Working Of Deposit And Loan In Interest – Free Banking: A Research On Participation Banks

Yıl 2026, Sayı: 2 , 32 - 48 , 01.04.2026

Mustafa Abay , Reşat Sakur

https://izlik.org/JA49HX59UK

Öz

The financial system’s share and influence within the global economic system are growing day by day. Undoubtedly, the largest player in today’s financial system is the conventional banking system. Since the conventional banking system relies on interest and interest-based products, it has led people with Islamic sensitivities to seek alternatives to traditional banking, such as Islamic financial products or those deemed permissible under Islamic law. At the forefront of these products are participation banks, which convert funds held by savers into loans to generate profit by channeling them into the financial system. Although the deposit and loan operations of participation banks are similar to those of the traditional financial system, there are significant differences in their operational mechanisms. In this context, this study aims to examine the deposit and loan operations of public participation banks and conventional banks within the interest-free banking system and highlight the differences from the traditional financial system in terms of purpose, institutional structure, interest-free finance and revenue models, customer profiles, products and services, regulation and supervision, risk management, and global prevalence.

Anahtar Kelimeler

Participatory Banking , Deposits , Loans , Islamic Finance , Interest-Free Banking

Etik Beyan

Since this study was conducted using secondary data, no ethics committee approval is required.

Destekleyen Kurum

The study was not funded by any institution.

Proje Numarası

Çalışma herhangi bir proje tarafından desteklenmemiştir.

Faizsiz Bankacılıkta Mevduat ve Kredinin İşleyişi: Katılım Bankaları Üzerine Bir Araştırma

https://izlik.org/JA49HX59UK

Öz

Dünya ekonomik sistemi içerisinde finans sisteminin payı ve etkinliği gün geçtikçe artmaktadır. Finans sisteminin günümüz dünyasında en büyük aktörü şüphesiz ki konvansiyonel bankacılık sistemidir. Konvansiyonel bankacılık sistemi faiz ve faizle işleyen ürünleri kullandığından, İslami hassasiyeti olan insanları geleneksel bankacılık dışında, İslami ya da İslam’ın meşru bulduğu finansal ürünleri kullanmaya yöneltmiştir. Bu ürünlerin başında tasarruf sahiplerinin ellerinde bulundurdukları fonları finansal sisteme aktararak kar elde etmek için krediye dönüştüren katılım bankaları gelmektedir. Katılım bankalarının mevduat ve kredi işleyişi her ne kadar geleneksel finans sistemiyle benzer olsa da işleyiş olarak önemli farklılıklar bulunmaktadır. Bu doğrultuda, çalışmada faizsiz bankacılık sisteminde katılım ve konvansiyonel bankalarının mevduat ve kredi işleyişi incelenerek geleneksel finans sisteminden amaç, kurumsal yapı, faizsiz finans ve gelir modeli, müşteri profili, ürün ve hizmetler, regülasyon ve denetim, risk yönetimi ile küresel yaygınlık bağlamında farklılıkları ortaya konulmaya çalışılacaktır.
Çalışma sonucunda Türkiye için faizsiz bankacılık prensipleri ile hareket eden bankaların kullandıkları faizsiz enstrümanların dünya genelinde faaliyet gösteren katılım bankalarına nazaran biraz eksik kaldığı sonucuna varılmış ve faizsiz ürünlerin çeşitlendirilmesi önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Katılım Bankacılığı , Mevduat , Kredi , İslami Finans , Faizsiz Bankacılık

Etik Beyan

Çalışma ikincil veriler ile oluşturulduğundan dolayı herhangi bir etik kurul onayı alınmasına ihtiyaç yoktur.

Destekleyen Kurum

Çalışma herhangi bir kurum tarafından desteklenmemiştir.

Proje Numarası

Çalışma herhangi bir proje tarafından desteklenmemiştir.

Kaynakça

• Alpay, S., & Hassan, M. K. (2007, November). A Comparative Efficiency Analysis Of İnterest Free Financial İnstitutions And Conventional Banks: A Case Study On Turkey. In Economic Research Forum (Pp. 1-18). https://www.researchgate.net/profile/M-Kabir-Hassan/publication/46453486
• Batir, T. E., Volkman, D. A., & Gungor, B. (2017). Determinants Of Bank Efficiency İn Turkey: Participation Banks Versus Conventional Banks. Borsa Istanbul Review, 17(2), 86-96. https://doi.org/10.1016/j.bir.2017.02.003
• Bayındır, S.(2015). Fıkhi ve İktisadi açıdan İslami Finans (Para ve Sermaye Piyasaları)
• Bayram, E. (2021). Türkiye’deki Katılım Bankalarının CRITIC Temelli EDAS Yöntemiyle Performans Değerlendirmesi. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 13(24), 55-72. DOI: 10.14784/marufacd.879171
• Berger, A. N., & Mester, L. J. (1999). What Explains the Dramatic Changes in Cost and Profit Performance of the U.S. Banking Industry? (February 1999). Working Paper No. 99-1, http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.155611
• Berger, A. N., Dai, Q., Ongena, S., & Smith, D. C. (2003). To What Extent Will The Banking İndustry Be Globalized? A Study Of Bank Nationality And Reach İn 20 European Nations. Journal Of Banking & Finance, 27(3), 383-415. https://doi.org/10.1016/S0378-4266(02)00386-2
• Bozkurt, M. İ., & Ünal, T. Ü. (2023). Katılım Bankaları ile Geleneksel Bankaların Kredi Yoğunlaşması Analizi. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 24(1), 499-528. https://doi.org/10.31671/doujournal.1083017
• Çelik, S. (2020). Türk katilim bankacılığı sektöründe performans analizi: Bütünleşik CRITIC ve MABAC uygulaması. İslam Ekonomisi ve Finansı Dergisi (İEFD), 6(2), 312-335. https://izlik.org/JA58TF49LK
• Çetin, A. C., & Bıtırak, İ. A. (2010). Banka Karlılık Performansının Analitik Hiyerarşi Süreci İle Değerlendirilmesi: Ticari Bankalar İle Katılım Bankalarında Bir Uygulama. Uluslararası Alanya İşletme Fakültesi Dergisi, 2(2), 75-92. https://izlik.org/JA72KE45FX
• Dahduli, M. S. (2009). Islamic Banking And Economic Development. Available At SSRN 1616624.
• Doğan, M. (2013). Katılım ve Geleneksel Bankaların Finansal Performanslarının Karşılaştırılması: Türkiye Örneği. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (58), 175-188. https://izlik.org/JA59EM85HH
• Emeç, Ö. (2020). Yeni Dünya ve Yeni Finans “Ortaklık Temelli Finansman ve Katılım Bankaları”. İstanbul. Albaraka Yayınları.
• Erol, C., Baklaci, H. F., Aym, B., & Tunç, G. (2014). Performance Comparison Of Islamic (Participation) Banks And Commercial Banks İn Turkish Banking Sector. Euromed Journal Of Business. https://doi.org/10.1108/EMJB-05-2013-0024
• Esmer, Y., & Bağcı, H. (2016). Katılım bankalarında finansal performans analizi: Türkiye örneği-Financial performance analysis of participation banks: The case of Turkey. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Social Sciences Institute, 8(15), 17-30. https://doi.org/10.20875/sb.65174
• Farooq, M., & Ahmed, M. M. M. (2013). Musharakah Financing: Experience Of Pakistani Banks. World Applied Sciences Journal, 21(2), 181-189. DOI: 10.5829/idosi.wasj.2013.21.2.2387
• Gezen, A. (2019). Türkiye’de faaliyet gösteren katılım bankalarının Entropi ve WASPAS yöntemleri ile performans analizi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (84), 213-232. https://doi.org/10.25095/mufad.625812
• Ghossoub, E. (2016). Commercial Banks, Credit Unions, and Monetary Policy. College of Business, University of Texas at San Antonio. https://econpapers.repec.org/paper/tsawpaper/0174eco.htm
• Goglio, S., & Kalmi, P. (2017). Credit Unions And Co-Operative Banks Across The World. The Oxford Handbook Of Mutual, Co-Operative, And Co-Owned Business. https://books.google.com.tr/books?hl=tr&lr=&id=f6CPDgAAQBAJ&oi=fnd&pg=PT127&dq=Credit+Unions+
• Gözkonan, Ü. H., & Küçükbay, F. (2019). Katılım Bankaları ile Geleneksel Bankaların ÇKKY Yöntemleri İle Performans Değerlendirilmesi: TOPSİS ile Gri İlişkisel Analiz Yöntemleri İle Karşılaştırmalı Analiz. International Journal of Economic & Administrative Studies, (25). DOI: 10.18092/ulikidince.538666
• Gümüş, F. B., & Nalbantoğlu, Ö. (2015). Türk Bankacılık Sektöründe 2014 Yılı Verileri İle Stres Testi Uygulaması. İşletme Araştırmaları Dergisi, 7(3), 230-260. https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=690075
• Iqbal, Z. (1997). Islamic financial systems. Finance and development, 34, 42-45.
• Karakaya, A. (2020). Bulanık Karar Verme Yaklaşımıyla Katilim Bankaları Finansal Performansı. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, 99-122. https://doi.org/10.18092/ulikidince.577236
• Karamustafa, K.& Yıldırım, M. (2007) Tüketicilerin bireysel Banka tercihine ilişkin Kayseri ilinde yapılan bir araştırma. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt:3, Yıl:3, Sayı:2, 3:56-92 https://izlik.org/JA23BT74XN
• Karapinar, A., & Dogan, I. C. (2015). An Analysis On The Performance Of The Participation Banks İn Turkey. Accounting And Finance Research, 4(2), 24-33. http://dx.doi.org/10.5430/afr.v4n2p24
• Karbhari, Y., Naser, K., & Shahin, Z. (2004). Problems And Challenges Facing The Islamic Banking System İn The West: The Case Of The UK. Thunderbird International Business Review, 46(5), 521-543. https://doi.org/10.1002/tie.20023
• Kartal, F. (2012). Interest-Free Banking İn The World And A Financial Analysis of The Turkey Experience. International Research Journal Of Finance And Economics, 93, 183-201. https://www.researchgate.net/profile/Reem-Al-Khasawneh/publication/281766840
• Khan, M. S., ve Mirakhor, A. (1986). The Framework And Practice Of Islamic Banking. Finance And Development, 23(3), 32 https://www.elibrary.imf.org/downloadpdf/view/journals/022/0023/003/article-A009-en.pdf Kuveyt Türk. https://www.kuveytturk.com.tr.
• Metwally, M. M. (1997). Differences Between The Financial Characteristics of İnterest‐Free Banks And Conventional Banks. European Business Review. https://doi.org/10.1108/09555349710162607
• Nking,. U. B. (2019). Commercial Banks, Savings Banks, Cooperative Banks, And Credit Unions. The Oxford Handbook Of Banking, 321. https://books.google.com.tr/books?hl=tr&lr=&id=Kye3DwAAQBAJ&oi
• Okan, N. (2021). Katılım bankacılığının tarihsel gelişimi ve seçilmiş ekonomik değişkenlerle ilişkisi: Türkiye ve Kuveyt örneği. https://hdl.handle.net/11492/6054
• Okumuş, H. (2005). Interest-Free Banking İn Turkey: A Study Of Customer Satisfaction And Bank Selection Criteria. Journal Of Economic Cooperation, 26(4), 51-86.
• Polat, A., Yesilyaprak, M., & Kaya, R. (2014). Understanding Islamic Bank Selection Of Customers: A Field Research From Turkish Participation Banks. International Journal Of Financial Research, 5(4), 22. http://dx.doi.org/10.5430/ijfr.v5n4p22
• Ristevska, M. (2020). Determinants of non-performing loans and the relationship with macroeconomic factors: Evidence from Southeastern Europe. Journal оf Contemporary Economic аnd Business Issues, 7(1), 57-76. https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=849378
• Shawtari, F. A. M. (2018). Ownership Type, Bank Models, And Bank Performance: The Case Of The Yemeni Banking Sector. International Journal Of Productivity And Performance Management. https://doi.org/10.1108/IJPPM-01-2018-0029
• TBB (2023) Türkiye Bankalar Birliği Banka ve Bankaların Şube Sayıları, https://www.tbb.org.tr/modules/banka-bilgileri/banka_sube_bilgileri Erişim Tarihi 17.06.2023
• TBB (2023) Türkiye Bankalar Birliği İstatistiki Raporlar. https://www.tbb.org.tr/tr/bankacilik/banka-ve-sektor-bilgileri/istatistikiraporlar/59, Erişim Tarihi, 12 Haziran 2023
• TBB, (2023), Türkiye Bankalar Birliği https://www.tbb.org.tr/Content/Upload/istatistikiraporlar/ekler/1575/Banka_Cal isan_ve_Sube_Sayilari-Mart_2021.pdf. Erişim Tarihi, 05.04.2023
• TKKB (2023) Türkiye Katılım Bankaları Birliği, https://tkbb.org.tr/Documents/tkbbyayinlari-97/TKBB_2017_TR-Final.pdf, Erişim Zamanı 10 Temmuz 2023 https://www.tbb.org.tr/Content/Upload/istatistikiraporlar/ekler/1575/Banka_Cal isan_ve_Sube_Sayilari-Mart_2021.pdf.
• TKKB (2023) Türkiye Katılım Bankaları Birliği, https://tkbb.org.tr/Documents/tkbbyayinlari-97/Katilim-Bankalari-2018-.pdf, Erişim Zamanı: 15 Temmuz 2023 Vakıf Katılım. www.vakifkatilim.com.tr. 2022 yıl sonu verileri. Erişim tarihi: 06.06.2023
• Yayar, R., & Baykara, H. V. (2012). TOPSIS yöntemi ile katılım bankalarının etkinliği ve verimliliği üzerine bir uygulama. Business and Economics Research Journal, 3(4), 21-42.
• Yousefi, M., Abizadeh, S., & Mccormick, K. (1997). Monetary Stability And İnterest-Free Banking: The Case Of Iran. Applied Economics, 29(7), 869-876. https://doi.org/10.1080/000368497326525