Egzersizin Beyin Üzerindeki Etkilerinin Biyopsikoloji Açısından Değerlendirilmesi

Öz

Düzenli, planlı ve programlı bir formda yürütülen fiziksel hareket ve aktiviteler egzersiz olarak tanımlanmıştır. Tarih boyunca fiziksel aktivite ve ruh sağlığı arasındaki ilişki araştırılmış ve bunların birbirini etkilediği çalışmalarla ortaya konulmuştur. Düzenli yapılan egzersizin biyolojik sağlık ve psikolojik iyi oluşa oldukça etkili katkılar sağladığı görülmüştür. Günümüz dijital toplum yapısında, fiziksel aktivite sınırlılıkları ve pandemi gerçeğinde, fiziksel egzersizin ihmal edilmemesi gereken çok önemli bir unsur olduğu araştırmalarla ortaya konulmuştur. Günlük egzersiz programlarının; beynimiz üzerinde gençleştirici etkiye sahip olduğu, egzersizle birlikte çocukluktan yaşlılığa kadar olan dönemde bilişsel performansın arttığı bilinmektedir. Egzersizin zamanla ruh halini düzenlemede etkili olduğu, iyi oluş halini artırdığı belirtilmiştir. Ayrıca, egzersize ait fiziksel form ile zihinsel formun birbiri ile doğru orantılı olduğuna yönelik birçok çalışma, bize; egzersiz yapmanın beyin üzerindeki etkilerinin ne denli önemli olduğunu göstermektedir. Bu bağlamda, moleküler-hücresel hayvan araştırmaları ve birçok sinirbilim çalışmalarında, uzun süreli düzenli egzersizin prefrontal korteksinizin kontrolünde bulunan dikkat ve odaklanma gibi bilişsel fonksiyonları geliştirdiği, ağrı hissini azalttığı ve mutluluk hormonu salgısını artırdığı görülmüştür. Bugün belirli psikiyatrik-psikolojik hastalıkların tedavi ve rehabilitasyonu için tanımlanmış veya ortak platformlarda kabul edilmiş rutin egzersiz programlarının veya iyileştirici tedavi reçetelerin oluşmamış olmasının temel nedeni, bu konuda yeterli sayıda çalışmanın yapılmamış olmasıdır. Bu bağlamda bu çalışmanın literatürde başlayan farkındalığa katkı sağlayabileceği ve özellikle de alanda yeni çalışmaya başlayan kişilere yol gösterici olabileceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Egzersiz
• biyopsikoloji
• beyin
• sinirbilim
• ruh sağlığı
• performans
• kişilik

Reviewing the Impacts of Exercise on the Brain Using Biopsychological Approach

Öz

Physical movements and activities carried out in a regular, planned and programmed form are defined as exercise. Throughout history, the relationship between physical activity and mental health has been researched and its effect on each other has been revealed in studies It has been observed that regular exercise has an influence on one’s biological health and psychological well-being positively. In today’s technologically advanced social culture, physical activity limitations and the reality of the pandemic, physical exercise plays a very important role that should not be neglected. Studies indicate that daily exercise programs have a rejuvenating effect on our brain since exercise influences cognitive performance, effecting one’s developmental processes significantly starting from childhood. It has been stated that exercise is effective in regulating mood over time and in increasing well-being.

Anahtar Kelimeler

• Exercise
• biopsychology
• brain
• neuroscience
• mental health
• performance
• personality

Kaynakça

1. Berwid, O. G. & Halperin, J. M. (2012). Emerging support for a role of exercise in attention- deficit/hyperactivity disorder intervention planning. Current psychiatry reports,14(5), 543-551. https://doi.org/10.1007/s11920-012-0297-4
2. Boere, K., Lloyd, K., Binsted, G., & Krigolson, O. (2022). Exercise is good for the brain but getting outside is even better: Evidence from human brain wave data. Research Squire, DOI: https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-1700790/v1
3. Büyükturan Ö. (2014). Alzheimer demans hastalarında egzersiz eğitiminin fonksiyonellik üzerine etkilerinin incelenmesi [Doktora Tezi No: 366096]. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
4. Carek, P.J., Laibstain, S.E., Carek, S.M. (2011). Exercise for the treatment of depression and anxiety. Int J Psychiatry Med, 41(1):15-28. DOI: 10.2190/PM.41.1.c. PMID: 21495519.
5. Çelebi, M. M. (2016). Spor hekimliğinin ruh sağlığını koruma ve iyileştirmedeki rolü: Multidisipliner yaklaşım-fiziksel değerlendirme-egzersiz reçeteleri. Türkiye Klinikleri J Sports Med-Special Topics, 2(2), 59-64.
6. de Geus, E. J. (2021). A genetic perspective on the association between exercise and mental health in the era of genome-wide association studies. Mental health and physical activity, 20, 100378. https://doi.org/10.1016/j.mhpa.2020.100378
7. Deslandes, A., Moraes, H., Ferreira, C., Veiga, H., Silveira, H., Mouta, R., ... & Laks, J. (2009). Exercise and mental health: Many reasons to move. Neuropsychobiology, 59(4), 191-198. https://doi.org/10.1159/000223730
8. Fariz, B. (2015). Psikiyatrik hastalıklar ve egzersiz. Spor Hekimliği Dergisi, 50(4), 131-138.

9. Flöel, A., Ruscheweyh, R., Krüger, K., Willemer, C., Winter, B., Völker, K., ... & Knecht, S. (2010). Physical activity and memory functions: are neurotrophins and cerebral gray matter volume the missing link?
10. Neuroimage, 49(3), 2756-2763. https://doi. org/10.1016/j.neuroimage.2009.10.043
11. Gorrell, S., Shott, M. E., & Frank, G. K. (2022). Associations between aerobic exercise and dopamine-related reward-processing: Informing a model of human exercise engagement. Biological Psychology, 171, DOI: 10.1016/j.biopsycho.2022.108350
12. Harutoğlu, H., & Öztürk, B. (2016). Egzersizin Kognitif Fonksiyon Üzerine Etkisi. Turkiye Klinikleri J Physiother Rehabil-Special Topics, 2(1), 117-21.
13. Josefsson T, Lindwall M, Archer T. (2014). Physical exercise intervention in depressive disorders: Meta-analysis and systematic review. Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports, 24(2), 259-272. https://doi.org/10.1111/sms.12050
14. Keleş, E., ve Özalevli, S. (2018). Alzheimer hastalığı ve tedavi yaklaşımları. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 3(2), 39-42.
15. Lynch, W. J., Peterson, A. B., Sanchez, V., Abel, J., & Smith, M. A. (2013). Exercise as a novel treatment for drug addiction: a neurobiological and stage-dependent hypothesis. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 37(8), 1622-1644. https://doi.org/10.1016/j. neubiorev.2013.06.011
16. Martinsen, E. W. (2008). Physical activity in the prevention and treatment of anxiety and depression. Nordic journal of psychiatry, 62(sup47), 25-29. https://doi. org/10.1080/0803948080231564
17. Mclntyre, R.S., Rasgon, N.L., Kemp, D.E., Nguyen, H.T., Law, C.W., Taylor, V.H., et al. (2009). Metabolic syndrome and major depressive disorder: co-occurrence and pathophysiological overlap. Curr Diab Rep, 9, 51-9.
18. Moore, D., Jung, M., Hillman, C. H., Kang, M., & Loprinzi, P. D. (2022). Interrelationships between exercise, functional connectivity, and cognition among healthy adults: A systematic review. Psychophysiology, 59(6), e14014. https://doi.org/10.1111/psyp.14014
19. Niederer, I., Kriemler, S., Gut, J. et al (2011). Relationship of aerobic fitness and motor skills with memory and attention in preschoolers (Ballabeina): A cross-sectional and longitudinal study. BMC Pediatr, 11, 34. https://doi.org/10.1186/1471-2431-11-34
20. Özocak, O., Başçıl, S. G., ve Gölgeli, A. (2019). Egzersiz ve nöroplastisite. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 9(1), 31-38. https://doi.org/10.33631/ duzcesbed.446500
21. Phillips, C., Baktir, M. A., Srivatsan, M., & Salehi, A. (2014). Neuroprotective effects of physical activity on the brain: a closer look at trophic factor signaling. Frontiers in cellular neuroscience, 8, 170. https://doi.org/10.3389/fncel.2014.00170
22. Rosenbaum, S., Tiedemann, A., Ward, P. B., Curtis, J., & Sherrington, C. (2015). Physical activity interventions: an essential component in recovery from mental illness. British Journal of Sports Medicine, 49(24), 1544-1545. http://dx.doi.org/10.1136/ bjsports-2014-094314
23. Seyran, M. (2014). Yüksek yağ içeren diyete bağlı obezite modeli uygulanan sıçanlarda egzersiz antrenmanının ağrı eşiği ve beta endorfin düzeylerine etkisi [Yüksek Lisans Tez No: 536636]. Akdeniz Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
24. Swagerman, S. C., de Geus, E. J., Koenis, M. M., Pol, H. E. H., Boomsma, D. I., & Kan, K. J. (2015). Domain dependent associations between cognitive functioning and regular voluntary exercise behavior. Brain and Cognition, 97, 32-39. https://doi.org/10.1016/j. bandc.2015.04.001
25. Tekin, G., Amman, M. T., ve Tekin, A. (2009). Serbest zamanlarda yapılan fiziksel egzersizin üniversite öğrencilerinin depresyon ve atılganlık düzeylerine etkisi. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 6(2), 148-159.
26. Teymuri Kheravi, M., Nayebifar, S., Aletaha, S. M., & Sarhadi, S. (2021). The effect of two types of exercise preconditioning on the expression of TrkB, TNF-α, and MMP2 genes in rats with stroke. BioMed Research International. DOI: 10.1155/2021/5595368
27. Venturelli, M., Scarsini, R., Schena, F. (2011). Six-month walkingprogram changes cognitive and ADL performance in patients withAlzheimer. Am J Alzheimers Dis Other Demen, 26(5), 381-388.
28. Yalçıntürk, A. A. (2018). Psikiyatri hastalarında fiziksel egzersizin desteklenmesi: Pender’in sağlığı geliştirme modeli. Hemşirelik Bilimi Dergisi, 1(1), 33-37.
29. Yeltepe, H. (2010). Alkol ve madde bağımlılığı tedavisi gören yetişkinlerde düzenli egzersizin depresyon ve yaşam kalitesine etkisi [Doktora Tez No: 272580]. Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.