Yorukism as An Ethnic Group and Way of Life (Karaman Sample)

Yıl 2025, Sayı: 5, 13 - 80, 31.12.2025

Arife Aslı Demirci , Nilüfer Öztürk Aykaç

https://doi.org/10.64342/surekdergi.1825682

Öz

In this study, the nomadic life experiences of settled Yörüks living in Karaman are discussed comparatively and an attempt is made to analyze them within the framework of ethnicity and culture. In-depth interviews and participant observations were conducted with seven participants, three from Sarıkeçili, three from Boynuinceli and one Karamanlı Yörük by birth, within the borders of Karaman province. In the conceptual framework part of the study, approaches and thoughts on ethnicity and culture are discussed within the framework of Fredrik Barth, Thomas Hylland Eriksen, Steve Fenton, and Zygmunt Bauman. The distinction between “race” and “ethnicity” is made within the framework of culture, and the formation of ethnicity is explained. Interaction and communications between groups are expressed as determining the closeness or boundaries of groups and are associated with the situational approach. Some of the modernist theories related to ethnicity are also explained in the context of structure and action. Within the framework of the situational approach, the nature of economy as a determiner of the boundaries between groups is emphasized. The gender distinction is explained and the points where it intersects with ethnicity are touched upon. The historical processes of the Yörüks are first addressed by including the definitions of the concept of Yörük; it is generally stated that the Yörüks were nomadic Turkmens, descendants of the Oghuz tribes who came to Anatolia from Central Asia. It is stated that the Yörüks were utilized in many military and political fields during the Ottoman and Seljuk periods. The settlement policies implemented by the Ottomans and Seljuks towards the Yörüks are also discussed. The Sarıkeçili and Boynuinceli Yörüks of Silifke are culturally described in light of the findings obtained from the study. Based on the obtained data, the cultures and rites of passage of the Yörüks living in Karaman are analyzed in the context of Eriksen and Fenton. Eating and drinking habits and production in Yörük culture are analyzed, focusing on the determinants of culture and economy. Finally, Yörük marriage organizations and perceptions of identity are discussed.

Anahtar Kelimeler

Ethnic Group , Yörükism , Karaman , Transitional Periods

Bir Yaşam Biçimi Olarak Yörüklük (Karaman Örneği)

Öz

Bu çalışmada Karaman’da yaşayan yerleşik Yörüklerin konargöçer yaşam deneyimleri karşılaştırmalı olarak ele alınmış ve etnisite, kültür çerçevesinde çözümlenmeye çalışılmıştır. Karaman ili sınırları içerisinde üç Sarıkeçili, üç Boynuinceli, bir doğuştan Karamanlı Yörük olan yedi katılımcı ile derinlemesine görüşmeler ve katılımlı gözlemler yapılmıştır. Çalışmanın kavramsal çerçeve kısmında Fredrik Barth, Thomas Hylland Eriksen, Steve Fenton, Zygmunt Bauman çerçevesinde etnisite ve kültür üzerine yaklaşımlar ve düşünceler tartışılmıştır. Kültür çerçevesinde “ırk” ve “etnisite” ayrımı yapılmış, etnisite oluşumu açıklanmıştır. Gruplar arasındaki etkileşim ve iletişimler grupların yakınlık ya da sınırlılıklarını belirler nitelikte ifade edilmiş ve durumsal yaklaşımla ilişkilendirilmiştir. Yapı ve eylem bağlamında etnisiteye ilişkin modernist teorilerden bazıları da anlatılmıştır. Durumsal yaklaşım çerçevesinde ekonominin gruplar arasındaki sınırları belirleyici niteliği üzerinde durulmuştur. Toplumsal cinsiyet ayrımı açıklanmış ve etnisite ile kesiştiği noktalara değinilmiştir. Yörüklerin tarihsel süreçleri, önce Yörük kavramının tanımlamalarına yer vererek ele alınmış; genel olarak, Yörüklerin Orta Asya’dan Anadolu’ya gelen Oğuz boylarından olan göçebe Türkmenler olduğu ifade edilmiştir. Osmanlı döneminde ve Selçuklular döneminde Yörüklerden askerî, siyasi birçok alanda faydalanıldığı belirtilmiştir. Osmanlı ve Selçukluların Yörüklere uyguladıkları iskân politikalarına da değinilmiştir. Silifke Yörüklerinden Sarıkeçili ve Boynuinceli Yörükleri çalışmadan elde edilen bulgular eşliğinde kültürel anlamda açıklanmıştır. Elde edilen verilere göre Karaman’da yaşayan Yörüklerin kültürleri ve geçiş ritüelleri Eriksen, Fenton bağlamında çözümlenmiştir. Yörük kültüründe yeme-içme biçimleri ve üretim kültür ve ekonominin belirleyiciliği üzerinde durularak analiz edilmiştir. Son olarak Yörüklerdeki evlilik örgütlenmeleri ve kimlik algıları tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Karaman , Geçiş Dönemleri , Yörüklük

Kaynakça

• Aba, V. (2012). Yörükler ve Saçıkaralı aşireti. Sezen Ofset Matbaacılık.
• Ak, M. (2017). Yörüklerde kadın. The Journal of Academic Social Science Studies, 58, 307-336.
• Aksoy, E. (2008). Konar-göçer Yörük alt-kültüründe kadın kimliği. H. Beşirli ve İ. Erdal (Ed.), Osmanlıdan Cumhuriyete Yörükler ve Türkmenler (s. 15-26) içinde. Phoenix Yayınları.
• Aksoy, H. ve Duman, M. (2020). Bir varoluş serüveni: Geçiş dönemlerinde Sarıkeçili Yörük kadınının rolü. The Journal of Turkic Language and Literature Surveys (TULLIS), 5(2), 120-135.
• Aydın, S. ve Yağcı, M. (2013). Sarıkeçililerin eşkıyalığı ve Konya Delibaş İsyanı üzerine değinmeler. Kebikeç, 35, 59-112.
• Barth, F. (2001). Etnik gruplar ve sınırları. (A. Kaya ve S. Gürkan, Çev.). Bağlam Yayıncılık.
• Bauman, Z. (2013). Sosyolojik düşünmek. (A. Yılmaz, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
• Benedict, R. (2011). Kültür örüntüleri. (M. Topal, Çev.). İletişim Yayınları.
• Cuche, D. (2013). Sosyal bilimlerde kültür kavramı. (T. Arnas, Çev.). Bağlam Yayıncılık.
• Demir, Ö. ve Bakar, N. (2014). Silifke Yörüklerinde doğum, evlenme ve ölüm gelenekleri üzerine bir araştırma. Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 35, 111-133.
• Doğan, C.M. ve Doğan, S.M. (2005). Yörüklerin sosyal ve kültürel hayatı (Antalya örneği). Kızılelma Yayıncılık.
• Dölek, İ. (2019). Orta Toroslarda yaşayan Sarıkeçili Yörükleri (Gelenek, görenek ve inanışları). Akademisyen Kitabevi.
• Eriksen, T.H. (2021). Sosyal ve kültürel antropoloji. (A.E. Koca, Çev.). Atıf Yayınları.
• Fenton, S. (2001). Etnisite. (N. Şad, Çev.). Phoenix Yayınevi.
• Geertz, C. (2010). Kültürlerin yorumlanması. (H. Gür, Çev.). Dost Kitabevi Yayınları.
• Goffman, E. (2004). Günlük yaşamda benliğin sunumu. (B. Cezar, Çev.). Metis Yayınları.
• İnalcık, H. (2014). The Yörüks: Their origins, expansion and economic role. Cedrus, 2, 467-495.
• Kottak, C.P. (2008). Antropoloji (İnsan çeşitliliğine bir bakış). (S.N. Altuntek, B.A. Şafak ve diğ., Çev.). Ütopya Yayınevi.
• Örnek, V.S. (1971). 100 soruda ilkelerde din, büyü, sanat, efsane. Gerçek Yayınevi.
• Smith, P. (2007). Kültürel kuram. (S. Güzelsarı ve İ. Gündoğdu, Çev.). Babil Yayınları.
• Türkdoğan, O. (2013). Türkiye’nin etnik yapısı (Sosyolojik bir analiz). Çizgi Kitabevi.
• Yalçın, N. (2013). Konar-göçerlik ile yerleşik yaşamın sosyo-kültürel incelemesi: Sarıkeçililer üzerine niteliksel çalışma 2012 [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Maltepe Üniversitesi.