A Methodological Study on the Conservation of Traditional Isparta Houses

Yıl 2025, Sayı: 64, 471 - 488, 31.12.2025

Yasin Tekin , Hasan Şehmuz Haştemoğlu

https://doi.org/10.35237/suitder.1801987

Öz

In this study, we discussed the traditional houses that have been inhabited since the Roman period and are registered and protected in the city center of Isparta, located in the Mediterranean region.
One hundred twenty-eight registered traditional houses located in the city center, archive scans, three-dimensional laser scans, and drone shots were examined to determine the current structural status of the traditional houses. Furthermore, the reasons for the loss of registered houses to date were investigated. The study examined traditional houses in terms of zoning, ownership, and transportation status using various analytical methods. The results obtained from these analyses were evaluated with the Analytical Hierarchy Process (AHP) method, and the weight of the criterion that weighs more and creates pressure on traditional houses was calculated. These analyses aimed to uncover the reasons and outcomes of the processes, commonly referred to as rent pressure and considered a contributing factor to the loss of traditional houses in Türkiye.
In conclusion, the analyses conducted under the headings of zoning practices, ownership structure, and transportation activities that contributed to the concept of rent emerging in traditional houses revealed that ownership was the primary factor in the gradual decline of registered building stocks, followed by zoning and transportation practices. Therefore, ownership should be taken as a basis for the studies to be carried out for conservation purposes nowadays. In this sense, it is believed that the current work can be an important source for conservation studies in Türkiye and will form the basis for similar research in the future.

Anahtar Kelimeler

Isparta , City Center , Conservation , Traditional Housing , Analytical Hierarchy Method

Geleneksel Isparta Evlerinin Korunmasına Yönelik Metodolojik Bir Çalışma

Öz

Bu çalışmada Roma döneminden başlayarak günümüze kadar iskan görmüş olan ve Akdeniz bölgesin de yer alan Isparta kent merkezin de bulunan tescillenerek koruma altına alınan geleneksel konutlar ele alınmıştır.
Kent merkezin de yer alan 128 adet tescilli geleneksel konut; arşiv taramaları, üç boyutlu lazer taramaları, drone çekimleri üzerinden incelenerek şu an ki yapısal durumları tespit edilmiş olup, bugüne kadar kaybedilmiş olan tescilli konutların kaybedilme sebepleri araştırılmıştır. Çalışmada yöntem olarak, geleneksel konutları imar durumu, mülkiyet durumu ve ulaşım durumları açısından ele alınarak farklı analiz yöntemleri uygulanmıştır. Bu analizlerden elde edilen sonuçlar Analitik Hiyerarşi Prosesi yöntemi (AHP) ile değerlendirilmiş ve geleneksel konutlar üzerinde diğerlerine göre daha fazla ağır basan ve baskı oluşturan kriterin ağırlığı hesaplanmıştır. Bu analizlerin sonuçların da Türkiye’de genel olarak rant baskısı olarak isimlendirilen ve Türkiye’deki geleneksel konutların kaybedilmesinin sebebi olarak görülen süreçlerin, nedenleri ve sonuçları ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır.
Çalışmanın sonuç kısmın da geleneksel konutlar da rant kavramının ortaya çıkmasına neden olan imar uygulamaları, mülkiyet yapısı ve ulaşım faaliyetleri gibi başlıklar altında yaptığımız analizlerde, tescilli yapı stoklarının gün geçtikçe kaybedilmesin de en büyük payın mülkiyet kaynaklı olduğu daha sonra imar uygulamaları ve ulaşım uygulamalarının olduğu bundan dolayı da günümüz de koruma amaçlı gerçekleştirilecek çalışmalar da mülkiyetin esas alınması gerektiğini göstermektedir. Bu anlam da çalışmamızın Türkiye’de gerçekleştirilecek koruma çalışmaları için önemli bir kaynak olma potansiyeline sahip olacağı ve gelecek de gerçekleştirilecek benzer çalışmalara altlık teşkil edeceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Isparta , Kent Merkezi , Koruma , Geleneksel Konut , Analitik Hiyerarşi Yöntemi

Kaynakça

• Balcı, P., (1984). Mimaride Türk Milli Üslubunda Geleneksel Türk Evi, Mimaride Türk Milli Üslubu Semineri, Kültür ve Turizm Bakanlığı Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü.
• Çal, H., (1997). Osmanlı Devletinde Âsâr-ı Atîka Nizamnâmeleri, Vakıflar Dergisi, Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları.
• Dağıstan Özdemir, M. Z., (2005). Türkiye’de Kültürel Mirasın Korunmasına Kısa Bir Bakış, TMMOB Şehir Plancıları Odası Yayını, (31).
• Eldem, S.H., (1984). Türk Evi I, TAÇ Vakfı Yayınları, İstanbul.
• Kaderli, L., (2014). Kültürel Miras Koruma Yaklaşımlarının Tarihsel Gelişimi, TÜBA-KED 12, Ankara.
• Nesli, A., (2018), Eski Eserlerin Korunmasının Hukuk Tarihi Yönüyle İncelenmesi, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 20 (1).
• Sözen, M. & Eruzun, C., (1992). Anadolu’da Ev ve İnsan, İstanbul: Emlak Bankası Yayınları.