Ergenlerde Karar Verme Yorgunluğu: Nedenleri ve Başetme Yöntemleri

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 2, 69 - 95, 31.12.2025

Ali Rıza Yavrutürk

Öz

Ergenlik dönemi, bireylerin fiziksel, duygusal ve bilişsel açıdan yoğun değişimler yaşadığı kritik bir gelişim evresidir. Bu dönemde sıklıkla karşılaşılan sorunlardan biri de karar verme yorgunluğudur. Ergenlerde karar verme yorgunluğunun temelinde, bağımsızlık kazanma arzusu, artan sosyal beklentiler ve dijital ortamlarda sürekli bilgi akışına maruz kalma gibi etkenler yer almaktadır. Akademik başarı baskısı, arkadaş ilişkilerindeki karmaşıklık ve kişisel kimlik arayışı, ergenlerin karar alma süreçlerini karmaşıklaştırmakta ve zihinsel yükü artırmaktadır. Sürekli karar vermek zorunda kalmak, bilişsel kaynakların tükenmesine yol açarak dikkat dağınıklığı, kaygı ve tükenmişlik gibi psikolojik sonuçlara neden olabilmektedir. Bu durumla başa çıkmak için çeşitli stratejiler önerilmektedir. Karar verme süreçlerinin sadeleştirilmesi, önceliklerin belirlenmesi ve etkili zaman yönetimi becerilerinin kazandırılması, ergenlerin bilişsel yükünü hafifletmede önemli rol oynamaktadır. Ayrıca fiziksel egzersiz, yeterli uyku ve dengeli beslenme gibi sağlıklı yaşam alışkanlıklarının sürdürülmesi, zihinsel dayanıklılığı destekleyerek karar verme becerilerinin gelişimine katkı sağlamaktadır. Bu derleme çalışması, ergenlik döneminde karar verme yorgunluğunu etkileyen faktörleri ele almakta ve bu durumla başa çıkma yöntemlerini inceleyerek, ergenlerin psikolojik iyi oluşlarını desteklemeye yönelik bütüncül bir bakış açısı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Karar verme , Karar verme yorgunluğu , karar verme süreci

Decision Fatigue in Adolescents: Causes and Coping Methods

Öz

Adolescence is a critical developmental phase during which individuals experience intense physical, emotional, and cognitive changes. One of the problems frequently encountered during this period is decision fatigue. Factors such as a desire for independence, increasing social expectations, and exposure to a constant flow of information in digital environments underlie decision-making fatigue in adolescents. The pressure for academic success, the complexity of peer relationships, and the search for personal identity complicate adolescents' decision-making processes and increase their mental load. Constantly having to make decisions can deplete cognitive resources, leading to psychological consequences such as distraction, anxiety, and burnout. Various strategies are recommended to cope with this situation. Simplifying decision-making processes, establishing priorities, and acquiring effective time management skills play a significant role in alleviating adolescents' cognitive load. Furthermore, maintaining healthy lifestyle habits such as physical exercise, adequate sleep, and a balanced diet supports mental resilience and contributes to the development of decision-making skills. This review examines the factors affecting decision-making fatigue during adolescence and examines the methods of coping with this situation, providing a holistic perspective to support the psychological well-being of adolescents.

Anahtar Kelimeler

Decision making , Decision fatigue , Decision making process

Kaynakça

• Akıntuğ, Y., & Birol, C. (2011). Lise öğrencilerinin mesleki olgunluk ve karar verme stratejilerine yönelik karşılaştırmalı analiz. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 41(1), 1-12.
• Aktaş, N. (2016). Lise öğrencilerinin motivasyon kaynakları ve karar verme stratejileri. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı. http://adudspace.adu.edu.tr:8080/jspui/bitstream/11607/3099/1/10127202.pdf (Erişim Tarihi: 15.12.2025).
• Alver, B. (2004). Güzel sanatlar eğitimi alan öğrencilerin empatik beceri ve karar verme stratejilerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(2), 93-108.
• Amaducci, C., Mota, D., & Pimenta, C. (2010). Fatigue among nursing undergraduate students. Revista da Escola de Enfermagem da USP, 44, 1052-1058. https://doi.org/10.1590/S0080-62342010000400028
• Atsan, N. (2017). Karar vermede çatışma kuramı ve öz saygı ilişkisine yönelik kültürel bir inceleme. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22(1), 63-73.
• Avşaroğlu, S. (2007). Üniversite öğrencilerinin karar vermede öz saygı, karar verme ve stresle başa çıkma stillerinin benlik saygısı ve bazı değişkenler açısından incelenmesi. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=K-h_6C u4pjx13bM46OoI8w&no=96D0koKOIff0DfjH3-mzUQ (Erişim Tarihi: 15.12.2025).
• Bacanlı, F., & Sürücü, M. (2006). İlköğretim 8. sınıf öğrencilerinin sınav kaygıları ve karar verme stilleri arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, 12(1), 7-35.
• Baiocco, R., Laghi, F., & D’Alessio, M. (2009). Decision-making style among adolescents: Relationship with sensation seeking and locus of control. Journal of Adolescence, 32(4), 963-976. https://doi.org/10.1016/j.adolescence.2008.08.003
• Bajwa, R. S., Batool, I., Asma, M., Ali, H., & Ajmal, A. (2016). Personality traits and decision making styles among university students (Pakistan). Pakistan Journal of Life and Social Sciences, 14(1), 38-41.
• Brown, R. F., & Schutte, N. S. (2006). Direct and indirect relationships between emotional intelligence and subjective fatigue in university students. Journal of Psychosomatic Research, 60(6), 585-593. https://doi.org/10.1016/j.jpsychores.2006.05.001
• Bubic, A. (2014). Decision making characteristics and decision styles predict adolescents’ career choice satisfaction. Current Psychology, 33(4), 515-531. https://doi.org/10.1007/s12144-014-9226-5
• Çolakkadıoğlu, O. (2012). Ergenlerde karar verme ölçeğinin ortaöğretim öğrencileri için geçerlik ve güvenirlik çalışması. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(19), 387-403.
• Cenkseven-Önder, F., & Çolakkadıoğlu, O. (2013). Decision-making and problemsolving as a well-being indicator among adolescents. Educational Research and Reviews, 8(11), 720-727. https://doi.org/10.5897/ERR12.151
• Çolakkadıoğlu, O., & Güçray, S. S. (2007). Ergenlerde karar verme ölçeğini Türkçe’ye uyarlama çalışması. Eğitim Araştırmaları Dergisi, 7(26), 61-71.
• Çolakkadıoğlu, O., Cenkseven, F., & Avcı, R. (2011). Ergenlerde kontrol odağını yordamada karar verme ve problem çözmenin rolü. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(2), 317-330.
• Davids, E. L., Roman, N. V., Leach, L., & Sekot, A. (2015). A model examining the relationship between parenting, and decision making on healthy lifestyle behaviours of adolescents in rural Western Cape, South Africa: Sport education and community development. African Journal for Physical Health Education, Recreation and Dance, 21(1), 272-292.
• Delaney, R., Strough, J., Parker, A. M., & de Bruin, W. B. (2015). Variations in decision making profiles by age and gender: A cluster-analytic approach. Personality and individual differences, 85, 19-24. https://doi.org/10.1016/j.paid.2015.04.034
• Deniz, M. E. (2011). Karar verme stilleri ve beş faktör kişilik özelliklerinin bağlanma stilleri açısından incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 11(1), 97-113.
• Dragone, D. (2009). I am getting tired: Effort and fatigue in intertemporal decisionmaking. Journal of Economic Psychology, 30(4), 552-562. https://doi.org/10.1016/j.joep.2009.03.008
• Eskritt, M., Doucette, J., & Robitaille, L. (2014). Does future-oriented thinking predict adolescent decision making?. The Journal of Genetic Psychology, 175(2),163-179. https://doi.org/10.1080/00221325.2013.875886
• Harman, E., & Kırdök, O. (2018). The predictive strength of career decision making difficulties on high school students’ career maturity according to their levels of locus of control. Journal of Human Sciences, 15(3), 1530-1540. https://doi.org/10.14687/jhs.v15i3.5221
• Hickman, R. L. J., Pignatiello, G. A., & Tahir, S. (2018). Evaluation of the decisional fatigue scale among surrogate decision makers of the critically. Western Journal of Nursing Research, 40(2), 191–208. https://doi.org/10.1177/0193945917723828
• Jia, H., Lin, C. J., & Wang, E. M. Y. (2022). Effects of mental fatigue on risk preference and feedback processing in risk decision-making. Scientific Reports, 12(1), 106-115.
• Kaşık, D. (2009). Ergenlerde karar verme stilleri ve algılanan sosyal destek düzeylerinin sosyal yetkinlik beklentisi ve bazı değişkenler açısından incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Selçuk Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=70Q2Net9n-PYYUR3-6rZA&no=yFwvcl4T2eu7NGipiE1cSg
• Köksal, A., & Gazioğlu, A. İ. (2007). Ergenlerde duygusal zekâ ile karar verme stratejileri arasındaki ilişki. HAYEF: Journal of Education, 4(1), 133-146.
• Kırdök, O. & Harman, E. (2018). High school students’ career decision-making difficulties according to locus of control. Universal Journal of Educational Research, 6(2), 242-248. https://doi.org/10.13189/ujer.2018.060205
• Maria, L. L., Maria, T. S., & Maria, C. E. (2007). Factors that affect decision making: Gender and Age differences. International Journal of Psychology and Psychological Therapy, 7(3), 381-391.
• Öztürk, N., Kutlu, M., & Atlı, A. (2011). Anne baba tutumlarının ergenlerin karar verme stratejileri üzerindeki etkisi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(2), 45-64.
• Uzonwanne, F. (2015). Leadership styles and decision-making models among corporate leaders in non-profit organizations in North America. Journal of Public Affairs, 15(3), 287-299. https://doi.org/10.1002/pa.1530
• Partridge, B. C. (2010). Adolescent psychological development, parenting styles, and pediatric decision making. Journal of Medicine and Philosophy, 35(5), 518-525. https://doi.org/10.1093/jmp/jhq044
• Peker, A., Kartol, A., & Demir, M. (2015). Ergenlerde akılcı olmayan inançlar ile karar verme stilleri arasındaki ilişkinin yapısal eşitlik modeli ile incelenmesi. EKEV Akademi Dergisi, 63(63), 1-14. https://doi.org/10.17753/Ekev487
• Pérez, J. C., & Cumsille, P. (2012). Adolescent temperament and parental control in the development of the adolescent decision making in a Chilean sample. Journal of Adolescence, 35(3), 659-669. https://doi.org/10.1016/j.adolescence.2011.09.002
• Piehler, T. F., & Winters, K. C. (2017). Decision-making style and response to parental involvement in brief interventions for adolescent substance use. Journal of Family Psychology, 31(3), 336-346. https://doi.org/10.1037/fam0000266
• Sarı, V. S., & Şahin, M. (2013). Lise son sınıf öğrencilerinin mesleğe karar verme özyeterliliklerini yordamada umut ve kontrol odağının rolü. Kastamonu Eğitim Dergisi, 21(1), 97-110.
• Thunholm, P. (2008). Decision-making styles and physiological correlates of negativestress: Is there a relation? Scandinavian Journal of Psychology, 49(3), 213-219. https://doi.org/10.1111/j.14679450.2008.00640.x
• Uygur, S. S. (2018). Lise öğrencilerinde problem çözme becerilerinin akılcı olmayan inanç düzeyi ve karar verme stillerine göre yordanması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 17(67), 1014-1026. https://doi.org/10.17755/esosder.340642
• Vennum, A., & Fincham, F. D. (2011). Assessing decision making in young adult romantic relationships. Psychological Assessment, 23(3), 739-751. https://doi.org/10.1037/a0023287
• Wang, Y., & Ruhe, G. (2007). The cognitive process of decision making. International Journal of Cognitive Informatics and Natural Intelligence, 1(2), 73-85. https://doi.org/10.4018/jcini.2007040105
• Wolf, L. K., Wright, N. D., Kilford, E. J., Dolan, R. J., & Blakemore, S. J. (2013). Developmental changes in effects of risk and valence on adolescent decisionmaking. Cognitive development,28(3), 290-299. https://doi.org/10.1016/j.cogdev.2013.04.001
• Yiğit, A. (2005). Lise öğrencilerinin karar verme davranışlarının bazı değişkenlere göre yordanması (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Ana Bilim Dalı. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=WKgYZJjlMeK_2Nf_B5-Bvw&no=lUgU3GPJPiOX9oEXvxajLg (Erişim Tarihi: 15.12.2025).
• Yüceloğlu Keskin, D. Ö., Bayram, L., Günay Derebaşı, D., Bostancı, Ö., & Kabadayı, M. (2016). Üniversite öğrencilerinin kullandıkları karar verme stratejilerinin bazı demografik değişkenlere gore incelenmesi. Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 1(2), 1-12.