Achieving land degradation neutrality through integrated land use planning: a comprehensive framework for Türkiye

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 83 - 97, 26.12.2025

Ekrem Uğur Cengiz , Günay Erpul

https://doi.org/10.51765/tayod.1629351

Öz

This study develops a conceptual framework for preventing, reducing, and reversing land degradation in Türkiye. Based on the implementation of Integrated Land Use Planning (ILUP), the conceptual frameworks of IPBES, the UNCCD’s Land Degradation Neutrality (LDN) approach, and FAO’s Sustainable Land Management (SLM) mainstreaming methodology were integrated. Document analysis was employed as the research method, and national and international literature, policy documents, and reports related to land degradation were systematically reviewed. Considering the data and methodological framework of the Land Degradation Neutrality Decision Support System (LDN-DSS), a multi-level planning model was designed. The main stages of ILUP—goal setting, situation analysis, planning, implementation, and monitoring-evaluation—were integrated with the Google Earth Engine-based LDN-DSS. The findings indicate that the primary factors causing land degradation in Türkiye are climate, water, and soil, which together account for 71.2 percent of the total degradation. This result highlights the necessity of prioritizing prevention- and resilience-oriented policies in combating land degradation. It is considered that the developed model may contribute to sustainable land management policies that align with the Net Zero Land Degradation target, preserve ecosystem services, and generate socio-economic benefits. Moreover, the integration of LDN-DSS with ILUP is foreseen to play a significant role not only in achieving environmental objectives but also in formulating policies aimed at social and economic development.

Anahtar Kelimeler

Land Conservation , Land Degradation Neutrality (LDN) , Integrated Land Use Planning , LDN-DSS

Entegre arazi kullanım planlaması ile arazi tahribatının dengelenmesi: Türkiye için kapsayıcı bir çerçeve

Öz

Bu araştırmada, Türkiye’de arazi tahribatının önlenmesi, azaltılması ve tersine çevrilmesine yönelik kavramsal bir çerçeve geliştirilmiştir. Araştırmada Entegre Arazi Kullanım Planlaması (E-AKUP) uygulaması temelinde; IPBES kavramsal çerçevesi, UNCCD Arazi Tahribatının Dengelenmesi (ATD) kavramsal çerçevesi ve FAO’nun Sürdürülebilir Arazi Yönetimi (SAY) ana-akımlaştırma metodolojisi kavramsal çerçevesi bütünleştirilmiştir. Araştırma yöntemi olarak doküman analizi kullanılmış, arazi tahribatına ilişkin ulusal ve uluslararası literatür, politika belgeleri ve raporlar incelenmiştir. ATD-Karar Destek Sistemi (ATD-KDS) verileri ve metodolojik çerçevesi dikkate alınarak çok düzeyli bir planlama modeli tasarlanmıştır. E-AKUP’un hedef belirleme, durum analizi, planlama, uygulama ve izleme-değerlendirme aşamaları, Google Earth Engine (GEE) tabanlı ATD-KDS ile bütünleştirilmiştir. Araştırmada, arazi tahribatına neden olan başlıca faktörlerin iklim değişikliği, su ve toprak faktörleri olduğu ve bu faktörlerin toplamda %71.2’lik bir oranla arazi tahribatında en yüksek paya sahip olduğu belirlenmiştir. Bu bulgu, arazi tahribatı ile mücadelede önleme ve dayanıklılık odaklı politikaların önceliklendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Geliştirilen modelin, Net Sıfır Arazi Tahribatı hedefine uyumlu, ekosistem hizmetlerini koruyan ve sosyo-ekonomik fayda sağlayan sürdürülebilir arazi yönetimi politikalarına katkı sağlayabileceği düşünülmektedir. Ayrıca, ATD-KDS’nin E-AKUP ile kullanılmasının sadece çevresel hedeflere ulaşılmasında değil, sosyal ve ekonomik kalkınmaya yönelik politikaların oluşturulmasında da önemli rol oynayacağı öngörülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Arazi Koruma , Arazi Tahribatının Dengelenmesi (ATD) , Entegre Arazi Kullanım Planlaması , ATD-KDS.

Teşekkür

Bu makale Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Arazi Yönetimi ve Politikası Yüksek Lisans Programı, Arazi Koruma: Bilim, Yönetim ve Politika Etkileşimleri Projesi kapsamında üretilmiştir. Katkılarından dolayı Prof. Dr. Günay Erpul’a teşekkür ederim.

Kaynakça

• Bailey, K. D. (1994). Methods of social research. Free Press.
• Bastidas Fegan, S. (2019). The DS-SLM sustainable land management mainstreaming tool: Decision support for mainstreaming and scaling up sustainable land management. Food and Agriculture Organization of the United Nations.
• Bastidas, S. (2020). Integrated Land Use Planning (ILUP) for food security by enhancing climate change and ecosystem management. ILUP Metodolojik Çerçevesi Webinarı. [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=1e4Qvk_H1sk
• Biswas T, Pervin S, Tanim Ia, Niessen L, Islam A. (2017). Bangladesh policy on prevention and control of non-communicable diseases: A policy analysis. BMC Public Health, 17:582
• Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40
• Budak, M., Günal, H., Kılıç, O. M., & Acir, N. (2020). Tuzlu ve sodik arazilerde ıslah ve tarımsal faaliyetler sonrası arazi tahribatının dengelenmesinin izlenmesi. Türkiye Tarımsal Araştırmalar Dergisi, 7(2), 172–182. https://doi.org/10.19159/tutad.720139
• Chasek, P., Akhtar-Schuster, M., Orr, B. J., Luise, A., Ratsimba, H. R., & Safriel, U. (2019). Land degradation neutrality: The science-policy interface from the UNCCD to national implementation. Environmental Science & Policy, 100(1), 215–223. https://doi.org/10.1016/j.envsci.2019.06.008
• Cowie, A.L., Orr, B. J., Castillo S., Victor M. Chasek, P. Crossman, N. D., Erlewein, A., Louwagie, G., Maron, M., Metternicht, G. I., Minelli, S., Tengberg, A. E., Walter, S. & Welton, S. (2018). Land in balance: The scientific conceptual framework for Land Degradation Neutrality. Environmental Science & Policy, Vl.79, 25-35. https://doi.org/10.1016/j.envsci.2017.10.011
• Cowie, A., E. Huber-Sannwald, B. Kishchuk, M. Ljusa, D. Armenteras, F. Akinyemi, N. Barger, H. Gichenje, T. Ulambayar, M. Albagnac, V. Boerger, A. Bres, H. Čustović, J. Herrick, R. L. Lettington, A. Olaeye, R. Morley, R. O. Murguía, N. Sims and F. Ziadat (2024). Sustainable Land Use Systems: The path to collectively achieving Land Degradation Neutrality. A Report of the Science-Policy Interface. United Nations Convention to Combat Desertification (UNCCD). ISBN 978-92-95128-12-5 (electronic copy). Bonn, Germany.
• ÇMUSEP. (2019). Çölleşmeyle Mücadele Ulusal Stratejisi ve Eylem Planı 2019-2030. Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü Yayınları. Ankara.
• Delphin, S., Snyder, K.A.,Tanner, S., Musálem, K., Marsh, S.E. & Soto, J.R. (2022). Obstacles to the Development of Integrated Land-Use Planning in Developing Countries: The Case of Paraguay. Land, 2022, 11, 1339. https://doi.org/10.3390/land11081339
• Díaz, S., Demissew, S., Carabias, J., Joly, C., Lonsdale, M., Ash, N., Larigauderie, A., Adhikari, Jay R., Arico, S., Báldi, A., Bartuska, A., Baste, I. A., Bilgin, A., Brondizio, E., Chan, K. M., Figueroa, V. E., Duraiappah, A., Fischer, M., Hill, R., Koetz, T., Leadley, P., Lyver, P., Mace, G. M., Martin-Lopez, B., Okumura, M., Pacheco, D., Pascual, U., Pérez, E. S., Reyers, B., Roth, E., Saito, O., Scholes, R. J., Sharma, N., Tallis, H., Thaman, R., Watson, R., Yahara, T., Hamid, Z. A., Akosim, C., Al-Hafedh, Y., Allahverdiyev, R., Amankwah, E., Asah, S. T., Asfaw, Z., Bartus, G., Brooks, L. A., Caillaux, J., Dalle, G., Darnaedi, D., Driver, A., Erpul, G., … & Zlatanova, D. (2015).The IPBES Conceptual Framework — connecting nature and people. ScienceDirect. Current Opinion in Environmental Sustainability 2015, 14:1–16. http://dx.doi.org/10.1016/j.cosust.2014.11.002
• Erpul, G., Akça, E., Tekin, S.N., Karaman, N.A., Canlı, P., Morkoç, S. & Kavaklı Karatas, Z. (2023). Arazi Tahribatının Dengelenmesi Karar Destek Sistemi, İl İstatistikleri ve Sürdürülebilir Arazi Yönetimi Yaklaşımları ve Uygulamaları. Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara.
• FAO. (1993). Guidelines for land-use planning. FAO Development Series No. 1. ISSN 1020-0819. Rome.
• FAO. (2021). Entegre Arazi Kullanım Planlaması Çerçevesi, Yenilikçi Bir Yaklaşım. FAO. Erişildi 22 Ocak 2025 https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/74a60643-cb90-4296-9976-1b22ccfe64b8/content
• IPBES. (2025). What is IPBES? Erişildi. 20 Ekim 2025 https://www.ipbes.net/about
• Metternicht, G. (2017). Land use planning (Global Land Outlook working paper). United Nations Convention to Combat Desertification.
• Orr, B.J., Cowie, A.L., Castillo Sanchez, V.M., Chasek, P., Crossman, N.D., Erlewein, A., Louwagie, G., Maron, M., Metternicht, G.I., Minelli, S., Tengberg, A.E., Walter, S. & Welton, S. (2017). Scientific Conceptual Framework for Land Degradation Neutrality. A Report of the Science-Policy Interface. United Nations Convention to Combat Desertification (UNCCD), Bonn, Germany.
• Pascual, U., Balvanera, P., Díaz, S., Pataki, G., Roth, E., Stenseke, M., Watson, R. T., Dessane, E. B., Islar, M., Kelemen, E., Maris, V., Quaas, M., Subramanian, S. M., Wittmer, H., Adlan, A., Ahn, S. E., Al-Hafedh, Y. S., Amankwah, E., Asah, S. T., Berry, P., … & Yagi, N. (2017). Valuing nature’s contributions to people: The IPBES approach. Current Opinion in Environmental Sustainability, 26–27, 7–16. https://doi.org/10.1016/j.cosust.2016.12.006
• SBB (2023). On İkinci Kalkınma Planı (2024–2028). T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Ankara.
• Tarım ve Orman Bakanlığı. (2021). İklim esnekliği ile ekosistem yönetimini geliştirerek gıda güvenliğine yönelik entegre arazi kullanım planlaması projesinin kapanış toplantısı yapıldı. Erişildi. 21 Ekim 2025. https://www.tarimorman.gov.tr/TRGM/Haber/413
• Tolunay, D. (2021). Türkiye’de ekosistem tahribat faktörü olarak habitat ve arazi kullanım değişiklikleri. Memleket Siyaset Yönetim (MSY), 16(36), 279–304.
• UN. (1992). Agenda 21: The United Nations Programme of Action from Rio . New York, USA
• UNCCD. (2016). Türkiye, Arazi Tahribatının Dengelenmesi, Ulusal Rapor, 2016-2030. Orman ve Su İşleri Bakanlığı - United Nations Convention to Combat Desertification (UNCCD), Eylül 2016.
• UNCCD. (2022). The Global Land Outlook, second edition. eISBN: 978-92-95118-52-2. United Nations Convention to Combat Desertification, 2022. UNCCD, Bonn, Germany.
• Quandt, A., Herrick, J.E., Peacock, G. & Bouvier, I. (2018). Landpks: A New Mobile Tool For Sustainable Land-Use Planning And Management. Conference: Marh 19-23,2018, World Bank Conference on Land and PovertyAt: Washington, DC. USA.
• Verburg, P. H., Metternicht, G., Aynekulu, E., Deng, X., Herrmann, S., Schulze, K., Akinyemi, F., Barger, N., Boerger, V., Dosdogru, F., Gichenje, H., Kapović-Solomun, M., Karim, Z., Lal, R., Luise, A., Masuku, B. S., Nairesiae, E., Oettlé, N., Pilon, A., Raja, O., Ravindranath, N. H., Ristić, R., & von Maltitz, G. (2022). The contribution of integrated land use planning and integrated landscape management to implementing land degradation neutrality: Entry points and support tools. A report of the Science-Policy Interface. United Nations Convention to Combat Desertification (UNCCD), Bonn, Germany.