OSMANLI DEVLETİ’NDE BELGELERLE TEŞKİLAT-I MAHSUSA’NIN EKONOMİK AÇIDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 11, 12 - 33, 30.06.2025

Gamze Tosun , Remzi Tuntaş

https://doi.org/10.51727/tbj.1655369

Öz

Teşkilat-ı Mahsusa, Osmanlı Devleti'nin istihbarat faaliyetlerinde önemli bir rol oynamış ve özellikle I. Dünya Savaşı'nda askeri ve ekonomik stratejilere büyük katkılarda bulunmuştur. Teşkilat, sadece askeri istihbarat toplamakla kalmamış, aynı zamanda Osmanlı Devleti’nin ekonomik kaynaklarını koruma ve yönetme konusunda da kritik faaliyetlerde bulunmuştur. Devlet arşivinden elde edilen bazı belgeler, Teşkilat-ı Mahsusa’nın mali ihtiyaçlarını karşılamak için Edirne ve Erzurum valiliklerinden destek talep edildiğini ve savaşın ilerleyen dönemlerinde finansman kaynaklarının Müdafaa-i Milliye gibi daha geniş ölçekli savunma mekanizmalarına yönlendirildiğini göstermektedir. Bu durum, Osmanlı Devleti’nin savaş ekonomisindeki zorluklarını ve kaynak yönetimi stratejilerini ortaya koymaktadır. Askeri alanda teşkilat, düşman hatlarına sızma, karşı casusluk faaliyetleri ve özel birliklerin kurulumu gibi stratejik operasyonlar yürütmüştür. Ayrıca, Osmanlı ordusunun başarısızlıklarını telafi etmeye yönelik istihbarat raporları hazırlayarak devletin savunma kapasitesini arttırmıştır. Sonuç olarak, Teşkilat-ı Mahsusa, Osmanlı Devleti’nin istihbarat yapılanmasında önemli bir yenilik getirmiş hem savaş süresince hem de sonrasında devletin istihbarat anlayışına yön veren bir model olmuştur.

Anahtar Kelimeler

İstihbarat , Osmanlı Devleti , Osmanlı İstihbaratı , Teşkilat-ı Mahsusa , Teşkilat-ı Mahsusa'nın Ekonomik Yapısı

Kaynakça

• Aygördü, Ü. (2023) Teşkilat-ı Mahsusa’nın doğu afrika faaliyetleri, Türk dünyası araştırmaları 135, Sy. 267, 285-90.
• Balcıoğlu, M. (1991) Teşkilat-ı Mahsusa belgelerine göre Bolşevik İhtilali sırasında Kırım Türklerinin bağımsızlık mücadelesi, Türk kültürü, C. 32, S. 343.
• Bilgin, M. (2017) Teşkilat-ı Mahsusa'nın Kafkasya misyonu ve operasyonları. Ötüken neşriyat aş.
• Darıcı, M. G. D., & Gökçen, M. (2023) Osmanlı istihbaratı hakkında bir bibliyografya denemesi, Journal Of Strategic & Social Research, 7(1).
• Demirel, E, (2000) Teşkilat-ı Mahsusa’dan günümüze gizli servisler, Kültür Sanat Yay., İstanbul.
• Gezer, E. (2022) 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun yapımı bağlamında Tbmm’nin kurucu Sıfatı. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, (51), 501-534.
• Güneş, G. (2013) Teşkilat-ı Mahsusa ve birinci dünya savaşı yıllarındaki faaliyetleri. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 29(85), 101-130.
• Hiçyılmaz, E. (1979) Belgelerle Teşkilat-ı Mahsusa ve casusluk örgütleri (Vol. 1). Ünsal Kitabevi.
• Keleşyılmaz, V. (1998) Teşkilat ı Mahsusa ve cermen esir kamplarındaki tatarlar. Atatürk Yolu Dergisi, 6(21).
• Konan, B. (2022) 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu layihası. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 71(1), 437-476.
• Küçükbaş, H. (2015) Bilgi yönetimi yaklaşımlarındaki değişimin istihbarat analizine etkisi (Master's Thesis, Stratejik Araştırmalar Enstitüsü).
• Özden, Ş. N. (2017) 1924 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu hakkında basına yansıyan tartışmalar (Master's Thesis, Sosyal Bilimler Enstitüsü).
• Özkan, K. M. (2024) Uluslararası ilişkiler alanyazında istihbarat çalışmaları. Güvenlik Bilimleri Dergisi, 13(1), 105-128.
• Yiğit, Y. (2015) Teşkilat-ı Mahsusa'nın anatomisi. Turkish Journal Of Police Studies/Polis Bilimleri Dergisi, 17(1).
• Yüksel, A., & Darıcı, M. G. D. (2023) Osmanlı istihbarat ağında hareketlilik: köprülüler devri. Vakanüvis-Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 8(Dr. Recep Yaşa’ya Armağan), 2450-2496.
• BAŞBAKANLIK OSMANLI ARŞİVİ
• BOA, DH.ŞFR., 75/71, H-14-06-1335
• BOA, DH.ŞFR., 447/75, R-28-08-1330
• BOA, DH.ŞFR., 458/19, R-03-11-1330
• BOA, DH.İ.UM., 91/2, H-03-07-1334