Preposition and Postposition of the Direct Object in Arabic Syntax

Öz

This study aims to examine the advancement (taqdīm) and postponement (taʾkhīr) of the direct object (mafʿūl bih), one of the important syntactic elements that directly affect the semantic, emphatic, and stylistic dimensions of sentence structure in the Arabic language, within the frameworks of Arabic grammar (naḥw) and rhetoric (balāghah). In Arabic, word order does not merely express a grammatical sequence; rather, it constitutes a functional structure that determines the semantic orientation of an utterance, shifts its focal point of emphasis, and enables expression to be shaped in accordance with the context. In this regard, the rearrangement of sentence elements—particularly the placement of the direct object before the verb and subject or its postponement to a later position—produces various rhetorical effects such as restriction (qaṣr), specification (takhṣīṣ), drawing attention, ensuring clarity, and enhancing the aesthetic power of expression. The scope of this study includes identifying the circumstances in which the direct object must obligatorily be advanced in Arabic sentence structure and the situations in which it is postponed based on semantic and stylistic preferences. The significance of the research lies in demonstrating that the advancement and postponement of the direct object are not merely syntactic modifications; rather, they function as fundamental expressive devices for directing meaning and increasing the effectiveness of discourse. Accordingly, the primary objective of the study is to systematically identify and evaluate the semantic differences, patterns of emphasis, and contextual functions that arise from changes in the position of the direct object within the sentence. Methodologically, the study is based on classical works of Arabic grammar and rhetoric. The theoretical framework has been constructed through the examination and comparison of views presented in classical Arabic linguistic sources. In addition, selected verses from the Qur’an and representative lines of Arabic poetry have been analyzed to investigate the manifestations of the advancement and postponement of the direct object in actual language use through the content analysis method. In this way, the theoretical discussions have been grounded in concrete linguistic data, and the patterns of emphasis, semantic orientation, and rhetorical effects resulting from the advancement and postponement of the direct object have been clarified. In conclusion, the study demonstrates that the advancement and postponement of the direct object constitute one of the fundamental elements reflecting the richness of expression and rhetorical power of the Arabic language and serve as an important key to understanding the semantic dimension of Arabic sentence structure.

Anahtar Kelimeler

• Arabic Language and Rhetoric
• Rhetoric
• Syntax
• Word Order
• Direct Object

Etik Beyan

This study is based on a doctoral dissertation conducted under the supervision of Associate Professor İzzet Marangozoğlu entitled The Status of Words Associated with Verbs in Arabic and Their Effect on Meaning from the Perspectives of Rhetoric and Syntax (The Case of Sūrat al-Aʿrāf) (İzmir Kātip Çelebi University, İzmir, Türkiye).

Arapça Sözdiziminde Mef‘ûlün Bihin Takdîmi ve Te’hîri

Öz

Bu çalışma, Arap dilinde cümle yapısının anlam, vurgu ve üslup boyutlarını doğrudan etkileyen önemli sentaktik unsurlardan biri olan mef‘ûlün bihin takdîmi ve te’hîrini nahiv ve belâgat ilimleri çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Arapçada kelime dizimi yalnızca gramatik bir sıralamayı ifade etmemekte; aynı zamanda sözün anlam yönelimini belirleyen, vurgu merkezini değiştiren ve anlatımın bağlama uygun biçimde şekillenmesini sağlayan işlevsel bir yapı ortaya koymaktadır. Bu bağlamda cümle ögelerinin yer değiştirmesi, özellikle mef‘ûlün fiil ve fâile göre öne alınması veya sona bırakılması, anlamın sınırlandırılması (kasr), tahsis, dikkat çekme, açıklık sağlama ve estetik anlatım gücünü artırma gibi çeşitli belâgî sonuçlar doğurmaktadır. Çalışmanın kapsamı, Arapça cümle yapısında mef‘ûlün bihin hangi durumlarda zorunlu olarak takdim edildiğini, hangi durumlarda ise anlam ve üslup tercihi doğrultusunda te’hîr edildiğini ortaya koymayı içermektedir. Araştırmanın önemi, mef‘ûlün takdimi ve te’hîrinin yalnızca sözdizimsel bir değişiklik olmadığını; aksine anlamın yönlendirilmesi ve sözün etkileyiciliğinin artırılması bakımından temel bir ifade aracı olduğunu göstermeye dayanır. Bu doğrultuda çalışmanın temel amacı, mef‘ûlün yer değiştirmesinin cümlede meydana getirdiği anlam farklılıklarını, vurgu düzenini ve bağlamsal işlevlerini sistematik bir şekilde tespit etmek ve değerlendirmektir. Yöntem olarak klasik nahiv ve belâgat eserleri esas alınmış; konunun teorik çerçevesi klasik Arap dili kaynaklarında yer alan görüşlerin incelenmesi ve karşılaştırılması yoluyla oluşturulmuştur. Bunun yanında Kur’ân-ı Kerîm’den seçilen ayetler ile Arap şiirinden örnek beyitler analiz edilerek mef‘ûlün takdimi ve te’hîrinin pratik dil kullanımındaki yansımaları içerik analizi yöntemiyle ele alınmıştır. Bu sayede teorik değerlendirmeler somut dil verileriyle temellendirilmiş; mef‘ûlün takdimi ve te’hîrinin cümlede oluşturduğu vurgu düzeni, anlam yönelimi ve belâgî etkiler açıklığa kavuşturulmuştur. Sonuç olarak çalışma, mef‘ûlün bihin takdimi ve te’hîrinin Arapçada ifade zenginliğini ve belâgat gücünü yansıtan temel unsurlardan biri olduğunu ve Arapça cümle yapısının anlam boyutunun anlaşılmasında önemli bir anahtar işlev gördüğünü ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Arap Dili ve Belagatı
• Belâgat
• Sözdizimi
• Kelime Dizimi
• Mef‘ûlün Bih

Etik Beyan

Bu çalışma, Doç. Dr. İzzet Marangozoğlu danışmanlığında yürütülen doktora tezi esas alınarak hazırlanmıştır (Belagat ve Nahiv Açısından Arapça’da Fiille İlişkili Sözcüklerin Durumu ve Mana Üzerindeki Etkisi (A‘raf Sûresi Örneği), İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi, İzmir/Türkiye).

Kaynakça

1. Abdülhamîd, Muhammed Muhyiddîn. et-Tuhfetü’s-seniyye bi-şerhi’l-Mukaddimeti’l-Âcurrûmiyye: Temel Konularıyla Nahiv İlmine Giriş. çev. Ramazan Aslan - Emrah Baş. İstanbul: Şifa Yayınları, 2022.
2. Atikî, Abdulaziz. ‘İlmü’l-me‘ânı.Beyrut: Dâru’n-Nahde, 2009.
3. Afgânî, Said b. Muhammed. el-Mu‘cez fî kavâidi’l-lugati’l-‘Arabiyye.Beyrut: Dâru’l-Fikr, 2003.
4. Âmidî, Seyfeddin. el-İhkâm fî usûli’l-ahkâm. thk. Abdurrezzak Afîfi, Riyad: Muessesetü’n-Nur, 1967.
5. Bağdâdî, Ebû Bekir. el-Usûl fî’n-nahv. thk. Abdül-Hüseyin el-Fetelî Lübnan: Muessesetü’r-Risâle, ts.
6. Basrî, Ali b. Ebî’l-Ferec. el-Hamâsetü’l-basriyye. thk. Mutarü’d-dîn Ahmed, Beyrut: ‘Alemü’l-Kütüb, ts.
7. Belalem, Muhammed Bey. el-Lu’lu’u’l-menzûm fî nazmi mensûr.Beyrut: Dâru İbn Hazm, 2010.
8. Câmî, Abdurrahman.el-Fevâidü’z-ziyâiyye.thk. Usame Taha er-Rufaî, İstanbul: Dâru’l-Kitabi’l-İslamî, ts.

9. Cuzûlî, İsâ b. Abdulaziz. el-Mukaddimetü’l-cezûliyye fî’n-nahvi. thk. Şehban Abdulvehhap, Mekke: Matbaatü’l-Ümmü’l-Kura, ts.
10. Cüdey, Abdullah b. Yûsuf. el-Minhâcü’l-muhtasar fî ‘ilmi’n-nahv ve’s-sarf.3. Baskı, Beyrut: Muessesetü’r-Reyyân, 2007.
11. Cürcânî, Abdülkâhir. Delâilü’l-iʿcâz fî ‘ilmi’l-me‘ânî.thk. Mahmud Muhammed Şakir, Kahire, Matbaatü’l-Medenî, 1992.
12. De‘kûr, NedimHüseyin.el-Kavâ‘idi’t-tatbîkiyyefî’l-lugati’l-‘Arabiyye.Beyrut: Muessesetü Bahsûn li’n-Neşri ve’t-Tevzi‘, 1998.
13. Dervîş, Mustafa. İ‘râbü’l-Ku’rân ve beyânih, 4. Baskı, Dimeşk: Dâru’l-Yemâme, 1994.
14. Ebî Suûd el-İmâdî. TefsîruEbî Suûd,Beyrut: Dâru’l-İhyâi’l-‘Arabî, ts.
15. Endelüsî, Ebû Hayyân. el-Bahrü’l-muhît, thk. Sıdkî Muhammed Cemil, Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1999.
16. Ezherî, Hâlid b. Abdullah. el-Şerhü’t-tesrîh alâ’t-Tavzîh, Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 2000.
17. Ezherî, Muhammed b. Ahmed. el-Tehzîbü’l-luga, thk. Abdusselâm Hârûn, Beyrut: Dâru’s-Sâdık, ts.
18. Ferahidî, Hâlil b. Ahmed.Kitâbü’l-‘Ayn, Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-‘Arabî, ts.
19. Fîrûzâbâdî, Ya‘kûb b. Muhammed. el-Kâmûsü’l-muhît, Beyrut: Muessesetu’r-Risâle, 2005.
20. Galâyânî, Mustafâ. Câmi‘u’d-dürûsi’l-‘Arabiyye, Beyrut: el-Mektebetü’l-Asriyye, 1993.
21. Hasan, Abbas. en-Nahvü’l-vafî, 15. Baskı, b.y.: Dâru’l-Me‘arif, ts.
22. Halebî, Muhammed b. Yûsuf. Şerhü’t-Teshîl, thk. Ali Muhammed Fahir, Kahire: Dâru’s-Selâm, 2007.
23. Hâşimî, Ahmet b. Mustafa. Cevâhirü’l-belâga fi’l-me‘anî ve’l-beyân ve’l-bedi‘, thk. Yûsuf es-Sumeylî, Beyrut: el-Mektebetü’l-Asriyye, ts.
24. İbn Âşûr, Muhammed Tâhir. et-Tahrîr ve-tenvîr, Tunus: Dâru’t-Tunisî li’n-Neşr, 1984.
25. İbn Dureyd, Hasen. Cemheretü’l-luga, thk. İbrâhim Şemseddin, Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 2005.
26. İbn Fâris, es-Sahibî fi fıkhi’l-luga, thk. Ömer Faruk et-Tebbar, Beyrut: Mektebetü’l-Me‘arif, 1993.
27. İbn Fâris, Ahmed. Mu‘cemu mekâyisi’l-luga, thk. İbrâhim Şemseddin, Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 1999.
28. İbn Hişam, Abdullah. Katrü’n-nedâ, 3. Baskı, Diyarbakır: Mektebetü Seyda, 2018.
29. İbn Manzûr, Cemâlüddîn. Lisânü’l-‘Arab, 3. Baskı, Beyrut: DâruSâdır, 1993.
30. İbn Usfûr el-İşbîlî. Şerhü’l-Mukarrib, thk. Ali Muhammed Fahir, Kahire: yy., 1990.
31. Kâtib, Ali b. Halef. Mevaddü’l-beyân, thk. Hatem Salih ed-Damin Suriye: Dâru’l-Beşâir, 2003.
32. Kazvînî, Hatîb. el-Îzâh fî ‘ulûmi’l-belâga, thk. Abdulmun‘im Hefâcî, 3. Baskı, Beyrut: Dâru’l-Cîl, ts.
33. Laşîn, Abdülfettah. et-Terâkîbü’n-nahviyye mine’l-vicheti’l-belâğiyye, Riyad: Dâru’l-Mirye, ts.
34. Mekûdî, Ebû Zeyd. Şerhü’l-Mekkûdî alâ Elfiyye fî ‘ilmi’n-nahv ve’s-sarf, thk. Abdurrahman Hendâv, Beyrut: el-Mektebetü’l-Asriyye, 2005.
35. Meydanî, Hasan Habenneke. el-Belâgatü’l-‘Arabiyye, Dimeşk: Dâru’l-Kalem, 1996.
36. Meylanî, Muhammed b. Abdurrahim. Şerhü’l-Muğnî, thk. Muhammed Can, İstanbul: Şefkat Yayınları., 2015.
37. Murâdî, Bedreddîn Hasan. Tevzîü’l-mekâsıd ve’l-mesâlik bi şerhi Elfiyyeti İbn Mâlik, thk. Abdurrahman Ali Süleyman, Beyrut: Dâru’l-Fikri’l-‘Arabî, 2008.
38. Ömer, Ahmed Muhtar. Mu‘cemü’l-lugati’l-‘Arabiyyeti’l-mu‘âsire, by., Alemü’l-Kütüb, 2008.
39. Sâmerrâî, Fâdıl Sâlih. Me‘âni’n-nahv, Ürdün: Dâru’l-Fikr li’t-Tıbaa ve’n-Neşr ve’t-Tavzi‘, 2000.
40. Salih, Behcet Abdulvahid. el-İ‘râbü’l-mufassal lî-kitâbi’l-Murettel, 2. Baskı, Umman: Dâru’l-Fikr, 1997.
41. Sarı, Fatih. Asrının Sîbeveyhi’si: İbnü’d-Dehhân en-Nahvî Hayatı, Eserleri ve Nahiv İlmindeki Yeri. İstanbul: Kitap Dünyası Yayınları, 2025.
42. Sekkâkî, Ebû Ya‘kûb. Miftâhü’l-ʿulûm, thk. Naim Zerzûr, 2. Baskı, Beyrut: Dâru’l-Kutübi’l-‘İlmiyye, 1987.
43. Sîbeveyhi, Amr b. Osmân el-Hârisî, el-Kitâb, thk. Abdusselam Muhammed Harun, Kahire: Mektebetü’l-Hânicî, 1988.
44. Sübkî, Behâuddîn. Ârusü’l-efrâh, thk. Abdulhâmid Hendavî, Beyrut: Mektebetü’l-Asriyye, 2003.
45. Şâtıbî, İbrâhim b. Mûsâ. el-Mekâsıdü’ş-şâfiyye fîşerhî’l-hulâsati’l-Kâfiye, Mekke: Ma‘hadü’l-Buhüsi’l-‘İlmiyye, 2007. Tâî, Muhammed b. Mâlik. Şerhü’t-Teshîl, thk. Abdurrahman es-Seyyid Muhammed Bedvî el-Mahtûn, b.y.: Hicr li’t-Tıbaa ve’n-Neşr, 1990.
46. Tehânevî, Muhammed Hâmid. Keşşâfü ıstılâhâti’l-fünûn, Lübnan: Mektebetü Lübnan Naşirun, 1996.
47. Temîmî, Ali b. Suleymân. Keşfü’l-muşkil fi’n-nahv, thk. Yahyâ Murâd, Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 2004.
48. Zebîdî, Muhammed Murtazâ. Tâcü’l-‘arûs min cevâhiri’l-kamûs, thk. Ali Şeyrî, Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1994.
49. Zemahşerî, Ömer b. Muhammed. Esâsü’l-belâga, thk. Muhammed Basıl, Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 1998.
50. Zemahşerî, Ömer b. Muhammed. el-Keşşâf ‘an hakâ’ıki gavâmızi’t-tenzîl,Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-‘Arabî, 1986.