Kaçarlar’dan İslam Devletine, İran’da Alfabenin Islahı ve Latin Alfabesi Meselesi
Öz
İran’da İslamiyet’in kabul edilmesinden sonra dünyanın en karmaşık ve zor bir alfabesi olarak bilinen Pehlevi alfabesinin yerini Arap alfabesi almıştır. Fars dilindeki mevcut sesleri karşılayamayan Arap alfabesine zaman içerisinde harf eklemeleri yapılarak ıslah edilmeye çalışılmıştır. Avrupa’da meydana gelen siyasi, sosyo-kültürel hadiselere ve özellikle XIX. yüzyılın ikinci yarısında artan basın-yayın faaliyetlerine bağlı olarak Osmanlı Devleti ile eş zamanlı olarak İran’da da alfabe tartışmaları başlamıştır. Osmanlı Devleti ve Kafkaslarda Arap alfabesinin yetersizlikleri/eksiklikleri olduğu ve ıslah edilmesi gerekliliği gündeme gelmiştir. Bu tartışmalara İran aydınları da katılarak Arap alfabesinin ıslahı hatta Latin alfabesinin kabul edilmesini istemişlerdir. Bu makalede bu sürecin nasıl gerçekleştiği tarihsel bir süreç içerisinde verilmeye çalışılacaktır.
Anahtar Kelimeler
Kaçar, Alfabe, Arap Alfabesi, Latin Alfabesi, Alfabe Değişikliği
Kaynakça
- Adel, G. A. (1384). “Çera Zeban-ı Farsira Dust Darem?”( Farsçayı Niçin Seviyorum?), Name-i Ferhengistan Zeban-ı Edebiyat-ı Farsi, II(I), Tahran, 2-5.
- Ademiyet, F. (1357). Endishehay-ı Mirza Agahan Kermani. Entesharat-ı Peyam, Tahran.
- Ahundzade, M. F. (2005). Eserleri III(Mektubat), (Haz: Hamid Memmedzade). Bakü: Şarq-Qarb.
- Akın, A. (1999). Münif Paşa ve Türk Kültür Tarihindeki Yeri. Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Ankara.
- Algar, H. (2005). Mirza Melkum Han. DİA, İstanbul, 164-166.
- Asil, H. (1396). Risalehay-ı Mirza Malkum Han Nazımuddevle, Neşrini, Tahran.
- BBC Persian Gazetesi, “İran İslam Devrimi 40. Yılında: Şah Karşıtı Solculara Ne oldu?”, www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-47128818 (Erişim Tarihi: 06 Mart 2021)
- Biçici M., Özlü Z. (2020). Harf İnkılâbı Üzerine Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde Çıkan Tartışmalar Ve Karşıt Görüşler. Tarih ve Gelecek Dergisi, 6(1), 180-197.
- Budak, A. (2002). Batılılaşma Sürecinde Çok Yönlü Bir Osmanlı Aydını: Münif Paşa, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış Doktora Tezi), İstanbul.
- Çelik, H. S. (2018). Harf İnkılabından Önce Alfabe Tartışmalarında Üç Farklı Görüş, Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi. XXIX, 17-40.