TARİHİ VE KÜLTÜREL MEKÂNLARDA YÖNLENDİRME VE BİLGİLENDİRME TASARIMLARININ SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK İLKELERİ AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

Yıl 2025, Cilt: 14 Sayı: 2, 170 - 192, 19.12.2025

Fatma Betül Eroğlu , Cengiz Şahin

Öz

Bu araştırma, tarihi ve kültürel mekânlarda kullanılan yönlendirme ve bilgilendirme tabelalarının sürdürülebilir tasarım ilkeleri doğrultusunda nasıl ele alınabileceğini incelemektedir. Yönlendirme ve bilgilendirme sistemleri yalnızca ziyaretçilere mekân içinde rehberlik eden araçlar değil, aynı zamanda mekânın görsel estetiğini şekillendiren, kültürel mirasın aktarımına katkıda bulunan ve kullanıcı deneyimini zenginleştiren tasarım unsurlarıdır. Bu nedenle söz konusu sistemlerin sürdürülebilir bir perspektifle tasarlanması, hem çevresel etkinin azaltılması hem de tarihi ve kültürel mirasla uyumlu, uzun ömürlü çözümler geliştirilmesi açısından kritik bir gereklilik olarak ortaya çıkmaktadır.

Araştırma kapsamında yönlendirme ve bilgilendirme tasarımları üç temel boyut üzerinden değerlendirilmiştir: çevresel sürdürülebilirlik, sosyal sürdürülebilirlik ve kültürel sürdürülebilirlik. Bu boyutlar üzerinden yapılan analizler, yönlendirme ve bilgilendirme sistemlerinin yalnızca bilgilendirme işleviyle sınırlı kalmadığı, kültürel mirasın korunması, ziyaretçi deneyiminin verimli hale getirilmesi ve mekânın kimlik algısının güçlendirilmesi bakımından bütüncül bir tasarım bileşeni olduğu ortaya konulmaktadır.

Öz:
Yönlendirme ve bilgilendirme tasarımları yalnızca ziyaretçilere mekân içinde rehberlik eden araçlar değil, aynı zamanda mekânın görsel estetiğini şekillendiren, kültürel mirasın aktarımına katkıda bulunan ve kullanıcı deneyimini zenginleştiren tasarım unsurlarıdır. Bu nedenle söz konusu sistemlerin sürdürülebilir bir perspektifle tasarlanması, hem çevresel etkinin azaltılması hem de tarihi ve kültürel mirasla uyumlu, uzun ömürlü çözümler geliştirilmesi açısından kritik bir gereklilik olarak ortaya çıkmaktadır.

Bu çalışma, tarihi ve kültürel mekânlarda kullanılan yönlendirme ve bilgilendirme tabelalarının sürdürülebilir tasarım ilkeleri doğrultusunda nasıl ele alınması gerektiğini incelemektedir. Araştırma kapsamında yönlendirme ve bilgilendirme tasarımları üç temel boyut üzerinden değerlendirilmiştir: çevresel sürdürülebilirlik, sosyal sürdürülebilirlik ve kültürel sürdürülebilirlik. Bu boyutlar üzerinden yapılan analizler, yönlendirme ve bilgilendirme sistemlerinin yalnızca bilgilendirme işleviyle sınırlı kalmadığı, kültürel mirasın korunması, ziyaretçi deneyiminin verimli hale getirilmesi ve mekânın kimlik algısının güçlendirilmesi ve erişilebilir olması bakımından bütüncül bir tasarım bileşeni olduğu ortaya konulmaktadır.

Araştırma kapsamında nitel araştırma modeli benimsenmiş ve doküman incelemesi yöntemi uygulanmıştır. Bu inceleme sürecinin yöntemsel çerçevesini netleştirmek amacıyla, çalışmada kullanılan dokümanlar belirlenirken konuyla doğrudan ilişkili olmaları, güvenilir ve karşılaştırmaya imkân veren bilgiler içermeleri ile yönlendirme tasarımınıntemel ilkelerini yansıtmaları temel ölçüt olarak alınmıştır. Dokümanlar; içeriklerinin kapsamı, sundukları verinin nitelik düzeyi ve sürdürülebilir tasarım ilkeleriyle olan bağlantıları doğrultusunda değerlendirilmiş, böylece doküman incelemesi belirli seçim ve analiz kriterlerine dayalı sistemli bir süreç olarak yapılandırılmıştır. Bu doğrultuda literatürde yer alan çalışmalar taranmış, tarihi ve kültürel mekânlarda uygulanmış yönlendirme ve bilgilendirme tabelalarına ilişkin örnekler incelenmiştir. İnceleme sürecinde özellikle kullanılan malzemeler, erişilebilirlik kriterleri, sürdürülebilirlik ilkeleri, biçimsel özellikler ve bakım kolaylığı gibi unsurlar dikkate alınmış; elde edilen bulgular, konunun farklı açılardan değerlendirilmesine imkân sağlamıştır. Ayrıca araştırma, alanda doküman analizi yöntemiyle yürütülen çalışmaların sınırlı olması, ilgili bilgilerin farklı Türkçe kaynaklarda dağınık biçimde bulunması ve tarihi ve kültürel mekânlardaki yönlendirme ve bilgilendirme tasarımlarının sürdürülebilirlik boyutuyla yeterince ilişkilendirilmemiş olması gibi boşlukları bütüncül bir yaklaşımla ele alarak literatüre bu yönde bir katkı sağlaması hedeflenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Yönlendirme ve Bilgilendirme Tasarımları , Tarihi ve Kültürel Mekanlar , Çevresel Tasarım , Sürdürülebilirlik

EVALUATION OF GUIDANCE AND INFORMATION DESIGNS IN HISTORICAL AND CULTURAL PLACES WITH REGARDS TO SUSTAINABILITY PRINCIPLES

Öz

Wayfinding and information designs are not only tools that guide visitors within a space, but also design elements that shape the visual aesthetics of the space, contribute to the transmission of cultural heritage, and enrich the user experience. Therefore, designing these systems with a sustainable perspective is a critical requirement in terms of both reducing environmental impact and developing long-lasting solutions that are compatible with historical and cultural heritage.

This study examines how signage used in historical and cultural spaces should be approached in line with sustainable design principles. Within the scope of the research, signage designs were evaluated based on three fundamental dimensions: environmental sustainability, social sustainability, and cultural sustainability. Analyses conducted through these dimensions reveal that signage and information systems are not limited to their informational function alone, but are a holistic design component in terms of preserving cultural heritage, optimizing the visitor experience, and strengthening the identity perception and accessibility of the space.

A qualitative research model was adopted and a document review method was applied within the scope of the research. In order to clarify the methodological framework of this review process, the documents used in the study were determined based on the fundamental criteria of being directly related to the subject, containing reliable and comparable information, and reflecting the basic principles of wayfinding design. The documents were evaluated based on the scope of their content, the level of quality of the data they provided, and their connection to sustainable design principles. Thus, the document review was structured as a systematic process based on specific selection and analysis criteria. In this context, studies in the literature were scanned, and examples of signage and information boards implemented in historical and cultural spaces were examined. During the review process, factors such as the materials used, accessibility criteria, sustainability principles, formal characteristics, and ease of maintenance were particularly taken into account; the findings obtained enabled the subject to be evaluated from different perspectives. Furthermore, the research aims to contribute to the literature by comprehensively addressing gaps such as the limited number of studies conducted using document analysis methods in the field, the scattered nature of relevant information across different Turkish sources, and the insufficient correlation of signage and information design in historical and cultural sites with sustainability.

Anahtar Kelimeler

Signage and Information Designs , Historical and Cultural Spaces , Environmental Design , Sustainability

Kaynakça

• Alpagut, Z. Kamu Mekanlarında Kent Mobilyalarından Bilgilendirme, Yönlendirme Ve Işaretlendirme Elemanlarının Irdelenmesi :Taksim Örneği, 2005. https://books.google.com.tr/books?id=e9BnngEACAAJ
• Ashby, Michael F. - Johnson, Kara. Materials and Design: The Art and Science of Material Selection in Product Design. Butterworth-Heinemann, 2013.
• Ayşe SİREL, Osman Ümit SİREL. “Bedensel Engellilerin Kent Yaşamına Katılımında ‘Evrensel Tasarım’ Yaklaşımı.” 564-575. Russe / Bulgaristan, 2017.
• Cristiana Cellucci, Teresa Villani. “Integration of Environmental and Social Values in Cultural Spaces: Sustainable and Inclusive Wayfinding Materials for Museums”. Journal of Civil Engineering and Architecture 18/5 (28 Mayıs 2024). https://doi.org/10.17265/1934-7359/2024.05.001
• Çepehan, İrem Zeyrek - Güller, Ebru. “Evrensel Tasarim Kapsamında Herkes İçi̇n Erişilebilir Tasarım”. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 383-410. https://doi.org/10.21560/spcd.vi.818236
• Deri, Maria Grazia vd. “A Sustainable Approach to Tourist Signage on Heritage Trails”. Sustainability 15/23 (23 Kasım 2023), 16251. https://doi.org/10.3390/su152316251
• Fındıkcı, Melike Bakar. “Bir Farkındalık Olarak Sürdürülebilirliğin Grafik Tasarım Ürünleri Üzerinden İncelenmesi”.
• Fuad-Luke, Alastair. The Eco-Design Handbook: A Complete Sourcebook for the Home and Office. Thames & Hudson, 2009.
• Grober, Ulrich. Sustainability: A Cultural History. Green Books, 2012.
• Kilburn, Hamish. “Feature: Sustainable Materials in Signage Design and Interior Finishes • Hotel Designs”. Hotel Designs (blog), ts. https://hoteldesigns.net/industry-news/feature-sustainable-materials-in-signage-design- and-interior-finishes/
• Mace, R., L., Hardie, G., J., Place, J., P.,. “Accessible Environments: Toward Universal Design. Design Intervention: Toward a More Humane Architecture”. https://www.academia.edu/50957572/MACE_R_HARDIE_G_PLACE_J_Accessible_environments_toward_Univ ersal_Design
• McKercher, Bob - Cros, Hilary Du. Cultural Tourism: The Partnership Between Tourism and Cultural Heritage Management. Routledge, 2002.
• Mekonnen, Habtamu vd. “Practices and Challenges of Cultural Heritage Conservation in Historical and Religious Heritage Sites: Evidence from North Shoa Zone, Amhara Region, Ethiopia”. Heritage Science 10/1 (27 Ekim 2022), 172. https://doi.org/10.1186/s40494-022-00802-6
• Sayın, Zülfükar - Erden, Nazif Kutay. “Kültürel Göstergeler Olarak Bi̇lgi̇lendi̇rme Ve Yönlendi̇rme Grafi̇kleri̇”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 11/4 (Aralık 2022), 1680-1696. http://dergipark.org.tr/tr/pub/teke/issue//1221132
• Selamet, Sevim. “Sürdürülebilirlik ve Grafik Tasarım”. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi 8/15 (Ocak 2012), 125-148. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ijmeb/issue//751076
• Senan, Nihal. “Göbeklitepe Yönlendirme ve Bilgilendirme Tasarımı”. Behance. 30 Ağustos 2018. Erişim 17 Ekim 2025. https://www.behance.net/moodboard/undefined/undefined
• Siank. “Lifecycle Approach to Wayfinding Design”. 02 Haziran 2021. https://thevelvetprinciple.com/lifecycle- approach-to-sustainable-design/
• Uzuntaş, Hüseyin. “Kültürel Mirasın Aktarılması Açısından Arkeolojik Alanlarda Bilgilendirme Grafiği Kullanımı”. Art-e Sanat Dergisi 17/34 (Ocak 2025), 998-1024. https://doi.org/10.21602/sduarte.1544701
• Visibly One. “Eco Friendly Signage Materials: A Guide”. Made By Landmark (blog). Erişim 17 Ekim 2025. https://madebylandmark.com/blog/eco-friendly-signage-materials
• Wan, Tingyu vd. “Study on the Sustainable Design of Wayfinding Signage System in Tourist Attraction—Taking Lushan Mountain in Jiangxi Province as an Example”. IOP Conference Series: Materials Science and Engineering 573/1 (01 Temmuz 2019), 012089. https://doi.org/10.1088/1757-899X/573/1/012089
• Wan, Yim King Penny. “Accessibility of Tourist Signage at Heritage Sites: An Application of the Universal Design Principles”. Tourism Recreation Research 49/4 (03 Temmuz 2024), 757-771. https://doi.org/10.1080/02508281.2022.2106099
• World Commission on Environment and Development. Our Common Future. Oxford University Press, 1987.
• Birdability. “Accessible Interpretive Signs”, ts. https://www.birdability.org/blog/accessible-interpretive-signs- we-love
• Signes. “Basilica of the Sagrada Familia”. Erişim 17 Ekim 2025. https://www.signes.es/en/project/basilica-of- the-sagrada-familia/
• “Eco-Friendly Signs with Sustainable Materials and Methods”, 01 Temmuz 2025. https://www.austinsignco.com/eco-friendly-signs-with-sustainable-materials-and-methods/
• Ontario Heritage Trust. “Guidelines for Signs on Cultural Heritage Easement Properties”. Erişim 05 Eylül 2025. https://www.heritagetrust.on.ca/pages/tools/tools-for-conservation/guidelines-for-signs-on-cultural- heritage-easement-properties
• Le Bureau. “Helsingør Bykerne”. Erişim 19 Kasım 2025. https://lebureau.dk/case/helsingoer-bykerne/
• “Historic Storefront Makeover Modern Signage Tips”, 11 Nisan 2025. https://www.austinsignco.com/historic- storefront-makeover-modern-signage-tips/
• ISO. “ISO 14006:2020”. Erişim 19 Kasım 2025. https://www.iso.org/standard/72644.html
• Türkiye Turizm Ansiklopedisi. “Kültürel Sürdürülebilirlik”, ts. https://turkiyeturizmansiklopedisi.com/kulturel- surdurulebilirlik
• Ashton Design. “Lexington Market Plaza”, ts. https://ashton-design.com/work/lexington-market-plaza
• Jackson Signs. “Manufacturing Standards and Practices of Heritage Signage”, 03 Aralık 2023. https://www.signshopbrantford.com/manufacturing-heritage-signage/
• “Oregon Zoo - Hunt Design”, 18 Temmuz 2024. https://huntdesign.com/oregon-zoo-2/
• AA Sign & Awning. “Pros and Cons of Different Sign Fabrication Materials”, 20 Ağustos 2024. https://aasign.com/types-of-signage-material/
• “Provide Accessibility for Historic Buildings | WBDG - Whole Building Design Guide”. Erişim 17 Ekim 2025. https://www.wbdg.org/do/preservation/provide-accessibility
• Núcleo de Design Gráfico Ambiental - NDGA. “Sinalização Mist”, 07 Nisan 2020. https://ndga.wordpress.com/2020/04/07/sinalizacao-mist/
• “Sustainability in Digital Signage: Eco-Friendly Practices and Technologies”. Erişim 05 Eylül 2025. https://channelsay.com/articles/sustainability-in-digital-signage-eco-friendly-practices-and-technologies/
• Ayers Saint Gross. “Sustainability in Signage”, ts. https://ayerssaintgross.com/ideas/read/sustainability-in- signage/
• EBSCO. “Sustainable design movement | Research Starters | EBSCO Research”. Erişim 19 Kasım 2025. https://www.ebsco.com
• “Sürdürülebilir Yaşam İçin 17 Hedef 1 Gelecek! | Tübitak - 4000”. Erişim 19 Kasım 2025. https://4000.tubitak.gov.tr/4007/125b792
• Direct Access USA. “The Direct Access Guide to Accessible Wayfinding”, 02 Şubat 2024. https://directaccessgp.com/us/news/the-direct-access-guide-to-accessible-wayfinding/
• Parallax. “The Ultimate Guide to Designing Effective Wayfinding Signage”. Erişim 17 Ekim 2025. https://parallaxdigital.com/the-ultimate-guide-to-designing-effective-wayfinding-signage/
• Shelley Signs Ltd. “Timber & Wooden Signs”. Erişim 17 Ekim 2025. https://www.shelleysigns.co.uk/products/wooden-signs/
• Turner Design. “Turner Design | Sunset Heritage Precinct”. Erişim 17 Ekim 2025. https://www.turnerdesign.com.au/sunset-heritage-precinct
• “UNESCO Türkiye Millî Komisyonu”. Erişim 19 Kasım 2025. https://www.unesco.org.tr/Pages/659/314/UNESCO- World-Heritage-List
• United Nations. “United Nations Conference on Environment and Development, Rio de Janeiro, Brazil, 3-14 June 1992”. United Nations. Erişim 19 Kasım 2025. https://www.un.org/en/conferences/environment/rio1992
• “VIM Group - Ten Steps to Sustainable Branding in Signage and Wayfinding”. Erişim 17 Ekim 2025. https://vim- group.com/insights/ten-steps-to-sustainable-branding-in-signage-and-wayfinding
• Lauren Foster. “Wayfinding Case Study”. Erişim 17 Ekim 2025. http://www.laurenmfoster.com/signage
• Butler Signs. “What Are My Eco-Friendly Signage Options?” Erişim 17 Ekim 2025. https://butlersigns.uk/our- company/blog/what-are-my-eco-friendly-signage-options/
• EnGoPlanet. “Where to buy and how much cost smart solar powered bench?”, 17 Kasım 2020. https://www.engoplanet.com/single-post/where-to-buy-and-how-much-cost-smart-solar-powered-bench