Values in Nehcü’l-Ferâdîs

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 2, 111 - 122, 30.12.2025

Mehmet Fidan

https://doi.org/10.54971/synergy.1829458

Öz

Nehcü’l-Ferâdîs, written by Mahmud son of Ali from Kerder and considered one of the important works of the Khwarezmian Turkic period, was examined in terms of the values it contains during the research process. The work consists of four main sections. In the work, the Third Chapter has been interpreted in terms of values. At this stage, it was determined which value area the expressions in the work were directed towards. Subsequently, these values were treated as themes, and the inclusion of relevant values in the work was identified. Within the scope of the research, it was determined that the examined section of the work includes values stated in the Middle School Turkish Lesson Curriculum such as diligence, responsibility, honesty, helpfulness, cleanliness, healthy living, family integrity, compassion, sensitivity, privacy, patience, justice and modesty

Anahtar Kelimeler

Values , Khwarezmian Turkic , Nehcü’l–Feradis

Etik Beyan

Since this research was conducted on written documents and works, it does not require ethical committee approval.

Nehcü’l-Ferâdîs’te Yer Alan Değerler

Öz

Bu araştırmada Kerderli Ali oğlu Mahmud tarafından yazılan ve Harezm Türkçesinin önemli eserlerinden biri kabul edilen Nehcü’l-Ferâdîs, içerdiği değerler açısından incelenmiştir. Eser “Avval Bâbı”, “Ekinç Bâbı”, “Üçünç Bâbı”, “Törtünç Bâbı” olmak üzere dört ana bölümden oluşmaktadır. Bu bölümlerden Üçinç Bâb, doğrudan değerler konusunu içermesi nedeniyle araştırmanın odağını oluşturmuş, bölümde geçen ifadelerin hangi değer alanına yönelik olduğu belirlenmeye çalışılmıştır. Daha sonra bu değerler birer tema olarak ele alınarak eserde ilgili değerlere yer verilme durumu tespit edilmiştir. Araştırma sonucunda Nehcü’l-Ferâdîs’in Üçinç Bâb’ında Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı’nda belirtilen değerlerden çalışkanlık, sorumluluk, dürüstlük, yardımseverlik, temizlik, sağlıklı yaşam, aile bütünlüğü, merhamet, duyarlılık, mahremiyet, sabır, adalet, mütevazılık değerlerine yer verildiği tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Değerler , Harezm Türkçesi , Nehcü’l–Feradis

Etik Beyan

Bu araştırma yazılı belge ve eserler üzerinde gerçekleştirildiğinden etik kurul onayı gerektirmemektedir.

Kaynakça

• Akar, A. (2014). Türk dili tarihi (8. Basım). Ankara: Ötüken Neşriyat.
• Akman, E. ve Sakallıoğlu, T. (2013). Nehcü’l Ferâdîs’in eski Anadolu Türkçesiyle yazılmış yeni bir nüshası: Kastamonu nüshası. Türk Dili - Dil ve Edebiyat Dergisi, CV (739), 78-80.
• Aktan, B. (2006). Nehcü’l-Ferâdîs’in cümle yapısı ile ‘takı’ ve ‘kim’ bağlaçlarının kullanılışı. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (16), 47-61.
• Arıkök, Ö. (2024). Nehcü’l-Ferâdîs’te kön͡gül ile kurulu deyimlerin anlamı ve yapısı üzerine. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi, 24, 30-42.
• Aşkın Balcı, H., Karatay, A. ve Karatay, S. (2005). İşlevleri bakımından Kısasü'l-Enbiya ve Nehcü'l-Feradis'te soru cümleleri. A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Prof. Dr. Şinasi Tekin Özel Sayısı (27), 77-101.
• Biçer, N. (2017). Türkçe öğretimi tarihi. İstanbul: Kesit Yayınları.
• Bilgin, A. A. (2025). “Nehcü’l-Ferâdîs”. TDV İslâm Ansiklopedisi. Erişim adresi: https://islamansiklopedisi.org.tr/nehcul-feradis
• Çalışkan, B. (2021). Tarihî dönemlerde tamlayan eki almayan belirtili isim tamlamalarının Nehcü’l-Ferâdîs örneğinde incelenmesi. Dil Araştırmaları, 29, 169-177.
• Çubukcu, M. (2022). Nehcü'l-Ferâdîs'te sevgi ifadesi taşıyan Türkçe isimler. International Journal of Language Academy, 10 (1), 225-249.
• Demirbilek, S. (2020). Nehcü’l-Ferādīs’te Hz. Yûsuf kıssası. Túrkologia, 3 (101), 21-29.
• Eckmann, J. (1963). Nehcü’l-Feradis’in bilinmeyen bir yazması. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten, 11, 157-159.
• Eckmann, J. (2014). Mahmut b. Ali - Nehcü’l – feradis = uştmahlarnıng açuq yolı = Cennetlerin açık yolu: I-II-III metin, dizin-sözlük, tıpkıbasım (yay. Tezcan, S., Zülfikar, H.) (diz.-söz. Ata, A.). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Erbaş, O. (2015). Nehcü’l Ferādis’te kelime grupları. [Yüksek lisans tezi, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Erdem Uçar, F. M. (2016). Nehcü’l-Ferâdis’te ikili kullanımlar. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 4(2), 74-101. Doi: 10.18298/ijlet.624
• Erdem, M. D. (2005). Harezm Türkçesinde ikilemeler ve yinelemeler üzerine. Bilig, 33, 189-225.
• Gültekin, E. (2006). Nehcü’l-Ferādīs’te yardımcı sözler. [Yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Gürbüz, M. H. (2005). Nehcü’l-Ferādīs’te sıfat fiilli unsurlar. [Yüksek lisans tezi, Celal Bayar Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• İnce, Ö., Akkaya, M., Akkaya N. ve Şimşek, T. (2019). Klâsik edebiyat bağlamında Kutadgu Bilig’de değerler eğitimi. Turkish Studies, 14(4), 2397-2424. DOI: 10.29228/TurkishStudies.23466
• Karabük, N. N. (2021). Nehcü’l-Ferâdîs metninde kadınla ilgili söz varlığı. Bartın Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 6 (1), 27-39.
• Karamanlıoğlu, A. F. (1968). Nehcü’l-Feradis’in dil hususiyetleri I. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, 16, 55-72.
• Karamanlıoğlu, A. F. (1969). Nehcü’l-Feradis’in dil hususiyetleri II. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, 17, 33-56.
• Karasar, N. (2020). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar ilkeler teknikler (36. Basım). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
• Karataş, P. (2023). İslam mitolojisi bağlamında Nehcü’l Feradis’te köken mitleri. Hikmet-Akademik Edebiyat Dergisi [Journal of Academic Literature], 9 (19), 412-437. Doi: 10.28981/hikmet.1366035
• Kırbaşoğlu Kılıç, L. ve Yaprakgül, Ç. (2018). Divanu Lügati’t Türk’te eğitsel değerler. Çocuk, Edebiyat ve Dil Eğitimi Dergisi, 1 (1), 39-58.
• Korkmaz, Z. (2020). Türkiye Türkçesinin temeli – Oğuz Türkçesinin gelişimi (2 Baskı). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• MEB (2024). Ortaokul Türkçe dersi öğretim programı (5, 6, 7 ve 8. sınıflar). Erişim Adresi: https://tymm.meb.gov.tr/upload/program/2024programtur5678Onayli.pdf
• Nadjip, E. N. (1976). Nehcü’l-Feradis ve dili üzerine (Çev. Nazif Hoca). Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, 22, 29-44.
• Onur, S. (2020). Nehcü’l-Ferâdîs’in Eski Oğuz Türkçesine bilinmeyen bir aktarımı (Riyad yazması). Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 5 (2), 600-630.
• Özbek, Ö. (2019). Nehcü’l-Ferâdîs’te al- fiili üzerine. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(37), 889-927.
• Saliev, M. (2023). Divanü Lugati't-Türk'te tasavvufî ve ahlakî unsurlar. Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, 6(4), 65-72.
• Say, G. (2021). Nehcü’l-Ferâdîs’te eşdizimlilik. [Yüksek lisans tezi, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Saygı, B. (2004). Nehcü’l-Ferâdîs’te fiiller. [Yüksek lisans tezi, Erciyes Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Schwartz, H. (2012). An overview of the Schwartz theory of basic values. Online Readings in Psychology and Culture, 2(1), 1-20. https://doi.org/10.9707/2307-0919.1116
• Soyuçok, M. (2022). Kök değerlerin kökenleri: bir Dîvânu Lugâti’t Türk incelemesi. Folklor Akademi Dergisi, 5(1), 101 – 113.
• Şahin, M. ve Gözoğlu, E. (2024). Yusuf Has Hâcib'in "Kutadgu Bilig" adlı eserinin değerler açısından incelenmesi. Bayterek Uluslararası Akademik Araştırmalar Dergisi, 7(1), 69-82. doi:10.48174/buaad.1443383
• Şeker, A. (2018). Nehcü’l-Ferâdîs’in Kazan nüshası üzerine. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 4. Özel Sayı, 192-196. https://doi.org/10.29000/rumelide.454265
• Şıkşık, N. (2019). Nehcü’l-Ferâdis’te hâl eki bağlamında +dın şeklinin kullanımı. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 3 (1), 55-62. DOI: 10.34083/akaded.543450
• Şimşek, T. ve İnce, Ö. (2020). Kutadgu Bilig ile değerler eğitimi. Turkish Studies - Education, 15(1), 507-528. https://dx.doi.org/10.29228/TurkishStudies.30154
• TDK (2025). Güncel Türkçe sözlük. Erişim adresi: https://sozluk.gov.tr/
• Toprak, F. (2005). Harezm Türkçesinde ikilemeler. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 5(2), 277-292.
• Tuğluk, M. E. (2021). Harezm Türkçesinden Türkiye Türkçesine anlam değişmeleri: Nehcü’l-Ferâdîs örneği. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 5(4), 2662-3703. https://doi.org/10.34083/akaded.949361
• Ulusoy, K. ve Dilmaç, B. (2018). Değerler eğitimi (5. Baskı). Ankara: Pegem Akademi.
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (6. Baskı). Ankara: Seçkin Yayınları.
• Yücel, B. (2017). Nehcü’l-Ferādis’teki Arapça-Farsça kökenli kelimelerde “kapalı e” üzerine. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten, 65(1), 7-26.