The Examination of Historical Thinking Skills through Historical Photograph

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 2, 77 - 93, 30.12.2025

Özgür Aktaş , Şeyda Marancı

https://doi.org/10.54971/synergy.1788959

Öz

Historical thinking skills consist of the themes of ‘historical significance, evidence, continuity and change, cause and effect, historical perspective and moral judgement’. The aim of the study is to determine the ‘historical thinking skills’ of 8th grade students through a historical photograph. In the study, a holistic single case study from qualitative research methods was used. The study was conducted in the 2024-2025 academic year with a total of 20 students studying in the 8th grade in a secondary school in Erzurum province. As a data collection tool, a questionnaire prepared by the researchers by taking expert opinions was used. The data obtained were analysed through descriptive analysis. Historical photographs are thought to be an effective material in revealing students' historical thinking skills. Students made positive judgements about ‘historical importance’ in the focus of the historical photograph presented. The photograph could be explained by associating it in the context of cause and effect. The status of the photograph as historical evidence could be evaluated. While the students evaluated the changing elements in a wide range, they were insufficient in determining the elements with continuity. While making moral judgement, students evaluated historical characters in the focus of positive characteristics. While taking a historical perspective, an intense presentism was not observed in the students. According to the historical context, inferences were made from different perspectives

Anahtar Kelimeler

Historical thinking skills , Historical photography , History education

Etik Beyan

The compliance of this research with ethical and scientific principles has been approved by the Atatürk University Rectorate, Social and Human Sciences Ethics Committee, Educational Sciences Unit Ethics Committee, with decision number 01 dated 31.01.2025.

Tarihsel Fotoğraf Aracılığıyla Tarihsel Düşünme Becerilerinin İncelenmesi

Öz

Bu çalışmanın amacı tarihsel bir fotoğraf aracılığıyla 8.sınıf öğrencilerinin “tarihsel düşünme becerilerini” belirlemektir. Tarihsel düşünme becerileri “tarihsel önem, kanıt, süreklilik ve değişim, neden ve sonuç, tarihsel bakış açısı ve ahlaki muhakeme” temalarından oluşmaktadır Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden bütüncül tek durum çalışması kullanılmıştır. Çalışma 2024-2025 eğitim öğretim yılında, Erzurum ilinde yer alan bir ortaokulda 8. sınıfta öğrenim görmekte olan toplam 20 öğrenciyle yapılmıştır. Veri toplama aracı olarak, uzman görüşleri alınarak araştırmacılar tarafından hazırlanan soru formu kullanılmıştır. Elde edilen veriler betimsel analiz yolu ile çözümlenmiştir. Tarihsel fotoğrafların öğrencilerin tarihsel düşünme becerilerini ortaya çıkarmada etkili bir materyal olduğu düşünülmektedir. Öğrenciler sunulan tarihsel fotoğraf odağında “tarihsel önem” ile ilgili olumlu yargılara varmıştır. Fotoğraf neden sonuç bağlamında ilişkilendirilerek açıklanabilmiştir. Fotoğrafın tarihsel kanıt olarak durumu değerlendirilmiştir. Öğrenciler değişen unsurları geniş bir yelpazede değerlendirirken sürekliliği olan unsurları belirlemede yetersiz kalmıştır. Öğrenciler ahlaki muhakeme yaparken tarihsel karakterleri olumlu özellikler odağında değerlendirmiştir. Tarihsel bakış açısı alınırken tarihsel bağlama göre farklı bakış açılarıyla çıkarımlar yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Tarihsel düşünme becerileri , Tarihsel fotoğraf , Tarih eğitimi

Etik Beyan

Bu araştırmanın etik ve bilimsel ilkelere uygunluğu Atatürk Üniversitesi Rektörlüğü, Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Kurul Başkanlığı, Eğitim Bilimleri Birim Etik Kurulu’nun 31.01.2025 tarih ve 01 sayılı kararıyla onaylanmıştır.

Kaynakça

• Akbaba, B. (2005). Tarih öğretiminde fotoğraf kullanımı. Gazi Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(1), 185–197.
• Akbaba, B. (2003). Tarih öğretiminde fotoğraf kullanımı [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi, Ankara.
• Akbaba, B. (2014). Sosyal bilgiler öğretiminde görsel materyal kullanımı. İçinde M. Safran (Ed.), sosyal bilgiler öğretimi (s. 283–319). Ankara: Pegem Akademi.
• Aktın, K. (2017). Okul öncesi dönemde müze eğitimi ile çocukların tarihsel düşünme becerilerinin geliştirilmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(2), 465–486.
• Aslan, E. (2008). Tarih öğretiminde fotoğraf kullanımı. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 24, 82-91.
• Aslan, E. (2020). Tarih öğretiminde görsel kullanımı. Journal of History School, 48, 3006-3031. DOI No: http://dx.doi.org/10.29228/Joh.46026.
• Aslan, H. (2015). Tarih öğretmenlerinin görsel kullanma durumları ve bunun lise öğrencilerinin görsel okuma becerilerine yansıması [Yayımlanmamış doktora tezi]. Atatürk Üniversitesi, Erzurum.
• Avgerinou, M. D. (2007). Towards a visual literacy index. Journal Of Visual Literacy, 27(1), 29–46.
• Barton, K. C. (2005). “Best not to forget them”: secondary students’ judgments of historical significance in Northern Ireland. Theory and Research in Social Education, 33(1), 9–14.
• Creswell, J. W. (2007). Qualitative inquiry and research design: choosing among five approaches. SAGE Publications.
• Çulha-Özbaş, B., & Aslan, E. (2008). Çocuklarla birlikte tarihsel düşünme: 12–14 yaş grubu öğrencilerin tarihsel kanıta yönelik görüşlerinin belirlenmesinde “kaynak çalışması” geliştirme etkinliklerinin değerlendirilmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 24, 105–122.
• Danacıoğlu, E. (2007). Geçmişin izleri. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Demircioğlu, İ. H. (2009). Tarih öğretmenlerinin tarihsel düşünme becerilerine yönelik görüşleri. Milli Eğitim Bakanlığı Dergisi, 39(184), 228–239.
• Denos, M. & Case, R. (2023). Tarihsel düşünmeyi öğretmek. P. Seixas & P. Clark (Ed.), Ankara: Pegem Akademi.
• Dilek, D., & Güngör-Akıncı, B. A. (2012). Sosyal bilgiler öğretiminde temsilî resim kullanımıyla tarihsel düşünme becerilerinin geliştirilmesi. M.Ü. Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 36, 5–23.
• Foster, S. J., Hoge, J. D., & Rosch, R. H. (1999). Thinking aloud about history: children's and adolescents' responses to historical photographs. Theory & Research in Social Education, 27(2), 179–214.
• Foster, S. J., & Yeager, E. A. (1999). You’ve got to put together the pieces: English 12-year-olds encounter and learn from historical evidence. Journal of Curriculum and Supervision, 14(4), 286–317.
• Genç, İ. (2023). Peter Seixas . İçinde B. Ata, A. Altun & S. Kaymakçı (Ed.), Yurt dışında tarih eğitimi (ss. 235–254). İstanbul: İber Akademi.
• Göktan, M. Ç. (2012). Fotoğrafın toplumsal ve kişisel yaşamda yaygınlaşması. İçinde F. Bodur (Ed.), Fotoğraf tarihi (ss. 178–214). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi.
• Güngör-Akıncı, B. A., & Dilek, D. (2012). Sosyal bilgiler öğretiminde temsili resim kullanımıyla tarihsel düşünme becerilerinin geliştirilmesi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 36, 5–23.
• Kalelioğlu, F. (2015). Öğrenmeyi görsel, ses, video ve çoklu ortam uygulamaları ile destekleme. İçinde E. Cabı (Ed.), Öğretim teknolojileri ve materyal tasarımı (2. baskı, ss. 75–108). Ankara: Pegem Akademi.
• Keçe, M. (2015). Tarihsel düşünme becerileri ile tarih okuryazarlığı becerilerinin karşılaştırılması. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 7(3), 108–122.
• Kyvig, D. E., & Marty, M. A. (2011). Yanıbaşımızdaki tarih. İstanbul:Tarih Vakfı Yayınları.
• Levesque, S. (2003). “Bin Laden is responsible; it was shown on tape”: Canadian high school students’ historical understanding of terrorism. Theory and Research in Social Education, 31(2), 174–202.
• Levstik, L. S., & Barton, K. C. (2008). Researching history education: Theory, London: Routledge.
• Levstik, L. S., & Barton, K. C. (2011). Doing history, London: Routledge.
• Merriam, S. B. (2023). Nitel araştırma: desen ve uygulama için bir rehber. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
• Ökten, A. İ. (2013). Fotoğrafın eleştirel gücü fotoğraf yazıları II. Ankara: Alter Yayıncılık.
• Özcanlı, İ. & Keleş, H. (2022). Tarih derslerinin anlatımında tarihsel düşünme becerilerinin önemi. Bulletin of Educational Studies, 1(1), 32-39.
• Özçelik-Çelebi, D. (2022). 2007 ve 2017 tarih dersi öğretim programlarının karşılaştırılması [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi, Ankara.
• Levstik, L. S. (2001). Crossing the empty spaces: New Zealand adolescents’ conceptions of perspective-taking and historical significance. İçinde O. L. Davis, E. A. Yeager, & S. J. Foster (Eds.), Historical empathy and perspective taking in the social studies (1st ed., pp. 69–97). Rowman and Littlefield.
• Sadık Yılmaz, H., & Keleş, H. (2023). The teaching of historical events in terms of change and continuity in high school history courses: an application example for 9th grade, Kastamonu Education Journal, 31(3), 428-440.
• Seixas, P. (1997). The Place history within social studies. trends and issues in Canadian studies. Pacific Education Press, 116-199.
• Seixas, P. (1998). Student teachers thinking historicaly. Theory and Research in Social Education, 26 (3), 310-341.
• Seixas, P. (2006). Benchmarks of historical thinking: a framework for assessment in Canada. The Center For The Study of Historical Consciousness, (16), 1-12.
• Seixas, P. & Peck, C. (2004). Teaching historical thinking. In A. Sears & I. Wright (Ed.), Challenges and Prospects for Canadian Social Studies (p. 109-117). Vancouver: Pasific Educational Press.
• Seixas, P & Peck, C. 2008. Benchmarks of historical thinking: first steps. Canadian Journal of Education, 31:4,1015‐1038.
• Sontag, S, (2011). Fotoğraf üzerine. İstanbul: Agora Kitaplığı.
• Stuart J. Foster, John D. Hoge & Richard H. Rosch (1999). Thinking aloud about history: children's and adolescents' responses to historical photographs. Theory & Research in Social Education, 27:2, 179-214.
• Şimşek, A. (2003). Tarih öğretiminde görsel materyal kullanımı. Gazi Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, (1),143-157.
• Turan, R. (2016). Tarih öğretmenlerinin öğrencilere temel ve tarihsel düşünme becerilerinin kazandırılma düzeyine ilişkin görüşleri. Turkish Studies, 11(14), 705–730.
• URL-1.(2024) [Çevrimiçi: https://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=126] (Erişim Tarihi: 03 .20 .2024).
• URL-2.(2024)[Çevrimiçi:https://x.com/trtarsiv/status/1586418441476788227], (Erişim Tarihi: 02.20.2024).
• Ünal, M. (2012). Yaşamın aynası fotoğraf. İstanbul:Espas Sanat Kuramı Yayınları.
• Yalı, S., & Şimşek, A. (2020). Sosyal bilgilerde tarihsel düşünme becerileri. A. F. Ersoy & H. Karaduman (Ed.), Sosyal Bilgilerde Güncel Okumalar 2 (s.1-22), Ankara: Anı.
• Yeager, E. A., Foster S. J. & Greer J. (2002). How eight graders in England and the United States view historical significance. The Elementary School Journal, 103 (2). 199- 219.
• Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin.
• Yin, R. K. (2017). Durum çalışması araştırması uygulamaları. Ankara: Nobel.