TÜRK KÜLTÜRÜNDE İKTİDARIN/KUTUN SİMGESİ: “ALTIN”

Altın, bozkır kültürünün şekillenmesinde önemli bir unsur olmuştur. Düşük ısıda eritilip kolayca şekil verilmesi, paslanmaması, parlak rengiyle göze hitap etmesi, doğada az miktarda bulunması değerini artırmıştır. Türk kültüründe de hükümdar ailesinin ve devletin ileri gelenlerinin en çok rağbet ettiği metallerin başında gelmiştir. Günlük hayatta kullanılan birçok eşya altından yapılmıştır. Türklerde altının yaygın kullanımı maddi değerinin yanında zengin simgesel anlamların oluşmasını da sağlamıştır. Bu çalışmada altının Türk kültür tarihinde hâkimiyet simgesi olarak kullanımı ele alınmıştır. Türk halk anlatılarında altınla nitelendirilen çeşitli nesnelere/özelliklere sahip kişilerin tanrısal, siyasal ve toplumsal iktidarla ilişkileri incelenmiştir. İncelemede nitel araştırma yöntemi kullanılmış, doküman analizi yapılmıştır. Çalışma mit, destan, masal ve efsane örnekleriyle sınırlandırılmıştır. Altın eski dönemlerden itibaren sadece Türklerde değil başka toplumlarda da halkın yazgısını belirleyen simgesel bir anlama sahipti. Birçok eski söylencede tanrısal gücü/yaşamı temsil etmekteydi. Altının bu simgesel anlamı Türk halk anlatılarında altınla vasıflandırılan çeşitli nesnelerde de karşımıza çıkmaktadır. Türk halk anlatılarında göksel bir unsur olarak kabul edilen altın çoğu zaman kutsalla ilişkilendirilmiştir. Türk hükümdarlık sistemi ile altın arasında yakın ilişkiler bulunmaktadır. Türk hükümdarı Tanrı’nın altın bir ışık şeklinde inen kutu sayesinde hükmetme gücünü kazanmıştır. Altın yeryüzünde hükümdar ailesine mensup olanları belirttiği gibi ilahlar arasında da üst sınıftaki tanrıların birer işareti kabul edilmiştir. Türk mitolojik metinlerinde altının hükümdarlık simgesi olarak kullanımı kahramanlık destanlarında korunmuş, masal ve efsanelerde devam etmiştir. Halk anlatılarında altın asaletin, kutsalın, gökselin, kutun, hükmetmenin simgesi olarak kullanılmıştır. Bu simgesel anlam altının kullanıldığı varlıkları değerli bir nesneye dönüştürmüştür.

Gold has been an important element in shaping the steppe culture. Its value has increased because it is melted at low temperatures and easily shaped, does not rust, is appealing to the eye with its bright color, and is found in small amounts in nature. In Turkish culture, it was one of the most popular metals among the ruling family and the state's leaders. Many items used in daily life were made of gold. The widespread use of gold among the Turks not only gave it material value but also created rich symbolic meanings. In this study, the use of gold as a symbol of domination in Turkish cultural history is discussed. The relationships of people who have various objects/features characterized by gold in Turkish folk narratives with divine, political and social power have been examined. Qualitative research method was used in the review and document analysis was conducted. The study is limited to examples of myths, epics, fairy tales and legends. Since ancient times, gold has had a symbolic meaning thatdetermined the fate of the people not only in the Turks but also in other societies. In many ancient myths it represented divine power/life. This symbolic meaning of gold also appears in various objects characterized with gold in Turkish folk narratives. Gold, considered a celestial element in Turkish folk narratives, has often been associated with the sacred. There are close relations between the Turkish sovereignty system and gold. The Turkish ruler gained the power to rule thanks to God’s kut, which descended in the form of a golden light. Just as gold signified the members of the ruling family on earth, it was also considered a sign of the upper class gods among the deities. In Turkish mythological texts, the use of gold as a symbol of sovereignty was preserved in heroic epics and continued in fairy tales and legends. In folk narratives, gold has been used as a symbol of nobility, the sacred, the celestial, the kut, and domination. This symbolic meaning transformed the assets in which gold was used into a valuable object.