Analysis of Yunus Emre’s Transformation Process From Wheat to Breath in Terms of Symbolic Language

Yıl 2025, Sayı: 4, 87 - 102, 30.06.2025

Mehmet Şahin

https://doi.org/10.64342/surekdergi.1631779

Öz

ABSTRACT
The lives, miracles, and ordinary or extraordinary events of the great figures of the faith are narrative forms woven with symbolic language. In order to reach the subtext of these works, it is an important step to analyze the symbols present in the text. Therefore, in this study, the spiritual journey of Yunus Emre, which is still told in conversations and ritual practices (cem) by those who follow the Alevi-Bektaşi faith, is symbolically interpreted through the triangle of Hacı Bektaş, Yunus Emre, and Tapduk Emre. The primary aim of this study is to symbolically analyze the spiritual training journey of Yunus Emre, which starts at the Hacı Bektaş Veli lodge and reaches its highest point at Tapduk Emre's tekké, with consideration of the language of the Alevi-Bektaşi tradition. To achieve this, the method of text analysis has been used in the study. While performing the text analysis, the focus has been on symbols that are considered to carry more symbolic value within the narrative. As a result of the symbolic analysis, it was found that elements such as famine, leaving one's place of residence, the gift of hawthorn, ox, breath (nefes), wheat, slope, lock, forest, wood, and the number forty are important symbols within the story. Based on these findings, it has been concluded that the main theme of the narrative, which is entering a spiritual training process or embarking on a spiritual journey for the correction of the ego (nefs), is where the symbols used in the narrative gain meaning within this context. It has also been determined that the symbols used in the narrative are more related to concepts such as the purification of the ego, spiritual awakening, achieving unity from multiplicity, reaching completeness from incompleteness, and liberation from deficiency.

Anahtar Kelimeler

Hacı Bektaş Veli , Yunus Emre , Tapduk Emre , Breath , Wheat

Yunus Emre’nin Buğdaydan Nefese Dönüşüm Sürecinin Sembolik Dil Açısından Çözümlenmesi

Öz

Din büyüklerinin yaşamını, kerametlerini, olağan veya olağanüstü hadiselerini anlatan menkıbeler sembolik dille örülmüş anlatı türleridir. Bu eserlerin alt metnine ulaşmak için metinde yer alan sembollerin çözümlenmesi önemli bir adımdır. Bu nedenle bu çalışmada Alevi-Bektaşi inancı mensuplarınca muhabbetlerde ve cem ibadetlerinde hala anlatılmaya devam eden, Hacı Bektaş, Yunus Emre ve Tapduk Emre üçgeninde geçen Yunus Emre’nin manevi yolculuğu sembolik olarak yorumlanmıştır. Bu çalışmanın temel amacı Yunus Emre’nin, Hacı Bektaş Veli dergâhında başlayıp Tapduk Emre’nin tekkesinde en üst noktaya çıkan manevi eğitim yolculuğunu Alevi-Bektaşi yol dilinin dikkate alınarak sembolik analizini yapmaktır. Bu amaç doğrultusunda çalışmada metin analizi yöntemi kullanılmıştır. Metin analizi yapılırken menkıbede daha çok sembolik değer taşıdığı düşünülen sembollere odaklanılmıştır. Yapılan sembolik çözümleme sonucunda kıtlık, yaşanılan yerin terk edilmesi, alıç hediyesi, öküz, nefes, buğday, yokuş, kilit, orman, odun, kırk sayısı gibi unsurların menkıbede önemli birer sembol olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Bulgulardan hareketle menkıbenin ana temasını oluşturan nefsin ıslahı için manevi eğitim sürecine girilmesi veya manevi yolculuğa çıkılması ile menkıbede kullanılan sembollerin bu bağlamda anlam kazandığı tespitin ulaşılmıştır. Menkıbede kullanılan sembollerin daha çok nefis, ruhsal uyanma, nefsin ıslahı, kesretten vahdete ulaşma, hamlıktan tamlığa erme, eksikliklerden kurtulma gibi unsurlarla ilişkili olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Hacı Bektaş Veli , Yunus Emre , Tapduk Emre , Buğday , Nefes

Kaynakça

• Akın, B. (2017). Diyarbakır yöresi Alevi ocakları: Tarih, inanç ve gelenek. (Tez No. 470419) [Doktora Tezi, Ege Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Akın, B. (2020). Mitten tasavvufa Alevi ritüellerinin sır dili kırklar. Kitapevi.
• Barnard, A. (2014). Simgesel düşüncenin doğuşu. (Doğan, M. Çev.). Boğaziçi Üniversitesi Yayınları.
• Bobaroğlu, M. (2012). Simgesel düşünme. Anadolu Aydınlanma Vakfı Yayınları.
• Demirci, M. (2011). Tarihî-tasavvufî menkıbeler ve yorumları. Nefes Yayınları.
• Duran, H. (2014). Velayetnâme. TDV Yayınları.
• Eliade, M. (2018). İmgeler ve simgeler. (Kılıçbay, M. A. Çev.). Doğubatı Yayınları.
• Gölpınarlı, A. (1985). 100 soruda tasavvuf. Gerçek Yayınevi.
• Güzel, A. (2014). Dinî-tasavvufî Türk edebiyatı el kitabı. Akçağ Yayınları.
• Karakoç, S. (2013). Yunus Emre. Diriliş Yayınları.
• Kılıç, M. E. (2017). Tasavvufa giriş. Sufi Kitap.
• Mukaddem, A. R. (2013). Anadolu abdallarının kökenini araştırırken İran ve Mavera’ün-nehir’de menakıbhanlar ve menakıbhanlık geleneği. Bekki, S. (Ed.). Uluslararası Bozkırın Tezenesi Neşet Ertaş Sempozyu-mu. (Cilt 2, 605-617). Ahi Evran Üniversitesi Yayınları.
• Ocak, A. Y. (2010). Kültür tarihi kaynağı olarak menakıbnameler. TTK Yayınları.
• Ögke, A. (2007). Elmalı erenlerinde mana dili. Elmalı Belediyesi Yayınları.
• Özçelik, M. (2007). Bizim Yunus. Odunpazarı Belediyesi Yayınları.
• Schimmel, A. (2000). Sayıların gizemi. (Küpüşoğlu, M. Çev.). Kabalcı.
• Şahin, M. (2024). Modern hayata geçiş sürecinde Alevi mitolojisi. (Tez No. 891991) [Doktora Tezi, Ondo-kuz Mayıs Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Şen, C. (2021). Yûnus Emre ve Hacı Bektaş Veli arasında geçen menkıbeye psikanalitik bir yaklaşım. DEUİFD Türk Kültürünü Mayalayanlar Özel Sayısı, 131-147.
• Tatçı, M. (2012). İşitin ey yârenler Yunus Emre yorumları. Kapı Yayınları.
• Tatçı, M. (2011). Yunus Emre dîvân-ı ilâhîyât. Kapı Yayınları.
• Uludağ, S. (2006). Nefes. TDV İslam Ansiklopedisi. (Cilt 32, 522) içinde. TDV Yayınları.
• URL-1, https://kutsalkitap.info.tr/?q=Yar.3. Son Erişim Tarihi: 02.02.2025
• URL-2, https://acikkuran.com/bakara-suresi/268-ayet-meali. Son Erişim Tarihi: 02.02.2025
• URL-3, https://acikkuran.com/32/27 Son Erişim Tarihi: 02.02.2025
• Yılmaz, S. (2011). Mesnevî’de geçen hayvan metaforlarının tasavvufî yorumu. (Tez No. 279040) [Yüksek Li-sans Tezi, Selçuk Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.