NAKŞÎ DİVANI'NIN KAYIP OLARAK BİLİNEN MATBU NÜSHASI ÜZERİNE BİR İNCELEME

Bu çalışma, 17. yüzyıl tasavvuf edebiyatının önemli şahsiyetlerinden biri olan Nakşî Ali Akkirmanî’nin (ö. 1655) Divan’ının, bazı araştırmacılar tarafından daha önce varlığından söz edilen ancak ulaşılamayan matbu nüshasını incelemektedir. Nakşî, Halvetiyye tarikatına mensup bir mürşit olarak tasavvufi düşüncelerini halkın ve müritlerinin anlayabileceği sade bir dille şiirlerinde anlatmıştır. Şairin Divan’ının Türkiye kütüphanelerinde bilinen 60 civarında yazma nüshası mevcut olup 1866 (H. 1282) yılında İstanbul’da basılan matbu nüshası, yakın dönem araştırmalarında kayıp yahut olarak nitelendirilmiştir. TBMM Kütüphanesi Açık Erişim Koleksiyonunda arşivlendiği tespit edilen bu nüsha, Divan-ı Şah-ı Nakşibend başlığıyla yanlış isimlendirilmiş olsa da Nakşî Ali Akkirmanî’ye aittir. Çalışma kapsamında söz konusu matbu nüshanın fiziksel özellikleri, tertip şekli, vezin, kafiye ve içerik özellikleri ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. İnceleme sonucunda 179 şiirden oluşan bu nüshanın halk tarafından doğru okunmasını sağlamak amacıyla harekeli olarak basıldığı tespit edilmiştir. Nüshanın bir bölümünde yer alan ve şairin müridi Tıflî Ahmet Çelebi’ye ait olan sekiz şiir, iki şair arasındaki manevi bağı ve eserin yayılma sürecini aydınlatması bakımından değerlendirilmiştir. Ayrıca Nakşî’nin Türk tasavvuf edebiyatında vefatından yaklaşık iki yüz yıl sonra bile İstanbul’un kısıtlı yayıncılık ortamında eserinin basılacak kadar büyük bir yeri olduğu ortaya konmuştur.

This study examines the printed copy of the Divan of Nakşî Ali Akkirmanî (d. 1655), one of the important figures of 17th-century sufi literature, which had previously been mentioned by some researchers but was unavailable. Nakşî, a spiritual guide belonging to the Halvetiyye order, expressed his sufi ideas in his poems in simple language that could be understood by the public and his disciples. There are around 60 known manuscript copies of the poet's Divan in Turkish libraries, and the printed copy published in Istanbul in 1866 (H. 1282) has been considered lost in recent studies. This copy, found archived in the Turkish Grand National Assembly Library Open Access Collection, belongs to Nakşî Ali Akkirmanî, although it is incorrectly titled Divan-ı Şâh-ı Nakşibend. Within the scope of this study, the physical characteristics, arrangement, meter, rhyme, and content features of the printed copy in question were examined in detail. The study found that this copy, consisting of 179 poems, was printed with diacritical marks to ensure its correct reading by the public. Eight poems by the poet's disciple, Tıflî Ahmet Çelebi, included in a section of the copy, were evaluated in terms of illuminating the spiritual bond between the two poets and the dissemination process of the work. Furthermore, it has been revealed that even approximately two hundred years after his death, Nakşî's work still held a significant place in Istanbul's limited publishing environment, warranting its publication.