Tarımsal Sulama Amaçlı Güneş Enerjisi Sistemlerinin (GES) Yaygınlaşmasına Kredi Desteği ve Deney Raporlarının Etkisi (Doğu ve Güneydoğu Anadolu Örneği)

Öz

Bu çalışma, 2021-2024 yılları arasında Türkiye’nin Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde bulunan 14 ilde tarımsal sulama amacıyla güneş enerjisi sistemlerinin (GES) kullanımının yaygınlaştırılmasında kredi destek mekanizmalarının ve saha deneyimlerine dayalı raporların etkisini belirlemek amacıyla 171 adet GES incelenerek yapılmıştır. Deneyi yapılan 159 adet GES düz arazide, 12 adet GES ise çatı üzerinde kurulmuştur. Adıyaman, Gaziantep, Mardin ve Şanlıurfa illerinde kurulumu yapılan GES’lerin çoğunlukla 100 dekar ve üzeri büyüklükte tarla tarımı yapılan arazilerde veya fıstık yetiştiriciliği yapılan bahçelerde kurulduğu gözlenmiştir. Elazığ ve Malatya illerinde ise daha çok 20 dekardan küçük kayısı bahçelerinde GES kurulumları yapılmıştır. Kullanılan panel gücünde ilk iki sırayı Bitlis ve Van illeri alırken, kurulu sistem gücünde ilk iki sırayı Bitlis ve Şanlıurfa illeri almışır. Çalışma sonucunda ortalama panel gücü 431 W, ortalama panel sayısı 114 adet ve ortalama tesis verimi %21.71 olarak belirlenmiştir. Güneş enerjisi sistemleri, sulama maliyetlerini düşürme ve tarımsal sürdürülebilirliği artırma potansiyeli taşımaktadır. Bu teknolojinin benimsenmesi, yatırım maliyetlerinin yüksekliği nedeniyle finansal destek olmadan sınırlı kalmaktadır. Bu bağlamda, kamu tarafından sağlanan kredi desteğinin, çiftçilerin GES yatırım maliyetlerini düşürdüğü, riskleri azalttığı ve bir farkındalık oluşturarak kırsal kalkınma sürecine olumlu katkısının olduğu gözlemlenmiştir. Düzenlenen deney raporları ise varsa tesisteki aksaklıkların giderilmesi ve kurulum yapan firma ile çiftçi arasında karşılıklı güvenin sağlanması noktasında fayda sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Güneş enerjisi sistemi
• Tarımsal sulama
• Kredi desteği
• Deney raporu

The Effect of Credit Support and Experiment Reports on the Dissemination of Solar Power Systems (SPS) for Agricultural Irrigation (Eastern and Southeastern Anatolia Example)

Öz

This study evaluated 171 solar power systems to assess the role of credit support mechanisms and field-based reporting in promoting the adoption of solar energy for agricultural irrigation across 14 provinces in Eastern and Southeastern Anatolia, Türkiye, between 2021 and 2024. Of the systems examined, 159 were installed on flat land and 12 on rooftops. Installations in Adıyaman, Gaziantep, Mardin, and Şanlıurfa were predominantly located on agricultural fields exceeding 100 decares or in pistachio orchards, whereas in Elazığ and Malatya, systems were mainly established in apricot orchards smaller than 20 decares. In terms of panel capacity, Bitlis and Van ranked highest, while Bitlis and Şanlıurfa led in total installed system capacity. The results indicated an average panel power of 431 W, an average of 114 panels per system, and a mean system efficiency of 21.71%. Solar energy systems demonstrate strong potential to reduce irrigation costs and enhance agricultural sustainability; however, their adoption remains constrained by high initial investment costs. The findings highlight that public credit support plays a critical role in facilitating investment by reducing financial barriers, mitigating risks, and increasing farmer awareness, thereby contributing to rural development. Furthermore, the preparation of standardized test reports supports the timely identification of system malfunctions and helps build trust between farmers and system providers.

Anahtar Kelimeler

• Solar energy system
• Agricultural irrigation
• Credit support
• Test report

Kaynakça

1. Ağır, S., Güre, P. D., ve Şentürk, B. (2023). Farmers’ Perspectives on Challenges and Opportunities of Agrivoltaics in Turkiye: An Institutional Perspective. Renewable Energy, 212, 35-49.
2. Akkoyunlu, M. T., Polat, E., Özkılıçaslan, R., Keleş, V., Abdellatif, Y., ve Samancı, A. (2024). Güneş Enerji Santralinin Temizlik Sonrası Üretim Verilerinin İncelenmesi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 6(3), 583-591. https://doi.org/10.47112/neufmbd.2024.67
3. Anonim, (2023). 2023/6 Tarım Arazilerinin Korunması Kullanılması ve Planlanmasına Dair Genelge. https://kms.kaysis.gov.tr/Home/Goster/197998
4. Anonim, (2025a). T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Güneş Enerjisi Potansiyeli Atlası (GEPA) https://gepa.enerji.gov.tr/Default.aspx
5. Anonim, (2025b). T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğü web sayfası. https://www.tarimorman.gov.tr/TRGM/Menu/81/Arac-Deney-Ve-Kredi-Uygunluk-Belgesi-Islemleri
6. Anonim, (2025c). Tarım GES Bilgilendirme Notu| Haziran 2025. Türkiye Sınai Kalkınma Bankası Enerji Çalışma Grubu web sayfası. https://www.tskb.com.tr/uploads/file/bilgi-notu-tarim-ges-final.pdf
7. Başpınar, E., ve Sarı, V. (2025). Design and Economic Assessment of a Building-Integrated Photovoltaic System at the Faculty of Engineering, Sivas Cumhuriyet University. Journal of Science and Technology, 4(1), 21-31.
8. Bilhan, Ö. (2024). Türkiye’de Yenilenebilir Enerji Kaynakları Açısından Hidroelektrik ve Güneş Enerjisinin Bölgesel ve İller Bazında İncelenmesi. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 13(4), 1504-1516. https://doi.org/10.28948/ngumuh.154854

9. Coşgun, A. E. (2021). The potential of Agrivoltaic systems in TURKEY. Energy Reports, 7, 105-111. https://doi.org/10.1016/j.egyr.2021.06.017
10. Coşgun, A. E., Endiz, M. S., Demir, H., ve Özcan, M. (2024). Agrivoltaic Systems for Sustainable Energy and Agriculture Integration in Turkey. Heliyon, 10(e32300). https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e32300
11. Doğanay, M. M. (2021). Mardin Bölgesi Güneş (Fotovoltaik) Enerjisi Potansiyel Analizi. Uluslararası Batı Karadeniz Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi, 3(1), 86-117.
12. Özbay, H., ve Karanfil, A. (2019). Bilecik İli için Güneş Enerji Santrali Maliyet Analizi. BŞEÜ Fen Bilimleri Dergisi, 6(2), 497-508. https://doi.org/10.35193/bseufbd.581946
13. Öztürk, H. H., Atay, Ü., Ayhan, B., Turgut, K., Gök, S., ve Göker, H. (2021). Güneş Enerjiyle Sulama Sistemlerinin Ekonomik Uygulanabilirliği. 4th International Applied Science Congress Book. (pp:29-35).
14. Öztürk, M., ve Kayabaşı, R. (2023). Güneş Enerjisinin İç Anadolu Bölgesinde Kullanılabilirliği ve Sistem Analizi. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 12(4), 1351-1359. https://doi.org/10.28948/ngumuh.1310627
15. Sessiz, A., ve Solmaz, N. (2025). Tarımsal Amaçlı Güneş Enerjili Sulama Sistemlerinde Pompa, Enerji ve Su Verimliliği İlişkisi. H. Bolu ve A. M. Tatar, Verimli Yarınlara, Tarımda Bilim ve Uygulama. (ss. 75-102). Serüven Yayınevi.
16. Şahin, Z. R., ve Salihmuhsin, M. (2024). Gerçekten Sanala: 1 Mwp Güneş Santralinin Pvsyst Simülasyon Programıyla Performans Analizi. Adıyaman Üniversitesi, Mühendislik Bilimleri Dergisi, 23, 203-215. https://doi.org/10.54365/adyumbd.1471211
17. Yolcan, O. O., ve Köse, R. (2020). Türkiye’nin Güneş Enerjisi Durumu ve Güneş Enerjisi Santrali Kurulumunda Önemli Parametreler. Kırklareli Üniversitesi Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi, 6(2), 196-215. http://doi:10.34186/klujes.793471