Kent Estetiği Açısından TOKİ Deprem Konutlarının İncelenmesi: Adana, Gaziantep ve Kahramanmaraş Örnekleri

Yıl 2025, Sayı: 64, 109 - 140, 31.12.2025

Mehmet Akalın

https://doi.org/10.35237/suitder.1747999

https://izlik.org/JA67CM32XK

Öz

6 Şubat 2023 tarihinde Kahramanmaraş merkezli olarak 11 ilde meydana gelen 7,7 ve 7,6 büyüklüğündeki depremlerden yaklaşık 14 milyon insan etkilenmiştir. Depremde birçok bina yıkılmış, hasar almış ya da riskli yapı kategorisine girmiştir. Depremin etkilediği illerde barınma sorunu ortaya çıkmıştır. Türkiye Cumhuriyeti Devleti tarafından başlatılan deprem konutları seferberliği ile afetzedelerin konut ihtiyacı en kısa zamanda karşılanmaya çalışılmıştır. Bölge insanının barınma sorununun bir an önce giderilebilmesi için bina üretim sürecinin hızlandırılması; hızlı projelendirme, hızlı zemin etüdü, hızlı malzeme üretimi, hızlı imalat ve hızlı tasarım gibi zorunlulukları da beraberinde getirmiştir. Tüm bu zorunluluklar, üretilen deprem konutlarının kent estetiği açısından yeterliliği konusunda bazı şüphelerin ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Bu çalışmada Adana, Gaziantep ve Kahramanmaraş illerinde inşa edilmiş olan deprem konutları, kent estetiği açısından incelenmiştir. Değerlendirmeler yapılırken kentsel estetik üzerine geçmişten günümüze değin yapılan araştırmalarda kullanılan parametreler gözden geçirilmiş ve bu alanda en çok kullanılan kentsel estetik parametreleri belirlenerek bir ölçek oluşturulmuştur. 5’li Likert ölçeğine göre yapılan değerlendirmeler neticesinde gezilen deprem konutlarının estetik değerlerinin orta-iyi düzeyde olduğu anlaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Estetik , Kent , Kent Estetiği , Deprem , TOKİ

Investigation of TOKİ Earthquake Housing in Terms of Urban Aesthetics: Examples of Adana, Gaziantep and Kahramanmaraş

https://izlik.org/JA67CM32XK

Öz

On February 6, 2023, approximately 14 million people were affected by the 7.7 and 7.6 magnitude earthquakes that occurred in 11 provinces, centered in Kahramanmaraş. Many buildings collapsed, were damaged or entered the risky building category in the earthquake. Housing problems arose in the provinces affected by the earthquake. With the earthquake housing mobilization initiated by the Republic of Turkey, the housing needs of disaster victims were tried to be met as soon as possible. In order to solve the housing problem of the people in the region as soon as possible, the acceleration of the building production process brought about necessities such as fast projecting, fast ground survey, fast material production, fast manufacturing and fast design. All these necessities have led to some doubts about the adequacy of the earthquake housing produced in terms of urban aesthetics. In this study, earthquake housing built in the provinces of Adana, Gaziantep and Kahramanmaraş were examined in terms of urban aesthetics. While making the evaluations, the parameters used in the researches on urban aesthetics from past to present were reviewed and a scale was created by determining the most used urban aesthetic parameters in this field. As a result of the evaluations made according to the 5-point Likert scale, it was understood that the aesthetic values of the earthquake houses visited were at a medium-good level.

Anahtar Kelimeler

Aesthetics , Urban , Urban Aesthetics , Earthquake

Kaynakça

• Akı, A. ve Erdönmez M.E. (2005). Açık kamusal kent mekanlarının toplum ilişkilerindeki etkileri, Megaron YTÜ, 1(1), ss. 67-87.
• Akkaya, F. N. (2016). Kent estetiğini koruma amaçlı idari kolluk faaliyeti. On İki Levha Yayıncılık.
• Akyüz, E. (2016). Urban aesthetics: The case of Istanbul and Edinburgh. Eurasian Academy of Sciences Social Sciences Journal, 7, ss. 176‐186. http://doi.org/10.17740/eas.soc.2016.V7‐11
• Ardıçoğlu, R. (2023). Cumhuriyetin 100. yılında yeni yerleşim alanlarının morfolojik analizlerinin karşılaştırılması: Ataşehir ve Çaydaçıra yerleşimleri. İdeal Kent, 15(4), ss. 916-948. https://doi.org/10.31198/idealkent.1383069
• Arnheim, R. (1977). The dynamic architectural form. University of California Press.
• Baker, G. (1989). Design strategies in architecture: An approach to the analysis of form. E.& F.N. Spon.
• Atalayeri, F. (1994). Temel sanat öğeleri. Anadolu Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Yayınları.
• Becerik, B. (2001). Mimarlıkta estetik olgusu ve değerlendirilmesi sorunu [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Teknik Üniversitesi
• Berlyne, D.E. (1974). Studies in the new experimental aesthetics. John Wiley and Sons.
• Berlyne, D. E. (1971). Aesthetics and psychobiology. Meredith Corporation.
• Boeing, G. (2018). Measuring the complexity of urban form and design. Urban Design International, 23(4), ss. 281-292. https://doi.org/10.1057/s41289-018-0072-1
• Bostancı, S. H. & Ocakçı, M. (2009). Kent siluetlerine ilişkin tasarım niteliklerinin entropi yaklaşımı ile değerlendirilmesi. İTÜ Dergisi Mimarlık, Planlama, Tasarım, 6(2), ss. 27-36.
• Can, A. A. (2008). İnsan mekân etkileşimi ve kent estetiğine giriş. Recep Bozlağan (ed.) Türkiye’de yerel yönetimler (ss.331-362). Nobel Kitapevi.
• Carlson, C., Aytur, S., Gardner, K. & Rogers, S. (2012). Complexity in built environment, health and destination walking. Journal of Urban Health, 89(2), ss. 270–284. https://doi.org/10.1007/s11524-011-9652-8
• ÇŞİDB. (2024, 26 Ekim). Bakan Murat Kurum: 2025 sonunda anahtarını almayan vatandaşımız kalmayacak. Türkiye Cumhuriyeti Çevre Şehircilik ve İklim değişikliği Bakanlığı. https://csb.gov.tr/bakan-murat-kurum-2025-sonunda-anahtarini-almayan-vatandasimiz-kalmayacak-bakanlik-faaliyetleri-40329
• Clifton, K., Ewing, R., Knaap, G.J., & Song, Y. (2008). Quantitative analysis of urban form. Journal of Urbanism, 1(1), ss. 17-45. https://doi.org/10.1080/17549170801903496
• Cidem, S., & Tekin, Ç. (2020). Mimari Cephe Tasarımında Malzeme ve Renk Kullanımı: Alan Çalışmasında Seramik Malzeme Üzerinden Ürün Tasarımcı Yaklaşımının Değerlendirilmesi. Tasarım + Kuram Journal, 16(31), ss. 57. https://doi.org/10.14744/tasarimkuram.2020.74936
• Çetinkaya, Ç. (2011). Tasarım ve kavram ilişkisinin iç mimarlık temel tasarım eğitimi kapsamındaki yeri: Farklı iki üniversite örneği üzerinden temel tasarım eğitimi üzerine bir araştırma [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi], Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Eaton, M. M. (1995). The social construction of aesthetic response. British Journal of Aesthetics, 35(2), ss. 95-107. https://doi.org/10.1093/bjaesthetics/35.2.95
• Erdoğan, E. (2006). Çevre ve kent estetiği. ZKÜ Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 8(9), ss. 68-77.
• Erşen, A. E. (2025, 5 Şubat). Kent estetik kurulları kavramı ve Kırklareli’nin kentsel kalitesinin artırılmasına olası etkileri. http://Acikerisim.Kirklareli.Edu.Tr:8080/Xmlui/Handle/20.500.11857/367
• Euronews. (2024, 6 Haziran). 6 Şubat depremleri: İktidar konut vaadini ne kadar gerçekleştirdi, bir yılda kaç konut yapıldı? https://tr.euronews.com/2024/02/06/6-subat-depremleri-iktidar-konut-vaadini-ne-kadar-gerceklestirdi-bir-yilda-kac-konut-yapildi
• Ewing, R., & Clemente, O. (2013). Measuring urban design. Washington, Island Press.
• Ginzburg, M. Y. (2021). Mimarlıkta ritm. Janus Yayıncılık.
• Gunawardena, G. M. W. L., Kubota, Y. & Fukahori, K. (2015). Visual complexity analysis using taxonomic diagrams of figures and backgrounds in Japanese residential streetscapes. Urban Studies Research, 4, ss. 1-2. https://doi.org/10.1155/2015/173862
• Günay, B. & Selman, M. (1994). Kentsel görüntü ve kentsel estetik örnek kent: Ankara. Kent, Planlama, Politika, Sanat, ODTÜ, Mimarlık Fakültesi Yayını.
• Gürer, L. (1990). Temel tasarım. İTÜ Matbaası.
• Huq, F.F., Shuvo, I. U. K. & Islam, N. (2019, 9-13 September). The essence of urban form and its relationship with urban aesthetics: A case from Rajshahi city, Bangladesh. Proceedings of the 55th ISOCARP World Planning Congress, 2019.
• İnce, G. (2022). Kentsel dinamikler içerisinde kentsel koruma alanlarının imaj öğesi olarak değerlendirilmesi: Isparta tarihi kent merkezi. [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.
• Jacobs, J. (1961). The death and life of great American cities. Vintage Books.
• Kaplan, R. & Kaplan, S. (1989). The experience of nature: a psychological perspective. Cambridge University Press.
• Keleş, R. (1995). Kentleşme ve Türkçe. Dilbilim Araştırmaları Dergisi, 6, ss. 1-5.
• Keleş, R. (1973). 100 Soruda Türkiye'de Şehirleşme. Gerçek Yayınevi.
• Kishore, K., Jaswal, V., Kulkarni, V., & De, D. (2021). Practical guidelines to develop and evaluate a questionnaire. Indian Dermatol Online Journal, 12(2), ss. 266-275. 10.4103/idoj.IDOJ_674_20
• Korkut A., Kiper T. & Üstün Topal T. (2017). Kentsel peyzaj tasarımda ekolojik yaklaşımlar. Artium, 5(1), ss. 14-26.
• Kuban, D. (1989). Mimarlık Kavramları. Birinci Baskı. Yem Yayınları.
• Lang, J. (1988). Environmental aesthetics: Theory, research and applications. Cambridge University Press.
• Lang, J. (1987). Creating architectural theory-the role of the behavioural sciences in environmental design. Van Nostrand Reinhold Company.
• Lynch, K. (1984). Good city form. Cambridge, MIT Press.
• Macdonald, E. (2002). Structuring a landscape, structuring a sense of place. Journal of Urban Design, 7(2), ss. 117–143. https://doi.org/10.1080/1357480022000012203
• Madanipour, A. (1996). Design of Urban Space: An inquiry into a Socio-spatial Process. Chichester: John Wiley & Sons.
• Meiss, P.V. (1992). Elements of architecture; from form to place. Van Nostrand Reinhold.
• Moughtin, J. C. (1995). Urban design: Ornament and decoration. Butterworth-Heinemann.
• Mouratidis, K. (2019). The impact of urban tree cover on perceived safety. Urban Forestry and Urban Greening, 44, ss. 126-134.
• Nasar, J. L. (1998). The evaluative image of the city. Thousand Oaks: Sage.
• Nasar, J. L. (1992). Visual preferences in urban street scenes a cross-cultural comparison between Japan and the United States. Nasar, J. (Ed.), Environmental Aesthetics: Theory, Research, Applications. Cambridge University Press.
• Özdamar, K. (2017). Eğitim, sağlık ve davranış bilimlerinde ölçek ve test geliştirme: yapısal eşitlik modellemesi. Nisan Kitabevi.
• Porteus, J. D. (1996). Environmental aesthetics, ideas, politics and planning. Routledge.
• Rezafar, A. & Türk, Ş. (2018, 31 Ekim-2 Kasım). DeğişKent değişen kent, mekân ve biçim [Konferans Sunumu]. Türkiye Kentsel Morfoloji Araştırma Ağı II. Kentsel Morfoloji Sempozyumu, İstanbul.
• Roberts, M. & Greed, C. (2001). Approaching urban design: the design process. Pearson Education Limited.
• Sacakdar, O. (2014). İmar hukukundaki güncel gelişmeler ve yargı kararları ışığında kent estetiğinin hukuki boyutu üzerine düşünceler. Yakındoğu Üniversitesi Yayınları.
• Schumacher, E. F. (2018). Small is beautiful: A study of economics as if people mattered. Varlık Publication.
• Seresinhe, C., Preis, T., MacKerron, G. & Moat, H. S. (2019). Happiness is greater in more scenic locations. Scientific Reports, 9(1), ss. 4498. https://doi.org/10.1038/s41598-019-40854-6
• Schumacher, E. F. (1973). Small is beautiful; Economics as if people mattered. Harper & Row.
• Slater, B. H. (2024, 31 Mart). Aesthetics, Internet encyclopedia of philosophy. https://iep.utm.edu/
• Sternberg, R. (1991). The urban aesthetic in comparative perspective. Urban and Geographic Studies, 24, ss. 70-79.
• Tekel, A. (2021). Tarihsel süreçte sokak ve caddelerin görsel estetik kalitesinde meydana gelen değişimi değerlendirmede bir model önerisi: Ankara’nın Ulus ve Kızılay Kent Merkezleri örneği. Ankara Araştırmaları Dergisi, 9(2), ss. 217-238.
• Tokihaber. (2024, 8 Kasım). Deprem bölgesinde her gün 1500 konut tamamlanacak. https://www.tokihaber.com.tr/haberler/deprem-bolgesinde-her-gun-1500-konut-tamamlanacak
• Tunalı, İ. (2014). Estetik beğeni problemi. Felsefe Arkivi, 15, ss. 57-67.
• Tunalı, İ. (1998). Estetik. Remzi Kitabevi.
• Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı. (2023). 2023 Kahramanmaraş ve Hatay depremleri raporu, deprem sonrası değerlendirme raporu. Strateji ve Bütçe Başkanlığı. https://www.sbb.gov.tr/2023-kahramanmaras-ve-hatay-depremleri-raporu/
• Ulushan, N. (2004). Çağdaş kentsel tasarım paradigmaları, yeni kavramlar ve kentteki yansımaları [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.
• Weber, R. (1995). On the aesthetics of architecture. Aldershot: Avebury.
• Zevi, B. (1990). Mimariyi görmeyi öğrenmek. Birsen Yayınevi.
• Yılmaz, M. B. (2010). İlköğretim 6. ve 7. sınıf öğrencilerinin bilgisayara yönelik bağımlılık gösterme eğilimlerinin farklı değişkenlere göre incelenmesi. Eğitim Teknolojileri Araştırmaları Dergisi, 1(1), ss. 1-16.