Araştırma Makalesi

Eskişehir İli Çifteler İlçesi tarım arazilerinde bazı koruyucu tarım uygulama yöntemlerinin toprak özellikleri üzerine etkileri

Cilt: 13 Sayı: 2 29 Aralık 2025
PDF İndir
EN TR

Eskişehir İli Çifteler İlçesi tarım arazilerinde bazı koruyucu tarım uygulama yöntemlerinin toprak özellikleri üzerine etkileri

Öz

Bu çalışmada, Eskişehir ili Çifteler ilçesinde kuru ve sulu tarım koşullarında iki pilot deneme alanında dört yıl süreli denemeler yürütülmüştür. Denemelerde doğrudan ekim, örtü bitkisi, ekim nöbeti ve kompost özütü uygulamalarını içeren koruyucu tarım uygulamaları gerçekleştirilmiştir. Dördüncü yılın sonunda, bu uygulamaların toprağın fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerine etkilerini belirlemek amacıyla 0-20 cm derinlikten toprak örnekleri alınmış; ayrıca, karşılaştırma amacıyla bitişik konvansiyonel tarım alanlarından referans örneklemeler gerçekleştirilmiştir. Topraklarda tekstür, saturasyon yüzdesi (Sat.), su tutma kapasitesi (STK), pH, organik karbon (OC), toplam azot (N) gibi temel özelliklerin yanı sıra, karbon mineralizasyon oranı (CMO), mikrobiyal biyokütle karbonu (Cmic), bazal solunum (CO2 çıkışı), metabolik katsayı (qCO₂), Cmic/Corg oranı ve Katalaz enzim aktivitesi gibi biyolojik göstergeler analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, özellikle kompost özütü uygulamasının Sat. ve STK üzerinde anlamlı (p<0.05) artış sağladığını göstermiştir. Kuru tarım sahasında, koruyucu tarım uygulanan topraklarda toplam azot içeriği referans topraklara göre daha yüksek bulunmuş; ancak bu fark sulu tarım sahasında belirgin değildi. Her iki pilot alanda da koruyucu tarım uygulanan topraklarda OC, Cmic ve Katalaz enzim aktivitesi değerleri geleneksel yönetim sistemine kıyasla istatistiksel olarak anlamlı şekilde (p<0.05) yüksek saptanmıştır. Öte yandan, CMO değerleri konvansiyonel sistemlerde daha yüksek olup, özellikle sıcak dönemlerde artış göstermiştir. Bu durum, koruyucu tarımın karbonun toprakta tutulmasına katkı sunduğunu göstermektedir. Ayrıca, qCO₂ değerlerinin daha düşük olması, mikrobiyal etkinliğin ve substrat kullanım verimliliğinin arttığını ortaya koymuştur. Uygulanan işlemler ile toprak parametreleri arasındaki ilişkileri daha ayrıntılı bir şekilde incelemek amacıyla Temel Bileşenler Analizi (PCA) gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda, toplam 14 farklı toprak parametresi PCA’ya tabi tutularak, uygulamalar arasındaki varyansa katkı sağlayan temel değişkenler belirlenmiş ve farklı yönetim uygulamalarına bağlı olarak toprakta gözlenen etkiler daha iyi anlaşılmaya çalışılmıştır. Sonuç olarak, koruyucu tarım uygulamaları, toprak biyolojik yapısının iyileştirilmesinde önemli rol oynamakla birlikte, kuru ve sulu tarım sisteminin ikisinde de geleneksel tarıma kıyasla toprak kalitesini artırma potansiyeli taşıdığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Eti Burçak

Teşekkür

Bu çalışma WWF-Türkiye tarafından yürütülen ‘Toprağımız Hazinemiz’ projesi kapsamında toplanan verinin değerlendirilmesi ile hazırlanmıştır. Tarla denemelerinde arazilerini kullanıma sunarak çalışmaya destek olan önder çiftçilerimiz Ali Fuat Demircan ve İhsan Özen’e de teşekkür eder, katkılarından dolayı minnettarlığımızı sunarız. Projeyi finansal olarak destekleyen Eti Burçak a teşekkür ederiz.

Kaynakça

  1. Abak M, Sakin E. 2018. Toprakların C:N oranı ve bazı toprak özellikleri ile ilişkisi: Mardin Mazıdağı örneği . Harran Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi, 22 (2): 255-262.
  2. Alef K, Nannipieri P. 1995. Catalase activity. In: Alef, K, Nannipieri, P. (Eds). Methods in Applied Soil Microbiology and Biochemistry. London: Academic Press, pp.362-363.
  3. Anderson JPE, Domsch KH. 1978. A physiological method for the quantitative measurement of microbial biomass in soils. Soil Biol. Biochem. 10, 215-221. Balota, E.L.; Colozzi-Filho, A.; Andrade, D.S., Dick, R.P. 2004. Long-term tillage and crop rotation effects on microbial biomass and C and N mineralization in a Brazilian Oxisol. Soil Tillage Res., 77:137-145.
  4. Anderson TH. 2003. Microbial eco-physiological indicators to assess soil quality. Agric. Ecosyst. Environ. 98, 285–293.
  5. Anderson TH, Domsch KH. 1989. Ratios of microbial biomass carbon to total organic-C in arable soils. Soil Biol. Biochem. 21, 471–479.
  6. Babujia LC, Hungria M, Franchini JC, Brookes PC. 2010. Microbial biomass and activity at various soil depths in a Brazilian oxisol after two decades of no-tillage and conventional tillage. Soil Biol.y & Bioch., 42, 2174-2181.
  7. Bauhus J, Khanna PK. 1999. The significance of microbial biomass in forest soils. In: Rastin N, Bauhus J, editors. Going Underground - Ecological Studies in Forest Soils. Trivandrum, India: Research Signpost; pp. 77-110.
  8. Beck TH. 1971. Die Messung Katalasen Aktivitaet Böden. Z. Pflanzenernaehai. Sodenk. 130, 68 - 81.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Arazi Üretim Kapasitesi ve Toprak Verimliliği

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

29 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

21 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

15 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 13 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Namlı, A., Alici, N. C., Akça, M. O., Sapmaz, Z. S., Araç, N., & Yıldız, E. A. (2025). Eskişehir İli Çifteler İlçesi tarım arazilerinde bazı koruyucu tarım uygulama yöntemlerinin toprak özellikleri üzerine etkileri. Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Dergisi, 13(2), 150-164. https://doi.org/10.33409/tbbbd.1747660
AMA
1.Namlı A, Alici NC, Akça MO, Sapmaz ZS, Araç N, Yıldız EA. Eskişehir İli Çifteler İlçesi tarım arazilerinde bazı koruyucu tarım uygulama yöntemlerinin toprak özellikleri üzerine etkileri. tbbbd. 2025;13(2):150-164. doi:10.33409/tbbbd.1747660
Chicago
Namlı, Ayten, Nihal Ceren Alici, Muhittin Onur Akça, Zeynep Sude Sapmaz, Nilüfer Araç, ve Elif Arzu Yıldız. 2025. “Eskişehir İli Çifteler İlçesi tarım arazilerinde bazı koruyucu tarım uygulama yöntemlerinin toprak özellikleri üzerine etkileri”. Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Dergisi 13 (2): 150-64. https://doi.org/10.33409/tbbbd.1747660.
EndNote
Namlı A, Alici NC, Akça MO, Sapmaz ZS, Araç N, Yıldız EA (01 Aralık 2025) Eskişehir İli Çifteler İlçesi tarım arazilerinde bazı koruyucu tarım uygulama yöntemlerinin toprak özellikleri üzerine etkileri. Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Dergisi 13 2 150–164.
IEEE
[1]A. Namlı, N. C. Alici, M. O. Akça, Z. S. Sapmaz, N. Araç, ve E. A. Yıldız, “Eskişehir İli Çifteler İlçesi tarım arazilerinde bazı koruyucu tarım uygulama yöntemlerinin toprak özellikleri üzerine etkileri”, tbbbd, c. 13, sy 2, ss. 150–164, Ara. 2025, doi: 10.33409/tbbbd.1747660.
ISNAD
Namlı, Ayten - Alici, Nihal Ceren - Akça, Muhittin Onur - Sapmaz, Zeynep Sude - Araç, Nilüfer - Yıldız, Elif Arzu. “Eskişehir İli Çifteler İlçesi tarım arazilerinde bazı koruyucu tarım uygulama yöntemlerinin toprak özellikleri üzerine etkileri”. Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Dergisi 13/2 (01 Aralık 2025): 150-164. https://doi.org/10.33409/tbbbd.1747660.
JAMA
1.Namlı A, Alici NC, Akça MO, Sapmaz ZS, Araç N, Yıldız EA. Eskişehir İli Çifteler İlçesi tarım arazilerinde bazı koruyucu tarım uygulama yöntemlerinin toprak özellikleri üzerine etkileri. tbbbd. 2025;13:150–164.
MLA
Namlı, Ayten, vd. “Eskişehir İli Çifteler İlçesi tarım arazilerinde bazı koruyucu tarım uygulama yöntemlerinin toprak özellikleri üzerine etkileri”. Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Dergisi, c. 13, sy 2, Aralık 2025, ss. 150-64, doi:10.33409/tbbbd.1747660.
Vancouver
1.Ayten Namlı, Nihal Ceren Alici, Muhittin Onur Akça, Zeynep Sude Sapmaz, Nilüfer Araç, Elif Arzu Yıldız. Eskişehir İli Çifteler İlçesi tarım arazilerinde bazı koruyucu tarım uygulama yöntemlerinin toprak özellikleri üzerine etkileri. tbbbd. 01 Aralık 2025;13(2):150-64. doi:10.33409/tbbbd.1747660