Medya ve Akademide Gassallık Mesleğine Yönelik Söylemin Dönüşümü: ‘Gassal’ Dizisi Öncesi (2024) ve Sonrası (2025) Üzerine Psikolojik Bir Analiz

Öz

Gassallık mesleği, İslam kültüründe ölüm ritüellerinin önemli bir unsuru olmasına rağmen modern Türkiye’de uzun yıllar boyunca hem akademik hem de toplumsal düzeyde sınırlı bir görünürlüğe sahip olmuştur. Ölümün toplumsal hafızada tabu olarak algılanması ve gassallık mesleğinin “kirli iş” olarak görülmesi, bu mesleğin medyada ve akademide genellikle göz ardı edilmesine yol açmıştır. Ancak 21 Aralık 2024’te yayınlanmaya başlayan “Gassal” dizisi, gassallık mesleğinin kamusal alanda görünürlüğünü artırmış ve toplumsal algıyı dönüştürmüştür. Bu makale, dizinin yayın öncesi ve sonrası dönemdeki akademik ve medya içeriklerini karşılaştırmalı olarak inceleyerek, gassallık mesleğine yönelik akademik ilgi ve toplumsal algıdaki değişimi araştırmaktadır. Araştırma, akademik yayınlar ve medya içeriklerine dayanmaktadır. Akademik yayınlar, Yöktez, DergiPark ve Google Scholar’da 2024 dizi öncesi ve 2025 sonrası dönemler için taranmıştır. Dizi öncesinde, gassallık mesleği teknik bir görev olarak ele alınmış, yalnızca ölüm ritüelleri ve cenaze hizmetleri bağlamında incelenmiştir. Dizi sonrasında ise akademik çalışmalar, mesleği toplumsal algı, mesleki kimlik ve dini boyutlarıyla daha kapsamlı biçimde ele almıştır. Medya içerikleri ise ulusal gazetelerde yayımlanan haberler, televizyon programları ve sosyal medya paylaşımlarından derlenmiştir. Dizi öncesinde, gassallık mesleği yalnızca sınırlı haberlerde yer almakta, genellikle teknik bir hizmet olarak tanımlanmakta ve gassalların bireysel kimlikleri ya da mesleki deneyimleri detaylandırılmamaktadır. Dizi sonrası dönemde ise medya temsilleri gassalları duygusal ve insani yönleriyle tanıtarak, toplumsal empatiyi artırmış ve bu mesleği görünür kılmaya yönelik önemli bir dönüşüm sağlamış-tır. Gassallar, medya söylemlerinde “sessiz kahramanlar” ya da “merhametin temsilcileri” olarak anılmaya başlanmış, meslekleri sadece teknik değil, aynı zamanda manevi bir hizmet olarak tanı-tılmıştır. Bu nitel bulgular, Gassal dizisinin, gassallık mesleğinin toplumsal algısını dönüştürme gücünü ve medyanın bu dönüşümdeki rolünü vurgulamaktadır. Sözü edilen bu dizi, yalnızca bir eğlence aracı olmaktan çıkıp, mesleki kimliklerin yeniden şe-killenmesine ve kültürel hafızada yer bulan mesleklerin görünür kılınmasına katkı sağlamıştır. Sonuç olarak, gassallık mesleği, medyanın ve akademik çalışmaların etkisiyle hem kamusal görünürlüğü artan hem de toplumsal değerler açısından yeniden inşa edilen bir meslek olarak öne çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Din psikolojisi
• Gassal
• Dizi
• Toplumsal algı
• Medya temsili

The Transformation of Discourse on the Profession of Gassal in Media and Academia: A Psychological Analysis of the Period Before (2024) and After (2025) the Gassal TV Series

Öz

Although the gassal (mortician) profession constitutes a central element of death rituals in Islamic culture, it has long remained marginal both academically and socially in modern Türkiye. The perception of death as a cultural taboo and the classification of mortuary work as a “dirty job” have limited the profession’s visibility in academia and the media. However, the television series Gassal, which first aired on 21 December 2024, significantly increased public visibility and contributed to shifting societal perceptions. This article examines changes in academic interest and public attitudes toward the profession by comparatively analyzing academic and media content before and after the series. The study draws on academic publications and media materials. Literature was surveyed through Yöktez, DergiPark, and Google Scholar for the periods before the series (pre-2024) and after its release (post-2025). Prior to the series, the profession was viewed primarily as a technical occupation within the context of death rituals and funeral services. After the series, however, academic studies began to approach the profession from broader perspectives, including social perception, professional identity, and religious dimensions. Media content was compiled from national newspapers, television programs, and social media posts. Before the series, the profession appeared only sporadically and was framed largely as a technical service, with little attention to morticians’ personal identities or lived experiences. In the post-series period, media representations shifted toward more emotional and humanized portrayals, increasing public empathy and enhancing the profession’s visibility. Gassals increasingly came to be described as “silent heroes” or “embodiments of compassion”, and their work began to be recognized not only as technical but also as spiritual in nature. These qualitative findings highlight the transformative impact of the Gassal series on public perceptions of the profession and underscore the media’s influential role in this transformation. The series has moved beyond functioning merely as a form of entertainment; it has contributed to reshaping professional identities and renewing the visibility of culturally significant yet previously marginalized occupations. In conclusion, the gassal profession has emerged as an occupation that has gained heightened public visibility and been ref-ramed within the context of societal values through the combined influence of media and academic discourse.

Anahtar Kelimeler

• Psychology of religion
• Gassal
• Tv series
• Social perception
• Media representation

Kaynakça

1. Alkır, Y. (2021). Anadolu türklerinde ölüm: Defin ve yas ritüelleri. [içinde] Anadolu halk kültüründe inanış ve ritüeller: Teoriden pratiğe köken ve yansımalar. Ed. Ö. Güzel. (ss. 523-537). Nobel Akademik Yayıncılık.
2. Ariès, P. (1974). Western attitudes toward death from the middle ages to the present. Johns Hopkins University Press.
3. Artar, E. (2017). Cenaze ve defin hizmetlerinde çalışan sağlık güvenlik algısının tespiti. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
4. Bauman, Z. (2000). Ölümlülük, ölümsüzlük ve diğer hayat stratejileri (çev. N. Demirdöven). Ayrıntı Yayınları.
5. Bell, C. M. (1997). Ritual: Perspectives and dimensions. Oxford University Press.
6. Benjamin, W. (1969). Illuminations. Schocken Books.
7. Benli, A., Alp, E. & Sönmez Çalış, Ö. A. (2019). Gasilhane görevlilerinin çalışma sorunları üzerine nitel bir araştırma: Sakarya ili örneği. Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(4), 1597–1609.
8. Çelik, D. (2021). Gassallık mesleği yapanlarda ölüm algısı, dindarlık ve dini başa çıkma üzerine nitel bir araştırma. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

9. Douglas, M. (1996). Natural symbols: Explorations in cosmology. Second edition. Routledge. Ersoy, R. (2002). Türklerde ölüm ve ölü ile ilgili rit ve ritüeller. Milli Folklor, 54, 86-101.
10. Etimoloji Türkçe. (t.y.). Gassal. Etimoloji Türkçe. https://www.etimolojiturkce.com/kelime/gassal. (Erişim Tarihi: 06.06.2025).
11. Fodorova, A. (2005). Mourning by proxy: Notes on a conference, empty graves and silence. Psychodynamic Practice: Individuals, Groups and Organisations, 11(3), 301–310.
12. Gün Haber. (2020). Gassal Semra. Gün Haber. https://www.gunhaber.com.tr (Erişim Tarihi: 08.09.2025). GZT. (2025). Saygının ve merhametin temsilcileri: Gassallar. GZT. https://gzt.adu.edu.tr (Erişim Tarihi: 08.09.2025).
13. Halbwachs, M. (1992). On collective memory. [in] Edited, translated, and introduced by L. A. Coser. The Heritage of sociology series (ss. 54-83). University of Chicago Press.
14. Halbwachs, M. (1992). On collective memory. Ed. L. A. Coser. University of Chicago Press.
15. Jacobsen, M. H. (2016). “Spectacular death”- Proposing a new fifth phase to Philippe Ariès’s admirable history of death. Humanities, 5(2), 19.
16. Kan, M. (2025). Travmatik olayların bireysel ve toplumsal belleğe etkisi: Gassal dizisi perspektifi. Interaktif Bilim: Disiplinlerarası Araştırma ve İncelemeler Dergisi, 5, 612-650.
17. Kanal23. (2025). Gassallık mesleğine yoğun ilgi: Kurslara katılım her geçen gün artıyor. Kanal23. https://kanal23.com. (Erişim Tarihi: 08.09.2025).
18. Kaplan, F. (2025). Bir gündelik hayat sosyolojisi analizi: “Gassal” dizi filmi örneği. Erciyes Akademi, 39(2), 543-562.
19. Koç, M. (2002a). Yaşlılık döneminde ölüm olgusuna karşı geliştirilen tutum ve davranışlar. EKEV Akademi Dergisi, 6(11), 93-106.
20. Koç, M. (2002b). Ölüm korkusu üzerine kuramsal açıdan psikolojik bir değerlendirme. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 4(6), 7-20.
21. Kurubacak, M. S. (2024). İstanbul’da yaşayan musevilerin defin ve matem süreçlerinin etnografik analizi. Kün: Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 4(1), 40-59.
22. NTV. (2021). Mesleğini duyan korkup kaçıyor. https://www.ntv.com.tr (Erişim Tarihi: 08.09.2025).
23. Onedio. (2022). Gözlerinin içi simsiyahtı. https://onedio.com/haber (Erişim Tarihi: 08.09.2025).
24. Rappaport, R. A. (1999). Ritual and religion in the making of humanity. Cambridge University Press.
25. Sağır, A. & Aktaş, Z. (2020). Ölü beden yönetiminde dini mesleki bir form: Gassal. Journal of Economy Culture and Society, Supp(1), 269–289.
26. Sağır, A. (2024). Bathing the dead, the dirty work: Stigmatization of gassals in modern Türkiye. Sociological Perspectives, 67(1–3), 42–63.
27. Stroebe, M. & Schut, H. (1999). The dual process model of coping with bereavement: Rationale and description, Death Studies 23(3), 197-224.
28. Türk Dil Kurumu. (t.y.). Gassal. https://sozluk.gov.tr. (Erişim Tarihi: 06.06.2025).
29. Walter, T. (1994). The Revival of death. Routledge.
30. Yağbasan, M., & Tümer, M. (2025). Göstergebilim perspektifinden Gassal dizisindeki sembol ve anlam ilişkisi. [içinde] Akademik Perspektiften İletişim Çalışmaları. Ed. M. Yağbasan. (ss. 58-95). Yaz Yayınları.
31. Yeni Ankara. (2025). Ankaradaki gassallar mesleği ve yaşadıklarını ilk kez Yeni Ankara’ya anlattı. https://www.yeniankara.com.tr (Erişim Tarihi: 08.09.2025).
32. Yıldırım, R. (2025). Ölüm eğitimi perspektifinden 'Gassal' dizisi: Ölümün ve yas sürecinin popüler kültürde temsili. Trabzon İlahiyat Dergisi, 12(1), 89-119.