Tiyatromuzda Epik ve Absürd Uyarlamalarda Düşünsel Tasarım ve Üretilen Görme Biçimi Üstüne Eleştirel Bir Okuma Modeli

Öz

Anahtar Kelimeler

• -

TİYATROMUZDA EPİK VE ABSÜRD UYARLAMALARDA DÜŞÜNSEL TASARIM VE ÜRETİLEN GÖRME BİÇİMİ ÜSTÜNE ELEŞTİREL BİR OKUMA MODELİ

Öz

Bu çalışma, tiyatromuzda 1950 sonrası oyun yazımında Batı Avrupa tiyatrosundan etkilenerek yazılan uyarlamalar üstüne eleştirel bir okuma modeli ve dramaturji önerileri sunma amacını taşımaktadır. Çalışmada, J.B.P.Moliere, A.Jerry, B.Brecht, S.Beckett, M.Frisch’in oyunlarından yapılan epik türdeki uyarlamalar temel örnekler olarak alınmakta, uyarlamalarda kaynak metinle olan düşünsel alış verişin düzeyi, ortaya çıkan sorunlar ve nedenleri karşılaştırmalı olarak incelenmektedir. Seçilen uyarlama oyunlar, tiyatromuzda yeni bir Türk tiyatrosu dili ve izleyicisi yaratma çabasının yanı sıra otoriter bir sosyo-politik yapılanmayla hesaplaşma amacını da taşıyan oyunlardır. Uyarlamaların görünen niyetinden ayrı olarak, iç işleyişinde ortaya koyduğu düşünme biçiminin ne derece de seçenek bir bakış oluşturduğunun araştırılması süregelen düşünce kalıplarının sahne üzerinde yeniden üretilmemesi için önem taşımaktadır. Metinlerin incelenmesinde, yerleşik anlatı kalıpları ve geleneksel halk tiyatrosu ögelerinin uyarlama oyun yazımı üzerine etkisi araştırılmakta, uyarlamaların okur/izleyiciyle kurduğu iletişim tasarısının kaynak metinden ayrılan yönü bulgulanmakta ve uyarlamalarda kaynak metnin ülkemiz şartlarına uygun hale getirilmesi çabasının ürettiği görme/düşünme biçiminin ne olduğu sorgulanmaktadır. Bu görme/düşünme biçimindeki toplumsal tezahürümüzün “Garbiyatçı Fantazi” kavramıyla olan ilişkisi disiplinler arası bir okumayla tartışılmakta ve dramaturji önerileri de bu noktadan hareketle oluşturulmaktadır.

Kaynakça

1. Ahıska, Meltem. Radyonun Sihirli Kapısı – Garbiyatçılık ve Politik Öz- nellik. İstanbul: Metis Yayınları, 2005.
2. Akan, Mehmet. Toplu Oyunları 1. İstanbul: Mitos Boyut Yayınları, 1993.
3. Beckett, Samuel. Godot’yu Beklerken. Çev.: Hasan Anamur, İstanbul: Can Yayınları, 1990.
4. Boal, Augusto. Ezilenlerin Tiyatrosu. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Ya- yınları, 2. basım, 2008.
5. Brecht, Bertolt. Bütün Oyunları-Cilt 3, İstanbul: Mitos Boyut Yayınları, Brecht, Bertolt. Bütün Oyunları-Cilt 11. İstanbul: Mitos Boyut Yayınları, Esslin, Martin. Absürd Tiyatro. Ankara: Dost Kitabevi, 1999.
6. Frisch, Max. Günlükler 1946-1949. Çev.: Dilman Mradoğlu, İstanbul:
7. Yapı Kredi Yayınları, 2008.
8. Frisch, Max. Biedermann ile Kundakçılar. Çev.: Hasan Kuruyazıcı, İstan- bul: Multilingual Yayınları, 2000.

9. Göle, Nilüfer. Melez Desenler. İstanbul: Metis Yayınları, 2.basım, 2002.
10. Gürbilek, Nurdan. Kör Ayna, Kayıp Şark. İstanbul: Metis Yayınları, 2.ba- sım, 2007.
11. Gürbilek, Nurdan. Yer Değiştiren Gölge. İstanbul: Metis Yayınları, 1995.
12. Hikmet, Nazım. Oyunlar-4. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2002.
13. İpşiroğlu, Zehra. “Uyarlama Yaratıcılık/Nazım Hikmet’in ‘Tartüf’ü”, Nazım Hikmet’in Tiyatrosu. İstanbul: Nazım Hikmet Kültür ve Sanat Vakfı Ya- yınları, 1996.
14. İpşiroğlu, Zehra. 2000’li Yıllara Doğru Tiyatro. İstanbul: Mitos Boyut Ya- yınları, 1998.
15. İpşiroğlu, Zehra. Pinokyo Kral Übü’nün Ülkesinde. İstanbul: Papirüs Yayınları, 2003.
16. İpşiroğlu, Zehra. Tiyatroda Devrim. İstanbul: Mitos Boyut Yayınları, 2000.
17. İpşiroğlu, Zehra. Tiyatroda Kültürlerarası Etkileşim. İstanbul: Mitos Bo- yut Yayınları, 2008.
18. Jarry,Alfred. Kral Übü. Çev.: Asaf Çiyiltepe, İstanbul: Arena Yayıncılık, J.B.P. Moliére. Tartüf- Le Tartüffe. Çev.: Şehsuvar Aktaş, Ayşe Selen, Çetin Sarıkartal, İstanbul: Mitos Boyut Yayınları, 2008
19. J.B.P.Moliére. Tartüffe. Çev.: Orhan Veli Kanık, Ankara: Milli Eğitim Ba- kanlığı Yayınları, 1944.
20. ‘Mehmet Akan’la Söyleşi’. Mimesis Tiyatro Araştırma ve Çeviri Dergisi. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınları, Sayı 6, 1997.
21. Ökten, Nazlı. “Atatürkçü Olmak Ya da Olmamak”, Sen Benim Kim Oldu- ğumu Biliyor Musun? Toplumsal Yaşamda Kimlik İzdüşümleri. Editör: Hülya Uğur Tanrıöver, İstanbul: Hil Yayınları, 2008. fakiye özsoysal •