Sözlü Tarihle Geçmişi Anlatmak: Tarih Öğretmen Adaylarının Sözlü Tarih Çalışması Sırasında Yaşadığı Zorluklar

Öz

Sözlü tarih, bireylerin yaşantı ve tanıklıklarını tarihsel süreçlere dâhil ederek tarihin çok sesli ve insan merkezli bir bakış açısıyla ele alınmasını sağlayan bir yaklaşımdır. Son yıllarda sözlü tarih alanındaki çalışmalar artış göstermekle birlikte uygulama sürecinde çeşitli güçlüklerle karşılaşılmaktadır. Söz konusu durum, yöntemin yaygınlaşmasına ve giderek daha fazla benimsenmesine karşın uygulamaya yönelik bilgi, beceri ve deneyim eksikliklerinin devam ettiğini göstermektedir. Özellikle araştırma sürecinin doğru planlanması, görüşme tekniklerinin uygulanması ve verilerin raporlanması aşamalarında yaşanan güçlükler dikkat çekmektedir. Bu araştırma, tarih öğretmen adaylarının sözlü tarih çalışmaları sırasında yaşadıkları zorlukları tespit etmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, öğretmen adaylarının süreç içerisindeki deneyimlerine odaklandığı için nitel araştırma yaklaşımı ve durum araştırması deseni yöntem olarak benimsenmiştir. Araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formuyla 24 tarih öğretmen adayıyla görüşme gerçekleştirilmiş ve elde edilen veriler içerik analiziyle çözümlenmiştir. Sonuç olarak sözlü tarih çalışmalarının hemen her aşamasında önemli zorlukların olduğu görülmüştür. Araştırma, sözlü tarih çalışmalarının konu seçiminden raporlamaya kadar birçok aşamada deneyim eksikliği, erişim güçlüğü, soru hazırlama, görüşme yönetimi ve doğruluk sorunları nedeniyle zorluklar içerdiğini göstermektedir. Buna rağmen katılımcılar yöntemin öğretici, eğlenceli ve yeni bakış açıları sunan yönlerine de dikkat çekmiştir. Gelecekte yürütülecek sözlü tarih araştırmaları için kapsamlı metodolojik yaklaşımların tercih edilmesi, iyi planlama, etkin ve kapsamlı rehberlik, pedagojik destek ve teknolojik araç ve uygulamalardan faydalanılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sözlü tarih
• Tarih eğitimi
• Araştırma zorlukları
• Tarih öğretmen adayları
• Uygulama deneyimleri

Destekleyen Kurum

Destekleyen kurum veya kuruluş yoktur.

Etik Beyan

Etik kurul onayı alınmıştır.

Telling The Past Through Oral History: Challenges Faced by History Teacher Candidates During Oral History Studies

Öz

Oral history is an approach that incorporates individuals’ experiences and testimonies into historical processes, enabling history to be examined from a multi-voiced and human-centered perspective Although studies in the field of oral history have increased in recent years, various challenges continue to be encountered during the implementation process. This situation indicates that, despite the growing dissemination and adoption of the method, deficiencies in the knowledge, skills, and experience required for its effective application still persist. Challenges are particularly noticeable in planning the research process, applying interview techniques, and reporting the collected data. This study aims to identify the challenges faced by history teacher candidates during oral history studies. Since the research focuses on the participants’ experiences throughout the process, a qualitative research approach and a case study design were adopted. Semi-structured interview forms prepared by the researcher were used to conduct interviews with 24 history teacher candidates, and the obtained data were analyzed using content analysis. As a result, it was observed that significant challenges exist in almost every stage of oral history studies. The study demonstrates that oral history research involves difficulties due to lack of experience, access problems, question preparation, interview management, and issues of accuracy from topic selection to reporting. Nevertheless, participants also highlighted the method’s instructive, enjoyable, and perspective-expanding aspects. For future oral history research, it is recommended to adopt comprehensive methodological approaches, proper planning, effective and extensive guidance, pedagogical support, and the use of technological tools and applications.

Anahtar Kelimeler

• Oral history
• History education
• Research challenges
• History teacher candidates
• Practical experiences.

Etik Beyan

Ethics Committee approval has been obtained.

Kaynakça

1. Akbaba, B. ve Kılcan, B. (2014). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının sözlü tarih çalışmalarına yönelik tutumları. İlköğretim Online, 13(3), 746-758.
2. Aktın, K. ve Sağlam-Tekir, H. (2018). Social studies teacher candidates’ experiences about doing oral history. International Online Journal of Educational Sciences, 10(2), 295-310. https://doi.org/10.15345/iojes.2018.02.020
3. Alshammari, A. (2022). Oral history approach in social studies teaching: Its Improvement to the elementary school learners’ national identity values in Kuwait. Journal of Educational and Social Research, 12(5), 33-42. https://doi.org/10.36941/jesr-2022-0120
4. Avcı-Akçalı, A. (2023). Experiencing oral history with prospective social studies teachers. The Social Studies, 114(6), 312–329. https://doi.org/10.1080/00377996.2023.2220291
5. Aziz, A. A., Narayanasamy, J., Mohamad, M., Yunus, M. ve Hameed, H. A. (2019). Student-teachers’ experiences in creating oral history texts for the teachıng of readıng ın a form two esl classroom. Proceeding: 3rd International Conference on Social Science, Humanities and Technology, Penang, Malaysia.
6. Batychenko, J. A. (2024). Teaching and learning through dialog: Oral history ınterviewing methods as experiential learning (Doctoral dissertation, University of Pittsburgh).
7. Bal, H. (2016). Nitel araştırma yöntem ve teknikleri. Sentez.
8. Beldağ, A. ve Balcı, M. (2017). Sosyal bilgiler öğretiminde sözlü tarih yönteminin kullanımı: Nitel bir çalışma. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 9, 176 -189.

9. Berg, B. L. ve Lune, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Eğitim Yayınevi.
10. Blumenreich, M. (2012). Urban teacher candidates discover inquiry-based learning while developing oral history projects. ie: inquiry in education, 3(1), 3, 1-17.
11. Bozkurt, K. ve Belenli, T. (2024). Yerel ve sözlü tarihin tarih derslerinde kullanımına yönelik öğrenci görüşleri: Yozgat örneği. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 44(2), 1483-1514.
12. Busby, R. S. (2011). Learning through doing: preservice teacher training in historical inquiry through oral history projects. The Oral History Review, 38 (1), 175-184. http://dx.doi.org/10.1093/ohr/ohr048
13. Busby, R. S. ve Hubbard, J. D. (2007). Using local oral history in the elementary classroom. Social Studies Research and Practice, 2(3), 367-386.
14. Butler, R. P. (2008). Oral history as educational technology research. TechTrends, 52(4), 34-41.
15. Caunce, S. (2016). Sözlü tarih ve yerel tarihçi. Bülent Can ve Alper Yalçınkaya (Çev.). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
16. Creswell, J. W. (2013a). Nitel araştırma yöntemleri. Siyasal Kitabevi.
17. Creswell, J. W. (2013b). Araştırma deseni (Nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları). Eğiten Kitap.
18. Danacıoğlu, E. (2010). Geçmişin izleri: Yanıbaşınızdaki tarih için bir klavuz. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
19. Demircioğlu, E. (2016). Teacher candidates' attitudes to using oral history in history education. Journal of Education and Training Studies, 4(6), 184-191.
20. Demircioğlu, İ. H. (2010). Tarih öğretiminde öğrenci merkezli yaklaşımlar. Anı Yayıncılık.
21. Dere, İ. (2019). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin sözlü tarih yöntemine ilişkin görüşleri. Uluslararası Coğrafya Eğitimi Çevrimiçi Dergisi, 9(1), 171-192. https://doi.org/10.33403/rigeo.513748
22. Dere, İ. (2023). Sözlü tarih çalışmalarında katılımcılardan kaynaklanan problemler ve çözüm önerileri. ABAD, 6(11), 151-169. https://doi.org/10.32953/abad.1241502
23. Dere, İ. ve Emeksever, A. (2018). Hayat bilgisi derslerinde sözlü tarihle kültürel mirasın öğretimi. Gelecek Vizyonlar Dergisi, 2(4), 40-47. https://doi.org/10.29345/futvis.61
24. Dere, İ. ve Kızılay, N. (2017). Aile tarihinin araştırılmasında sözlü tarihin kullanımı: İlkokul öğrencilerinin tecrübeleri. Turkish History Education Journal, 6(2), 294-323. https://doi.org/10.17497/tuhed.335808
25. Dilek, D. ve Alabaş, R. (2010). Öğrencilerde tarihsel düşünme gelişimi. İçinde Mustafa Safran (Ed.) Tarih nasıl öğretilir? (ss. 123-130). Yeni İnsan Yayınevi.
26. Dilek, G. (2016). A study of oral and local history on sportswomen with 5th grade students. Eurasian Journal of Educational Research, 63, 89-114. http://dx.doi.org/10.14689/ejer.2016.63.6
27. Dilek, G. ve Işık, H. (2014). Kadınların özyaşam öykülerinde kadınlık ve öğretmenlik kimliklerinin kuruluşu: emekli kadın öğretmenlerle mikro düzlemde bir sözlü tarih çalışması. Kastamonu Eğitim Dergisi, 22 (3), 1165-1186.
28. Dursun, M. T. ve Aydın, Ç. (2022). Sosyal bilim araştırmalarında sözlü tarih yöntemi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 1-18.
29. Gezer, S. (2023). Sözlü tarih yaklaşımının folklor çalışmaları için önemi. Folklor Akademi Dergisi, 6(2), 955-967. https://doi.org/10.55666/folklor.1319956
30. Glesne, C. (2013). Nitel araştırmaya giriş. Anı.
31. Gluck, S. (1977). What’s so special about women? Women’s oral history. Frontiers: A journal of women studies, 2(2), 3-17. https://doi.org/10.2307/3346006
32. Gök, A., Köksal, H. ve Işık, H. (2012). Sözlü tarih. İçinde Hüseyin Köksal (Ed.) Yenilikçi tarih öğretimi etkinlik örnekleri (ss. 59-64). Harf Eğitim Yayıncılığı.
33. Gökçe, M. ve Işık, H. (2018). Göç üzerine bir sözlü tarih çalışması: Hamidiye örneği. Uluslararası Orta Asya Sempozyumu (Sempozyum Bildirileri) E. Oktay, M. Aksoy ve Ö. F. Karaman (Ed.) Bishkek, 746-768.
34. Gökçe, M. ve Işık, H. (2020). Konuşan sokaklar ve yerel tarih. Mustafa Gökçe, Aslı Çandarlı Şahin ve Ahmet Karadeniz (Ed.) Konuşan sokaklar ve Menteşe (ss. 1-10). Günce Yayınları.
35. Gökdemir, O. (2015). Tarihyazımında iki yeni yaklaşım: Sözlü ve yerel tarih. İçinde Ahmet Şimşek (Ed.) Tarih nasıl yazılır? Tarihyazımı için çağdaş bir metodoloji (ss. 199-222). Tarihçi Kitapevi.
36. Gölgesiz-Gedikler, H. (2020). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının sözlü tarih uygulama becerilerini geliştirmeye yönelik bir uygulama. Turkish History Education Journal, 9(2), s. 467-491. https://doi.org/10.17497/tuhed.779671
37. Gölgesiz-Gedikler, H. (2021). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının sözlü tarih çalışmasından edindikleri kazanımlara ilişkin görüşlerinin incelenmesi. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 51, s. 245-265. https://doi.org/10.53444/deubefd.828001
38. Güler, E. Z. S. (2012). Sözlü tarih anlatılarında Çanakkale merkeze Girit’ten göçler: ‘Giritli, Başı Bitli…’. Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, 10(13), 43-58.
39. Haley, A. (1973). Black history, oral history, and genealogy. The Oral History Review, 1(1), 1-25. https://doi.org/10.1093/ohr/1.1.1
40. Huerta, G. C. ve Flemmer, L. A. (2000). Using student-generated oral history research in the secondary classroom. The Clearing House: A Journal of Educational Strategies, Issues and Ideas, 74(2), 105-110. https://doi.org/10.1080/00098655.2000.11478655
41. Işık, H. (2014). Bir sözlü tarih örneği: Ürdün Salt Türk şehitliği. History Studies: International Journal of History, 6(3), 179-198.
42. İslamoğlu, A. H. (2011). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Beta.
43. Jensen, J., Baca, B. ve Bolin, B. (1977). Family history and oral history. Frontiers: A Journal of Women Studies, 2(2), 93-97. https://doi.org/10.2307/3346019
44. Jensen, K. (1983). Woman as subject, oral history as method. Frontiers: A Journal of Women Studies, 7(1), 84-87. https://doi.org/10.2307/3345970
45. Kabapınar, Y. (2014). Kuramdan uygulamaya sosyal bilgiler öğretimi. Pegem Akademi.
46. Kandemir, K. ve Aslan B. (2025). Tarih öğretiminde sözlü tarihin yeri ve kullanımına ilişkin tarih öğretmenlerinin görüşlerinin incelenmesi. International Journal of Education Technology and Scientific Researches, 10(31), 202-219. http://dx.doi.org/10.35826/ijetsar.773
47. Kara, Ç. (2009). Evlenme geleneğinin temel dinamikleri. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 2(3-4), 333-343.
48. Köseoğlu, M. (2013). Nüfus kaynakları ve sözlü tarih kaynaklarına göre Balkan savaşları sırasında Kosova’dan Samsun’a göçler. History Studies, 5(6), 17-40.
49. Kyvig, D. E. ve Marty, M. A. (2016). Yanıbaşımızdaki tarih. Nalan Özsoy (Çev.). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
50. Long, R. D. (1991). The personal dimension in doing oral history. The History Teacher, 24(3), 307-312.
51. Martin, B., Huijgen, T., & Henkes, B. (2021). Listening like a historian? A framework of ‘oral historical thinking’ for engaging with audiovisual sources in secondary school education. Historical Encounters, 8(1), 120-138. https://doi.org/10.52289/hej8.108
52. Metin, B. ve Öz, M. (2019). 8. sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük dersi konularının anlatılmasında sözlü tarih metodunun kullanımına yönelik öğretmen görüşleri. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(1), 1-20. http://dx.doi.org/10.33905/bseusbed.560152
53. Miles, M. B. ve Huberman, A. M. (2015). Nitel veri analizi. Pegem.
54. Öztürkmen, A. (2025). Sözlü Tarih’in Yerel Tarih Araştırmalarına Katkısı. Türk Folklor Araştırmaları Derneği Dergisi, (370), 305-311. https://doi.org/10.61620/tfa.62
55. Paykoç, F. (1991). Tarih öğretimi. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
56. Rousso, H. (2021). Şimdiki zamanın tarihini yazmak. Volkan Çandar (Çev.). İletişim.
57. Safran, M. ve Ata, B. (2006). Okul Dışı Tarih Öğretimi. İçinde Tarih eğitimi makale ve bildiriler (ss. 53-60). Gazi Kitabevi.
58. Sami, E. ve Doğan, M. F. (2025). Hayat bilgisi dersinde pedagojik bir araç olarak sözlü tarih: Aile anıları üzerinden geçmişi görmek. Turkish History Education Journal, 14(2), 138-160. https://doi.org/10.17497/tuhed.1759275
59. Sarı, İ. (2010). Tarih öğretimi ve sözlü tarih. İçinde Mustafa Safran (Ed.) Tarih nasıl öğretilir? (ss. 204-208). Yeni İnsan Yayınevi.
60. Sağlam, H. İ. ve Sayımlı, S. (2018). İlkokul öğrencilerinin sözlü tarihe yönelik tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 47(219), 89-104.
61. Somersan, S. (2008). Sözlü tarih, araştırmacılık ve tarih yazımına katılım. İçinde Salih Özbaran (Yay. Haz.) Tarih öğretimi ve ders kitapları (ss. 368-379). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
62. Sönmez, V. ve Alacapınar, F. G. (2013). Örneklendirilmiş bilimsel araştırma yöntemleri. Anı.
63. Stradling, R. (2003). 20. yüzyıl Avrupa tarihi nasıl öğretilmeli? Ayfer Ünal (Çev.). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
64. Şahin, S. (2023). Sözlü tarih. International Social Sciences Studies Journal, 9(111), 6824-6829. http://dx.doi.org/10.29228/sssj.69051
65. Şanlıoğlu, S., Gazel, A. A. ve Utkugün, C. (2025). 5. sınıf öğrencilerinin sosyal bilgiler dersinde gerçekleştirdikleri sözlü tarih etkinliğine ilişkin görüşleri. Uluslararası Bilim ve Eğitim Dergisi, 8(1), 43-60. https://doi.org/10.47477/ubed.1634688
66. Thompson, P. (1999). Geçmişin sesi. Ayşen Anadol (Yay. Haz.). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
67. Tosh, J. (1997). Tarihin peşinde. Ayşen Anadol ve Tansel Demirel (Yay. Haz.). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
68. Tören, E. (2014). Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu’nun kuruluşu ve faaliyetleri üzerine bir sözlü tarih araştırması. III. Disiplinlerarası Turizm Araştırmaları Kongresi (ss. 368-383), Aydın.
69. Ulusoy, K. (2014). Atatürk ilkeleri ve inkılap tarihi ile Atatürkçülük konularının öğretimi. Pegem.
70. Üçüncü, K. (2013). Sözlü tarih. İçinde Vahdettin Engin ve Ahmet Şimşek (Ed.). Türkiye’de tarihyazımı (ss. 437-452). Yeditepe.
71. Ütkür-Güllühan, N. ve Bekiroğlu, D. (2022). Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler derslerinde yerel ve sözlü tarih: Tarihi anlamlandırmak. The Journal of International Lingual Social and Educational Sciences, 8(1), 17-30. http://dx.doi.org/10.34137/jilses.1062074
72. Yardımcı, H. Ç. ve Öztekin, B. (2025). Geçmişin sesini dinlemenin yöntemi: Sözlü tarih. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 34(1), 651-668. http://dx.doi.org/10.35379/cusosbil.1509036
73. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin.
74. Yılmaz, A. ve Ayaydın, Y. (2020). Göç konusunun sözlü tarih yöntemiyle işlenmesine yönelik bir araştırma. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 52(52), 400-419.