The Historical Trajectory of the Concepts of Rasul and Nabi within the Disciplines of Tafsir and Kalam
Öz
Abstract
Language is a living organism, and change and development are inseparable aspects of its nature. The socio-cultural, economic, and political conditions of the period in which a language is used directly influence the meanings attributed to words. Therefore, just as there are differences between contemporary language and that of earlier periods, significant semantic shifts have also occurred in the meanings of words over time. Arabic, the language of the Qur’an, is not independent of this process of change. Consequently, discrepancies may arise between the meanings attributed to certain concepts during the period of revelation and those understood in later periods. This study examines the concepts of rasul and nabi, which are thought to have moved away from their original meanings in the period of revelation and acquired new layers of meaning over time. Within the framework of qualitative research, literature review and conceptual analysis methods were employed. The concepts were analyzed through a Qur’an-centered approach with the aim of identifying their early meanings. Additionally, the study investigates how the meanings attributed to these concepts in classical tafsir and kalam literature evolved historically and by whom they were systematized. The findings indicate that, within the Qur’anic context, there is no distinction between rasul and nabi based on factors such as being given a scripture, the mode of receiving revelation, or being sent with a new law. Both terms refer to chosen messengers tasked with conveying the divine message. However, the difference between the two concepts appears to stem from their contextual usage, emphasizing the divine and human dimensions of prophethood. In this respect, while the term rasul highlights the function of messengership, Nabi points to the human aspect of the prophet. Accordingly, it is concluded that every prophet is both a rasul and a nabi. Furthermore, Qur’anic usage demonstrates that the sharp distinctions found in traditional literature do not fully correspond to the text. This study aims to contribute to the literature by reopening established assumptions regarding these concepts for critical re-evaluation.
Keywords: Tafsir, Rasul, Nabi, Prophet, Historical Process.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
This study has been prepared in strict accordance with scientific and academic ethical principles. All sources utilized in the study have been properly cited, and plagiarism has been carefully avoided. This article has not been previously published nor submitted to any other journal for publication.
Since this research does not involve human or animal subjects, ethical committee approval is not required. The author declares that all stages of the study have been conducted in accordance with the principles of academic integrity, transparency, and objectivity.
There is no conflict of interest associated with this study. Furthermore, no financial support has been received from any institution for the preparation of this work.
All responsibility rests with the author.
Resûl ve Nebi Kavramlarının Tefsir ve Kelam İlimleri Özelinde Tarihsel Serencâmı
Öz
Özet
Dil, yaşayan bir organizma olup değişim ve gelişim onun tabiatının ayrılmaz bir parçasıdır. Dilin kullanıldığı dönemin sosyo-kültürel, ekonomik ve siyasi şartları, kelimelere yüklenen anlamları doğrudan etkilemektedir. Bu sebeple günümüzde kullanılan dil ile geçmiş dönemlerde kullanılan dil arasında farklılıklar bulunduğu gibi, kelimelerin anlamlarında da zaman içerisinde önemli değişimler meydana gelmiştir. Kur’an’ın dili olan Arapça da bu değişim sürecinden bağımsız değildir. Nüzul döneminde bazı kavramlara yüklenen anlam ile sonraki dönemlerde bu kavramlardan anlaşılan anlam arasında farklılıklar ortaya çıkabilmektedir. Bu çalışmada, inzal dönemindeki anlamından uzaklaşarak zamanla yeni anlam katmanları kazandığı düşünülen resûl ve nebi kavramları ele alınmıştır. Araştırmada nitel yöntem çerçevesinde literatür taraması ve kavramsal analiz teknikleri kullanılmış; kavramlar Kur’an merkezli bir yaklaşımla incelenerek ilk dönem anlamlarının tespiti amaçlanmıştır. Ayrıca klasik tefsir ve kelâm literatüründe bu kavramlara yüklenen anlamların tarihsel süreçte nasıl şekillendiği ve kimler tarafından sistematik hale getirildiği analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, Kur’an bağlamında resûl ile nebi arasında kitap verilmesi, vahyin alınış şekli veya yeni bir şeriatla gönderilme gibi hususlara dayalı bir ayrım bulunmadığını göstermektedir. Her iki kavramın da ilahi mesajı tebliğ etmekle görevli seçilmiş elçileri ifade ettiği anlaşılmaktadır. Bununla birlikte kavramlar arasındaki farkın, peygamberliğin ilahi ve beşerî boyutlarına vurgu yapan kullanım bağlamlarından kaynaklandığı görülmektedir. Nitekim resûl kavramı elçilik görevini öne çıkarırken, nebi kavramı peygamberin beşerî yönüne işaret etmektedir. Bu yönüyle her peygamberin hem resûl hem de nebi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca Kur’an’daki kullanım örnekleri, geleneksel literatürde yapılan keskin ayrımların metinle tam olarak örtüşmediğini ortaya koymaktadır. Bu çalışma, söz konusu kavramlara ilişkin yerleşik kabulleri yeniden değerlendirmeye açarak literatüre katkı sunmayı hedeflemektedir.
Anahtar Kelimeler: Tefsir, Resûl, Nebi, Peygamber, Tarihi Süreç
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve akademik etik ilkelere titizlikle riayet edilmiştir. Çalışmada yararlanılan tüm kaynaklar uygun biçimde atıf yapılarak belirtilmiş olup intihalden kaçınılmıştır. Makale, daha önce herhangi bir yerde yayımlanmamış ve yayımlanmak üzere başka bir dergiye gönderilmemiştir.
Bu araştırma, insan veya hayvan denekleri üzerinde yürütülen bir çalışma içermediğinden etik kurul izni gerektirmemektedir. Yazar, çalışmanın tüm süreçlerinde akademik dürüstlük, şeffaflık ve tarafsızlık ilkelerine uygun hareket ettiğini beyan eder.
Çalışmada herhangi bir çıkar çatışması bulunmamaktadır. Ayrıca bu çalışma için herhangi bir kurumdan finansal destek alınmamıştır.
Tüm sorumluluk yazara aittir.
المسار التاريخي لمفهومي الرسول والنبي في علمي التفسير والكلام
Öz
الملخص
تُعَدُّ اللغة كيانًا حيًّا، ويُشكِّل التغيّر والتطوّر جزءًا لا ينفصل عن طبيعتها. كما تؤثر الظروف الاجتماعية والثقافية والاقتصادية والسياسية السائدة في العصر الذي تُستعمل فيه اللغة تأثيرًا مباشرًا في الدلالات التي تُحمَّلها الألفاظ. ومن ثمّ، فإنّ اللغة المستعملة في العصر الحاضر تختلف عن اللغة المستعملة في العصور السابقة، كما أنّ معاني الكلمات قد شهدت تحوّلات ملحوظة عبر الزمن. ولا تُعدّ اللغة العربية، وهي لغة القرآن الكريم، بمنأى عن هذه السنّة اللغوية؛ إذ قد يختلف المعنى الذي أُسند إلى بعض المفاهيم في عصر التنزيل عن المعنى الذي استقرّ في الأذهان خلال العصور اللاحقة.
وتتناول هذه الدراسة مفهومي الرسول والنبي بوصفهما من المفاهيم التي يُظنّ أنّها ابتعدت مع مرور الزمن عن دلالتها الأصلية في عصر التنزيل، واكتسبت طبقات دلالية جديدة. واعتمدت الدراسة المنهج النوعي، موظِّفةً أسلوبي المراجعة الأدبية والتحليل المفاهيمي، بغية الوقوف على الدلالة الأولى لهذين المفهومين من خلال مقاربة مركزها القرآن الكريم. كما سعت إلى تحليل الكيفية التي تشكّلت بها الدلالات المنسوبة إلى هذين المفهومين في التراثين التفسيري والكلامي، وتتبع المراحل التاريخية التي شهدت تقعيدها وصياغتها بصورة منهجية، مع بيان أبرز العلماء الذين أسهموا في ذلك.
وقد أظهرت نتائج الدراسة أنّه لا يوجد في السياق القرآني ما يدلّ على وجود تمييز بين الرسول والنبي على أساس إنزال كتاب، أو كيفية تلقّي الوحي، أو الإرسال بشريعة جديدة. بل يتبيّن أنّ كلا المفهومين يدلّ على المبعوثين الذين اصطفاهم الله تعالى لتبليغ رسالته إلى الناس. غير أنّ الفرق بينهما يرجع إلى اختلاف سياقات الاستعمال التي تُبرز البعدين الإلهي والبشري للنبوة؛ إذ يركّز مفهوم الرسول على وظيفة التبليغ والرسالة، في حين يشير مفهوم النبي إلى الجانب البشري لشخصية النبي. وانطلاقًا من ذلك، خلصت الدراسة إلى أنّ كل نبيّ هو في الوقت نفسه رسول، وكل رسول هو نبيّ. كما تكشف الاستعمالات القرآنية لهذين المفهومين أنّ التمييز الحادّ الذي استقرّ في التراث لا ينسجم انسجامًا تامًّا مع دلالات النصّ القرآني. وتهدف هذه الدراسة إلى إعادة النظر في المسلّمات المتداولة بشأن هذين المفهومين، والإسهام في إثراء الدراسات العلمية ذات الصلة.
الكلمات المفتاحية: التفسير، الرسول، النبي، النبوة، التطور التاريخي.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
تم إعداد هذه الدراسة مع الالتزام الدقيق بمبادئ الأخلاقيات العلمية والأكاديمية. وقد تم توثيق جميع المصادر المستخدمة في الدراسة وفقًا للأصول العلمية المناسبة، مع تجنب الانتحال.
ولم يسبق نشر هذه المقالة في أي جهة، كما لم تُقدَّم للنشر في أي مجلة أخرى.
ونظرًا لأن هذا البحث لا يتضمن دراسة على البشر أو الحيوانات، فإنه لا يتطلب الحصول على موافقة لجنة أخلاقيات البحث.
ويُصرّح المؤلف بأنه التزم في جميع مراحل إعداد الدراسة بمبادئ النزاهة الأكاديمية والشفافية والموضوعية.
ولا يوجد أي تعارض في المصالح فيما يتعلق بهذه الدراسة. كما لم يتم الحصول على أي دعم مالي من أي مؤسسة.
وتقع المسؤولية الكاملة عن هذه الدراسة على عاتق المؤلف.
