I. Artaşes'in Sınır Taşı Yazıtları

Öz

Bu makale, MÖ 2. yüzyılda Armeniya bölgesinde hüküm süren I. Artaşes’e atfedilen sınır taşı yazıtlarını odak noktasına alarak bu buluntuların tarihsel ve dilbilimsel önemini tartışmaktadır. Çalışmada, sınırların taşlarla belirlenmesi geleneğinin Artaşes dönemindeki uygulama biçimleri, söz konusu taşların bulunduğu coğrafi çevre ve keşif süreçleri ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır. Gökçe Gölü çevresinde tespit edilen iki sınır taşının korunma durumu, üzerlerindeki metinlerin özellikleri ve bu metinlerin hangi dile ait olduğuna ilişkin tartışmalar makalenin temel inceleme alanını oluşturur. Yazıtların Arami alfabesiyle yazılmış olması genel kabul görmekle birlikte, dil ve anlam bakımından kesin sonuca ulaşılamamış olması, çalışmaya filolojik bir problem alanı kazandırmaktadır. Makale, daha önce yapılan okuma ve çözümleme denemelerini eleştirel bir bakışla değerlendirerek, ölçü ve sınır kavramları etrafında yeni yorum ihtimallerini gündeme getirir. Sonuç olarak Artaşes’in sınır taşı yazıtları, bölgesel egemenlik anlayışı, toprak düzenlemeleri ve siyasi yapılanmanın anlaşılması ve sunduğu yeni filolojik veriler açısından önemli bir kaynak niteliği taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• I. Artaşes
• Hellenistik Dönem
• Güney Kafkasya
• Armenia
• Epigrafi.

Boundary Stone Inscriptions of Artaxias I

Öz

This article focuses on the boundary stone inscriptions attributed to King Artashes I, who ruled in the Armeniya region in the 2nd century BCE, and discusses their historical and linguistic significance. It examines in detail the practices of marking borders with stones during the reign of Artashes, the geographical environment in which these stones were located, and the circumstances of their discovery. The preservation status of the two boundary stones identified around Lake Sevan, the characteristics of the texts inscribed upon them, and the debates concerning the language to which these texts belong constitute the central focus of the study. Although it is generally accepted that the inscriptions were written in the Aramaic script, the lack of a definitive conclusion regarding their language and meaning introduces a philological problem. The article critically reviews previous attempts at reading and deciphering the inscriptions and proposes new possibilities of interpretation, particularly around concepts of measurement and boundary. In conclusion, Artashes’ boundary stone inscriptions are evaluated not merely as an epigraphic find, but as an important source for understanding regional sovereignty, land regulation, and political organization

Anahtar Kelimeler

• Artashes
• Hellenistic Period
• South Caucasus
• Armeniya
• Epigraphy

Kaynakça

1. MX. (Movses Xorenaci, Patmut’iwn Hayoc’). Kullanılan Metin ve Çeviri: Istoriya Armenii Moiseya Horenskogo. Moskva, 1858.
2. Strab. (Strabon, Geographika). Kullanılan Metin ve Çeviri: The Geography of Strabo, in Eight Volumes V, Book 10-12, (Trans. Horace Leonard Jones), London, New York, (The Loeb Classical Library), 1961.
3. Procop. (Procopius, De Aedificiis). Kullanılan Metin ve Çeviri: Procopius of Caesarea, Procopius. (Trans. H. B. Dewing), London, Harvard University Press.
4. Ptol. (Ptolemy, Geography Hypegesis). Kullanılan Metin ve Çeviri: Geography Of Cladius Ptolemy (Trans. Edward Luther Stevenson), New York, The New York Public Library. 1932.
5. Adonts, N. (1971). Armeniya v Epohu Yustiniana. Erevan.
6. Atalay, B. (1992). Divanü Lûgat-it-Türk Tercümesi. Ankara.
7. Borisov, A. Y. (1946). Nadpisi Artaksiya, Tsarya Armenii. Vestnik drevney istorii, 2, ss. 100–104.
8. Celilov, F. A. (2002). Ermen Boyları ve Pseudo-Ermeni Haylar (Milattan önce Türk-Ermeni İlişkileri”, Türkler Ansiklopedisi, 2.cilt. ss. 547-561.

9. Celilov, F. A. (2019). Azərbaycan Türklərinin İslamaqədər Tarixi (VI. Bitik), İstanbul.
10. Celilov, F.A. (2024). Esik Yazısı. Çeviren Amin Namazlı. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi Prof. Dr. Eşref Buharalı Özel Sayısı. ss. 533-40.
11. Dyakonov, İ. M. ve Starkova, K. B. (1955). “Nadpisi Artaksiya, Tsarya Armenii”. Vestnik drevney istorii, 2, ss. 169–172.
12. Ergin, M. (2008). Dede Korkut Kitabı. Ankara.
13. Fridrih, İ. (1979). Istoriya Pisma. Moskva.
14. Manandyan, Y. A. (1939). “Krugovoy Put Pompeya v Zakavkazye”. Vestnik drevney istorii, 4.
15. Mamedova, F. (2005). Kavkazskaya Albaniya i Albany. Baku.
16. Sarkisyan, G. H. (1979). Moisey Horenskiy i David Nepobedimıy. Erevan.
17. Trever, K. V. (1953). Oçerki po İstorii Kultury Drevney Armenii. Moskva.
18. Trever, K. V. (1959). Oçerki po İstorii i Kulture Kavkazskoy Albanii. Moskva.