Din Sosyal Psikolojisi Perspektifinden Antinatalizm ve Annelik

Öz

Bu makalede, antinatalizm kavramının Türkiye bağlamında din sosyal psikolojisi perspektifiyle kavramsal olarak incelenmesi; dini inançların annelik algısı üzerindeki etkilerinin ve özellikle çocuk sahibi olmayı reddeden kadınların psiko-sosyal deneyimlerinin çözümlenmesi amaçlanmıştır. Türkiye’de antinatalizm üzerine doğrudan yapılmış çalışmaların sınırlılığı nedeniyle araştırmada bu kavram, toplumsal düzeyde daha anlaşılır kılınabilmesi için gönüllü çocuksuzluk olgusuyla birlikte ele alınmıştır. Antinatalizm, yaşamın temelde acı ve ıstırapla yüklü olduğu varsayımından hareketle doğum eylemini etik açıdan sorgulayan radikal bir felsefi tutum olarak tanımlanırken; gönüllü çocuksuzluk, bireylerin veya çiftlerin çocuk sahibi olmama yönündeki bilinçli tercihlerini ifade etmektedir. Çalışma, anneliğin yalnızca biyolojik bir süreç değil, toplumsal normlar, kültürel değerler ve dini inançlar tarafından şekillendirilen çok katmanlı bir kimlik ve anlam alanı olduğu varsayımına dayanmaktadır. Dini ve geleneksel değerlerin güçlü olduğu Türkiye gibi toplumlarda, antinatalist söylemler ile yerleşik annelik normları arasındaki gerilimlerin görünür kılınması önem taşımaktadır. Bu bağlamda araştırmada nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş; alanyazın taraması, belge analizi ve sosyal medya verilerine dayalı tematik analiz birlikte kullanılmıştır. Çalışmanın teorik çerçevesi, Masahiro Morioka’nın yaşam etiği yaklaşımı ve David Benatar’ın asimetri argümanı gibi temel antinatalist teoriler ile İslam düşüncesinde üreme, aile ve annelik konulu dini metinler arasındaki gerilim hatları üzerine kurulmuştur. Ayrıca Türkiye’de antinatalist eğilimlerin din sosyal psikolojisi bağlamında nasıl şekillendiğini anlamak amacıyla antinatalizm temalı bir Instagram sayfasından elde edilen yorumlar etik ilkeler doğrultusunda ve kullanıcı kimlikleri gizlenerek analiz edilmiştir. Bulguların, Türkiye’de değişen aile yapıları, düşen doğum oranları ve modernleşmeyle dönüşen annelik algılarının din sosyal psikolojisi açısından anlaşılmasına katkı sunması beklenmektedir. Bu yönüyle makale, antinatalist söylemi yalnızca bireysel bir tercih konusu olarak değil, annelik normu, dini anlamlandırma, manevi sorumluluk, toplumsal baskı, kadın bedeni ve modernleşme süreçleriyle kesişen psiko-sosyal bir fenomen olarak değerlendirmektedir. Bu değerlendirme, çalışmanın kuramsal, yöntemsel ve disiplinlerarası özgünlüğünü açık biçimde güçlendirmektedir. Makale, antinatalizm literatüründeki teorik boşluğu görünür kılmanın yanı sıra toplumsal değişim karşısında dini inançların bireysel yaşam tercihleriyle nasıl tartışıldığını ortaya koymayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Din psikolojisi
• Antinatalizm
• Annelik
• Manevi değerler
• Doğum psikolojisi

Antinatalism and Motherhood from the Perspective of the Social Psychology of Religion

Öz

This article aims to examine antinatalism in the Turkish context from the perspective of the social psychology of religion and to analyze the effects of religious beliefs on perceptions of motherhood, with attention to psychosocial experiences of women who reject having children. Given the limited number of direct studies on antinatalism in Türkiye, the study discusses this concept together with voluntary childlessness in order to make it more intelligible. Antinatalism is defined as a radical philosophical stance that ethically questions birth on the assumption that life is fundamentally burdened with pain and suffering, whereas voluntary childlessness refers to the preference of individuals or couples not to have children. The article is based on the assumption that motherhood is not merely a biological process but a multilayered field of identity and meaning shaped by social norms, cultural values, and religious beliefs. In societies such as Türkiye, where religious and traditional values remain influential, it is important to make visible the tensions between antinatalist discourses and established motherhood norms. Accordingly, the study adopts a qualitative approach and combines literature review, document analysis, and thematic analysis based on social media data. The theoretical framework is built upon the lines of tension between antinatalist theories, such as Masahiro Morioka’s life ethics approach and David Benatar’s asymmetry argument, and Islamic religious texts concerning reproduction, family, and motherhood. To understand how antinatalist tendencies are shaped within the social psychology of religion, comments obtained from an Instagram page focused on antinatalism were analyzed in accordance with ethical principles and with user identities anonymized. With the perspective of the social psychology of religion, the findings are expected to contribute to the understanding about changing family structures, declining birth rates, and perceptions of motherhood that were transformed by modernization. In this respect, the article evaluates antinatalist discourse not merely as a matter of individual preference but as a psychosocial phenomenon intersecting with motherhood norms, religious meaning-making, spiritual responsibility, social pressure, the female body, and modernization processes. This assessment strengthens the interdisciplinary originality of the study. The article aims to make visible the theoretical gap in antinatalism literature and to reveal how religious beliefs are discussed in relation to individual life choices in the face of social change.

Anahtar Kelimeler

• Psychology of religion
• Antinatalism
• Motherhood
• Spiritual values
• Birth psychology

Etik Beyan

This study is an original research article and does not involve the collection of data from human participants, experimental procedures, or the use of personal data. Therefore, ethical committee approval is not required.

Kaynakça

1. Ak, T. (2022). Hayatın geçiş dönemleri bağlamında doğum: Manavgat örneği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
2. Akbaş, Ö. Z., & Dursun, C. (2022). Toplumsal değişme sürecinde annelik serüveni: Genç annelikten geç anneliğe geçiş. Akademik Hassasiyetler, 9(20), 107-128.
3. Altungeyik, E. (2024). Amy Blackstone, gönüllü çocuksuzluk: Aileyi baştan tanımlayan ve yeni bir bağımsızlık çağı yaratan hareket. FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 23, 407-410.
4. Antinatalizm Türkiye. (2025). @antinatalizm.tr. [Instagram profili]. (Erişim tarihi: 1 Temmuz 2025), https://www.instagram.com/antinatalizm.tr.
5. Aracı İyiaydın, A., & Ergun, A. (2025). Womanhood bound to motherhood: Choosing childlessness in Türkiye. BMC Psychology, 13, Article 374. https://doi.org/10.1186/s40359-025-02661-9
6. Asalıoğlu, C. U., Ercan, F., Erdem, E., & Akcan, A. T. (2020). Kadınların anneliğe ilişkin görüşleri. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 19(75), 1546-1561. https://doi.org/10.17755/esosder.441265
7. Badinter, É. (2023). Kadınlık mı annelik mi? (çev. A. Ekmekçi) (5. Baskı). İletişim Yayınları.
8. Başar, S. (2022). Gebelik sürecinde manevi bakım: Hastanede nicel bir uygulama. Türk Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Dergisi, 3(5), 47-72. https://doi.org/10.56432/tmdrd.1076337

9. Bayar, M. (2020). Neslin korunması ilkesinin kapsamına dair bir inceleme. Düzce Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 4(2), 128-143. https://doi.org/10.53483/duzifd.756591
10. Bayer, A. (2020). Modernleşme sürecinde aile: Annelik ve babalık. Tevilat, 1(1), 35-60. https://doi.org/10.5281/zenodo.4414805
11. Bayırlı, R. (2019). Antik çağdan milenyuma doğum felsefesi. Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Yenidoğan Dergisi, 4(2), 45-60.
12. Benatar, D. (1997). Why it is better never to come into existence. American Philosophical Quarterly, 34(3), 345-355.
13. Benatar, D. (2006). Better never to have been: The harm of coming into existence. Oxford University Press.
14. Benatar, D. (2023). Keşke hiç olmasaydık: Var olmanın kötülüğü. (çev. C. Ö. Özmen). Doğu Batı Yayınları.
15. Bingöl, O. (2014). Toplumsal cinsiyet olgusu ve Türkiye’de kadınlık. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 16(1), 108-114.
16. Blackstone, A. (2023). Gönüllü çocuksuzluk: Aileyi baştan tanımlayan ve yeni bir bağımsızlık çağı yaratan hareket (çev. H. Dikmen). İletişim Yayınları.
17. Bornstein, M. H. (Ed.). (2002). Handbook of parenting: Children and parenting. Psychology Press.
18. Braun, V., & Clarke, V. (2021). Thematic analysis: A practical guide to understanding and doing. Sage Publications.
19. Budak, S. (2021). Psikoloji sözlüğü (6. baskı). Bilim ve Sanat Yayınları.
20. Buldur, A. H., & Göcen, G. (2021). Plansız gebelik sürecindeki kadınların dini, manevi ve psikolojik durumlarının incelenmesi. Değerler Eğitimi Dergisi, 19(42), 337-374. https://doi.org/10.34234/ded.1009333
21. Bulut, M. (2017). Geçiş ritüellerinden doğum: Sağaltım yolları? Electronic Turkish Studies, 12(21), 123-140.
22. Bulut, S. (2021). Eğitimli, dindar Y kuşağı kadınının annelik algı, deneyim ve kimliği üzerine sosyolojik bir araştırma (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
23. Burç, P. E. (2015). Popüler kültür ve annelik: Anneliğin farklı görünümleri. Hacettepe Üniversitesi Sosyolojik Araştırmalar E-Dergisi, 1-15.
24. Burç, P. E. (2016). Sosyo-kültürel bir olgu olarak annelik: Dokuz Eylül Üniversitesi’ndeki anne akademisyenler üzerine nitel bir araştırma (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
25. Büyüksarı, S. T., & Çalışır, H. (2021). Planlanmamış gebeliklerin doğum sonrası erken dönemdeki annelik davranışına etkisi. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 5(1), 37-50. https://doi.org/10.46237/amusbfd.707683
26. Chabad.org. (t.y.). Mitzvah / Mitzvot. https://www.chabad.org/search/keyword_cdo/kid/1533/jewish/Mitzvah-Mitzvot.htm
27. Chodorow, N. J. (2021). Anneliğin yeniden üretimi: Psikanaliz ve toplumsal cinsiyetin sosyolojisi. (çev. D. T. Tatar). Phoenix Yayınevi.
28. Coates, K. (2014). Anti-natalism: Rejectionist philosophy from Buddhism to Benatar. Design Publishing.
29. Coşan, B. (2022). Türkiye’de doğurganlığın değişimi: Sosyal politika açısından riskler ve fırsatlar. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 22(56), 597-617. https://doi.org/10.21560/spcd.vi.963155.
30. Cüceloğlu, D. (2022). İnsan ve davranışı: Psikolojinin temel kavramları (43. baskı). Remzi Kitabevi.
31. Çalışkan, B. (2017). Relationship between early maladaptive schemas, perceived maternal parenting style, emotion regulation difficulties and psychological well-being (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Doğuş Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
32. Çankaya, S., Dereli Yılmaz, S., Can, R., & Değerli Kodaz, N. (2017). Postpartum depresyonun maternal bağlanma üzerine etkisi. ACU Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(4), 232-240.
33. Deliktaş, A., Körükcü, Ö., & Kukulu, K. (2015). Farklı gruplarda annelik deneyimi. Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 5(4), 274-283.
34. Demirgöz Bal, M., Dereli Yılmaz, S., & Kızılkaya Beji, N. (2013). Kadınların sezaryen doğum tercihleri. İ.Ü.F.N. Hemşirelik Dergisi, 21(2), 139-146.
35. Diyanet İşleri Başkanlığı (2007). Kur’an-ı Kerim meâli. Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
36. Diyanet İşleri Başkanlığı (2013). Hadislerle İslâm-7. Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
37. Donath, O. (2022). Annelikten pişman olmak (çev. B. Yalçın). İletişim Yayınları.
38. Duman, F. N., & Gölbaşı, Z. (2023). Artan sezaryen doğum oranının anne-bebek sağlığı üzerine etkileri ve sezaryen doğumların azaltılmasına yönelik stratejiler. TJFMPC, 17(1), 188-194.
39. Düzgün, Ş. A. (2012). Çağdaş dünyada din ve dindarlar. Lotus Yayınları.
40. Ekici, F. Y. (2014). Türk aile yapısının değişim ve dönüşümü ve bu değişim ve dönüşüme etki eden unsurların değerlendirilmesi. International Journal of Social Science, 25(30), 209-224.
41. Ekşi, H. (2022). Manevi yönelimli psikolojik danışma (2. baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.
42. Elmas, B. (2021). “Anne misiniz?”: Bir benlik sunumu olarak annelik. mediarts, 5(2), 7-22.
43. Eren, S. (2007). Toplumsal norm, ahlak ve din. C. Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi, 11(2), 289-316.
44. Ergöl, Ş., & Kürtüncü, M. (2014). Bir üniversite hastanesinde kadınların sezaryen doğum tercihlerini etkileyen faktörler. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 1(3), 26-34.
45. Farsi, M. (çev.). (2010). Türkçe çeviri ve açıklamalarıyla Tora ve Aftara: 1. Kitap Bereşit. Gözlem Gazetecilik Basın ve Yayın.
46. Gezer Tuğrul, Y. (2018). Dindar kadınların annelik algısı: Reçel Blog ve Müslüman Anneler Blogunun karşılaştırmalı analizi. Fe Dergi: Feminist Eleştiri, 10(2), 71-84.
47. Göcen, G. (Ed.). (2024). Kadının anne halinde dini ve manevi yaşam. (2. baskı). Çamlıca Yayınları.
48. Gözükara, F., & Eroğlu, K. (2011). Sezaryen doğum artışını önlemenin bir yolu: “Bir kez sezaryen hep sezaryen” yaklaşımı yerine sezaryen sonrası vajinal doğum ve hemşirenin rolleri. Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Dergisi, 18(2), 89-100.
49. Grimbeek, M. (2023). “Say no to life”: Reproductive futurism and antinatalist responses to environmental crisis in contemporary Britain. Journal for the Study of British Cultures, 30(2), 175-191.
50. Gügen, B. (2019). Gebelik sürecinde manevi iyi oluş ile hayat memnuniyeti ilişkisi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
51. Güler, E. S., & Yanıkkerem, E. (2018). Kadınların doğum yöntemleri ve sezaryen sonrası vajinal doğum hakkında düşünceleri. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Hafsa Sultan Hastanesi Dergisi, 27(1), 27-36.
52. Gültekin, L., Güneş, G., Ertung, C., & Şimşek, A. (Ed.). (2013). Toplumsal cinsiyet ve yansımaları. Atılım Üniversitesi Yayınları.
53. Häyry, M., & Sukenick, A. (2024). Antinatalism, extinction, and the end of procreative self-corruption. Cambridge University Press.
54. İstemil, S. (2025). Postpartum dönemde annelerin bebek bakımına yönelik obsesif ve kompulsif davranışlarının postpartum depresyon ve yaşam kalitesi ile ilişkisi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
55. Jung, C. G. (2024a). Dört arketip. (çev. Z. A. Yılmazer) 9. basım. Metis Yayınları.
56. Jung, C. G. (2024b). Feminen dişilliğin farklı yüzleri. (çev. T. V. Soylu) (8. basım). Pinhan Yayıncılık.
57. Karabel, M. P., Demirbaş, M., & İnci, M. B. (2017). Türkiye’de ve dünyada değişen sezaryen sıklığı ve olası nedenleri. Sakarya Tıp Dergisi, 7(4), 158-163.
58. Karabulutlu, Ö. (2012). Kadınların doğum şekli tercihlerini etkileyen faktörler. İ.Ü.F.N. Hemşirelik Dergisi, 20(3), 210-218.
59. Karaçam, Z., & Akyüz, E. Ö. (2011). Doğum eyleminde verilen destekleyici bakım ve ebe/hemşirenin rolü. İ.Ü.F.N. Hemşirelik Dergisi, 19(1), 45-53.
60. Karakaş, A. C., & Koç, M. (2014). Stresle başa çıkma ve dini başa çıkma yöntemleri arasındaki ilişkinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 3(3), 610–631. https://doi.org/10.15869/itobiad.88954
61. Karaköz, K. (2025). Çivi yazılı belgelere göre Eski Anadolu’da lohusalık sendromu ve Lamaštu. Millî Folklor, 145, 169–181. https://doi.org/10.58242/millifolklor.1396983
62. Karaman, E. D., & Doğan, N. (2018). Annelik rolü üzerine: Kadının “annelik” kimliği üzerinden tahakküm altına alınması. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 6(2), 1475-1496.
63. Kaşdarma, E. (2018). Toplumsal cinsiyet eşitsizliği: Sosyo-psikolojik unsurlar ve sistemi meşrulaştırma kuramı ekseninde bir analiz. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 8(15), 1024-1043.
64. Kaya Bican, E. & Öner-Özkan, B. (2018). Türkiye’de gönüllü çocuksuzluğa ilişkin sosyal temsiller. III. Ulusal Sosyal Psikoloji Kongresi Bildirileri. Ankara, Türkiye.
65. Kesebir, S., & Etlik Aksoy, A. (2010). Üreme hormonları ve duygudurum bozuklukları. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 2(3), 291-298.
66. Kesikbaş, R. (2022). Doğum sonrası süreçte depresyon ve dini başa çıkma ilişkisinin incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
67. Kılıçer, M. E. (1981). İslâm’da aile plânlaması. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 24, 491-531.
68. Kıraç, R. (2021). Gebelikte psikososyal sağlık ve depresif belirti düzeyi arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Sanko Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
69. Koca, S. K. (2017). Türk kültürünün gelecek kuşaklara aktarılmasında sembollerin önemi (Doğum geçiş dönemi örneği). TÜRÜK Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, 5(11), 530-554.
70. Koç, Ö., Özkan, H., & Bekmezci, H. (2016). Annelik rolü ve ebeveynlik davranışı arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi. İzmir Dr. Behçet Uz Çocuk Hastalıkları Dergisi, 6(2), 143-150.
71. Köse, M., & Sertkaya Doğan, Ö. (2022). Nüfus politikaları bağlamında Türkiye nüfusunun demografik dönüşümü, yapısal değişimi ve geleceği. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 74, 247-267. https://doi.org/10.51290/dpusbe.1152311
72. Lochmanová, K. (Ed.). (2020). History of antinatalism: How philosophy has challenged the question of procreation. Independently Published.
73. Maier, C. (2015). Çocuk yapmamak için 40 neden. (çev. Z. C. Özatalay). Esen Kitap.
74. Merriam-Webster. (n.d.). Natal. In Merriam-Webster.com dictionary. https://www.merriam-webster.com. (Erişim Tarihi: 15.07.2024).
75. Morioka, M. (2021). What is antinatalism? Definition, history, and categories. The Review of Life Studies, 12, 1-39.
76. Morioka, M. (2024). What is antinatalism? And other essays: Philosophy of life in contemporary society. Tokyo Philosophy Project.
77. O’Reilly, A. (Ed.). (2010). Encyclopedia of motherhood. Sage Publications.
78. Okumuş, B. (2023). Bilişsel çelişki ve sekülerleşme teorileri ışığında başörtüsünü çıkarma davranışının incelenmesi. Hitit İlahiyat Dergisi, 22(2), 435-460. https://doi.org/10.14395/hid.1057989
79. Online Etymology Dictionary. (t.y.). Anti-. https://www.etymonline.com/word/anti-. (Erişim Tarihi: 15.07.2024).
80. Oxford English Dictionary (t.y.). Oxford English Dictionary. https://www.oed.com (Erişim Tarihi: 15.07.2024).
81. Önder Erol, P., & Zor, A. (2022). Doğum karşıtı düşünce akımlarının sosyal medyadaki yansımaları: Reddit örneği. Humanitas, 10(20), 267-286.
82. Özdemir, N. (2023). Bir sosyal kontrol aracı olarak din ve yeni medya. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 32(3), 42–50. https://doi.org/10.35379/cusosbil.1321711
83. Özşahin, Z., Erdemoğlu, Ç., & Karakayalı, Ç. (2018). Gebelikte psikososyal sağlık düzeyi ve ilişkili faktörler. Journal of Turkish Family Physician, 9(2), 34-46. https://doi.org/10.15511/tjtfp.18.00234
84. Richards, A. (2010). Abortion. [içinde] Encyclopedia of motherhood. Ed. A. O’Reilly. (ss. 3-8). Sage Publications.
85. Sakman, E. (2021). Gönüllü çocuksuzluk: Çocuk sahibi olmama kararının altında yatan faktörler ve karşılaşılan tepkiler hakkında bir derleme. Psikoloji Çalışmaları - Studies in Psychology, 41(1), 1-28.
86. Sarıtaş, S., & Bozkurt, A. (2020). Annelik deneyimleri üzerine nitel bir araştırma. International Journal of Humanities and Research, 4(4), 40-47.
87. Sayar, S. (2015). Destanlardan günümüze çocuksuzluğun dini, toplumsal ve bireysel boyutları. Studies of the Ottoman Domain, 5(9), 68–87.
88. Shiffrin, S. V. (1999). Wrongful life, procreative responsibility, and the significance of harm. Legal Theory, 5(2), 117-142.
89. Sutherland, J. (2010). Guilt. [içinde] Encyclopedia of motherhood. Ed. A. O’Reilly. (ss. 471-475). Sage Publications.
90. Şahin, M., & Erbil, N. (2019). Doğum ve medikalizasyon. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi, 2(2), 120-130.
91. Şimşek, H. N., Demirci, H., & Bolsoy, N. (2018). Sosyal destek sistemleri ve ebelik. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 8(2), 97-103.
92. Taşçı, F., & Bilge, Y. (2021). Anlam arayışı ve psikopatoloji: Varoluşsal öfke ve savunma mekanizmalarının psikolojik belirtilerle ilişkilerinin incelenmesi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 10(2), 1561–1579. https://doi.org/10.15869/itobiad.810952
93. Tezcan, A. M. (2019). Türkiye’nin toplumsal dönüşümü ve akademi (Yayımlanmamış Doktora Tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
94. Topal, Y. (2019). Değerler eğitimi ve on kök değer. Mavi Atlas, 7(1), 245–254. https://doi.org/10.18795/gumusmaviatlas.543521
95. Tuhus-Dubrow, R. (2019). I wish I’d never been born: The rise of the anti-natalists. The Guardian. https://www.theguardian.com.
96. Tulan, A. (2020). İzmir Menemen bölgesi doğum âdetleri. Asya Studies - Academic Social Studies, 4(14), 51-62. Türkiye İstatistik Kurumu. (2024). Doğum istatistikleri, 2024. https://data.tuik.gov.tr.
97. Türköz, Ş., & Türköz, E. N. (2022). Türkiye’de muhafazakârlık algısı üzerine bir araştırma. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(3), 1135-1148. https://doi.org/10.18506/anemon.1127347
98. Uğur, Z. (2018). Türkiye’de çocuk sahibi olmak ile mutluluk arasındaki ilişki. Nüfusbilim Dergisi, 40, 83-105.
99. Uruk, B. (2025). Yeni doğum yapmış annelerde postpartum depresyon oranı ve ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi (Yayımlanmamış Tıpta Uzmanlık Tezi). İstanbul Medeniyet Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
100. Ünverdi, M. (2020). Kelâm ve tasavvuf açısından kadere iman-tevekkül ilişkisi. Kader, 18(1), 177–209. https://doi.org/10.18317/kaderdergi.720136
101. Üstün, V., & Tor, H. (2024). Üst kuşak anneliği ve yeni kuşak anneliği arasında değişen annelik algı ve pratiklerine ilişkin bir analiz: “Kızılcık Şerbeti” dizisi örneği. Sosyal, Beşerî ve İdari Bilimler Dergisi, 7(4), 251-273. https://doi.org/10.26677/TR1010.2024.1391
102. Yar, D. U., & Yılmaz, M. (2023). Gönüllü çocuksuzluğa ilişkin tutumların çelişik duygulu cinsiyetçilik, genel muhafazakârlık ve sosyal onay ihtiyacı ile ilişkisi. Uluslararası İnsan Çalışmaları Dergisi, 6(11), 1-21. https://doi.org/10.35235/uicd.1221639
103. Yaşar Ekici, F. (2014). Türk aile yapısının değişim ve dönüşümü ve bu değişim ve dönüşüme etki eden unsurların değerlendirilmesi. International Journal of Social Science, 25(30), 209-224.
104. Yeşil, Y. (2013). Türk dünyası’nda doğum sırasında gerçekleştirilen ritüeller. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 2(6), 1-8.
105. Yıldırım, A., Hacıhasanoğlu, R., & Karakurt, P. (2011). Postpartum depresyon ile sosyal destek arasındaki ilişki ve etkileyen faktörler. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 8(1), 1-16.
106. Yılmazbilek, M. (2022). Gönüllü çocuksuzluk ve kürtaj tartışmalarına feminist bakış. Marmara Üniversitesi Kadın ve Toplumsal Cinsiyet Araştırmaları Dergisi, 6(1), 201-213. https://doi.org/10.29228/mukatcad.18
107. Yılmazbilek, M. (2023). Kadınların doğum deneyimlerinin feminist perspektiften çözümlenmesi. Kadın/Woman 2000, 24(1), 55-75.
108. Yurtsever Kılıçgün, M., & Kılıçkaya, A. (2016). Geleneksel Annelik Ölçeği’nin psikometrik özellikleri: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 5(8), 1-15.