Faizsiz Bankacılıkta Mevduat ve Kredinin İşleyişi: Katılım Bankaları Üzerine Bir Araştırma

The financial system’s share and influence within the global economic system are growing day by day. Undoubtedly, the largest player in today’s financial system is the conventional banking system. Since the conventional banking system relies on interest and interest-based products, it has led people with Islamic sensitivities to seek alternatives to traditional banking, such as Islamic financial products or those deemed permissible under Islamic law. At the forefront of these products are participation banks, which convert funds held by savers into loans to generate profit by channeling them into the financial system. Although the deposit and loan operations of participation banks are similar to those of the traditional financial system, there are significant differences in their operational mechanisms. In this context, this study aims to examine the deposit and loan operations of public participation banks and conventional banks within the interest-free banking system and highlight the differences from the traditional financial system in terms of purpose, institutional structure, interest-free finance and revenue models, customer profiles, products and services, regulation and supervision, risk management, and global prevalence.

Dünya ekonomik sistemi içerisinde finans sisteminin payı ve etkinliği gün geçtikçe artmaktadır. Finans sisteminin günümüz dünyasında en büyük aktörü şüphesiz ki konvansiyonel bankacılık sistemidir. Konvansiyonel bankacılık sistemi faiz ve faizle işleyen ürünleri kullandığından, İslami hassasiyeti olan insanları geleneksel bankacılık dışında, İslami ya da İslam’ın meşru bulduğu finansal ürünleri kullanmaya yöneltmiştir. Bu ürünlerin başında tasarruf sahiplerinin ellerinde bulundurdukları fonları finansal sisteme aktararak kar elde etmek için krediye dönüştüren katılım bankaları gelmektedir. Katılım bankalarının mevduat ve kredi işleyişi her ne kadar geleneksel finans sistemiyle benzer olsa da işleyiş olarak önemli farklılıklar bulunmaktadır. Bu doğrultuda, çalışmada faizsiz bankacılık sisteminde katılım ve konvansiyonel bankalarının mevduat ve kredi işleyişi incelenerek geleneksel finans sisteminden amaç, kurumsal yapı, faizsiz finans ve gelir modeli, müşteri profili, ürün ve hizmetler, regülasyon ve denetim, risk yönetimi ile küresel yaygınlık bağlamında farklılıkları ortaya konulmaya çalışılacaktır. Çalışma sonucunda Türkiye için faizsiz bankacılık prensipleri ile hareket eden bankaların kullandıkları faizsiz enstrümanların dünya genelinde faaliyet gösteren katılım bankalarına nazaran biraz eksik kaldığı sonucuna varılmış ve faizsiz ürünlerin çeşitlendirilmesi önerilmiştir.