrastination: an emotion regulation perspective. Mindfulness, 10(3), 434-445. https://doi.org/10.1007/s12671-018-0983-3
24. Şahin, A. (2018). Üniversite öğrencilerinin algılanan stres düzeylerinin fakülte türü ve cinsiyet değişkenlerine göre incelenmesi. Kilis 7 Aralık Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 2(1), 28-35. https://dergipark.org.tr/tr/pub/besbid/issue/34890/418850
25. Tabachnick, B. G., ve Fidell, L. S. (2007). Using Multivariate Statistics (5th ed.). Boston: Allyn and Bacon.
26. Tabachnick, B. G. ve Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (Sixth Edition). USA: Pearson Education Limited.
27. Turan, N., Durgun, H., Kaya, H., Ertaş, G., ve Kuvan, D. (2019). Hemşirelik öğrencilerinin stres durumları ile bilişsel esneklik düzeyleri arasındaki ilişki. Journal of Academic Research in Nursing, 5(1), 59-66. https://doi.org/10.5222/jaren.2019.43265
28. Uyanık, N., ve Çevik, Ö. (2020). Öz-şefkat gelişiminde bilişsel formülasyonun rolü. International Journal of Current Approaches in Language, Education and Social Sciences, 2(2), 660-674. https://doi.org/10.35452/caless.2020.35
29. Üçok, D. I. (2022). İşyerinde öz şefkat kavramı üzerine nitel bir araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 13(30. YönOrg 2022), 71-83. https://doi.org/10.21076/vizyoner.1133064
30. Yılmaz, N. (2020). Göreli Yoksunluk ve Algılanan Stres Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: Akademisyenler Üzerine Bir İnceleme. İşletme Araştırmaları Dergisi, 12(2), 1974-1983. https://isarder.org/index.php/isarder/article/view/1127
31. Yurdakul, Y. (2024). Okul öncesi dönemde yürütücü işlevlerin sosyal beceriler üzerindeki yordayıcı rolü. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (61), 1729-1751. https://doi.org/10.53444/deubefd.1376413
32. Zengin, N. (2010). Sağlık yüksekokulu öğrencilerinde öz-etkililik-yeterlilik algısı ve klinik uygulamada yaşanılan stresle ilişkisinin incelenmesi. Journal of Anatolia Nursing and Health Sciences, 10, 49-57.