Ergenlik Döneminde Benlik Algısı ve Özsaygı İlişkisi Teorik ve Güncel Yaklaşımlar

Öz

Bu makalede ergenlik döneminde benlik algısı ve özsaygı ile ilgili teorik ve güncel yaklaşımlar incelenmiştir. Ergenlik dönemi, bireylerin benlik algısı ve özsaygısının şekillendiği kritik bir aşamadır. Bu dönemde, gençler çevrelerinden gelen geri bildirimlere duyarlı hale gelir ve kendilerini nasıl algıladıkları, psikolojik iyi oluşlarıyla doğrudan ilişkilidir. Bu makalede, ergenlik dönemindeki benlik algısı ve özsaygı ilişkisini açıklamak için hem teorik hem de güncel yaklaşımlar ele alınmıştır. Günümüzde, sosyal medya, dijital kimlik ve siber zorbalık gibi faktörlerin, bu ilişkiyi daha karmaşık hale getirdiği gözlemlenmiştir. Pozitif psikoloji, bireylerin güçlü yönlerine odaklanarak benlik algısını ve özsaygıyı geliştirmeyi amaçlayan güncel bir yaklaşımdır. Ergenlerin güçlü yönlerini keşfetmeleri ve başarılarını takdir etmeleri, onların kendilerine olan güvenlerini artırabilir. Ayrıca, sosyal medya ve dijital dünyadaki etkileşimler, ergenlerin benlik algısını olumsuz yönde etkileyebilir. Sosyal medya kullanımının artması, ergenlerin başkalarıyla kendilerini kıyaslama eğilimlerini artırırken, dijital zorbalık, özsaygı üzerinde zararlı etkiler yaratabilir. Makale, aynı zamanda ergenlerin benlik algısı ve özsaygılarını desteklemek için öneriler sunmaktadır. Bu öneriler arasında eğitim kurumlarında pozitif psikoloji programlarının uygulanması, sosyal medya okuryazarlığı eğitimlerinin verilmesi ve siber zorbalıkla mücadele stratejilerinin geliştirilmesi yer almaktadır. Ergenlerin sağlıklı bir kimlik geliştirebilmeleri için multidisipliner bir yaklaşım benimsenmeli, aileler, eğitimciler ve psikologlar arasında iş birliği yapılmalıdır. Sonuç olarak, ergenlerin benlik algısı ve özsaygısını güçlendirebilmek için, onların çevresel faktörlerden ve dijital dünyadan olumsuz etkilerden korunması ve desteklenmesi kritik öneme sahiptir. Bu bağlamda, mevcut derleme çalışması aracılığıyla ergenlik döneminde benlik algısı ve özsaygı ile ilgili bulgular alınyazın ışığında tartışılmış ve bir takım öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Benlik algısı
• Ergenlik dönemi
• Özsaygı

The Relatıonshıp Between Self-perceptıon and Self-esteem ın Adolescence: Theoretıcal and Current Approaches

Öz

This article examines theoretical and current approaches to self-perception and self-esteem during adolescence. Adolescence is a critical phase in which individuals' self-perception and self-esteem are shaped. During this period, young people become sensitive to feedback from their environment, and how they perceive themselves is directly related to their psychological well-being. This article examines both theoretical and current approaches to explain the relationship between self-perception and self-esteem during adolescence. Today, factors such as social media, digital identity, and cyberbullying have been observed to complicate this relationship. Positive psychology is a current approach that aims to improve self-perception and self-esteem by focusing on individuals' strengths. Adolescents' exploration of their strengths and appreciation of their achievements can boost their self-confidence. Furthermore, interactions in social media and the digital world negatively impact adolescents' self-perception. Increased social media use increases their tendency to compare themselves to others, while digital bullying can have detrimental effects on self-esteem. The article also offers suggestions for supporting adolescents' self-perception and self-esteem. These recommendations include implementing positive psychology programs in educational institutions, providing social media literacy training, and developing strategies to combat cyberbullying. A multidisciplinary approach should be adopted to help adolescents develop a healthy identity, fostering collaboration among families, educators, and psychologists. Consequently, to strengthen adolescents' self-perception and self-esteem, protecting and supporting them from negative environmental factors and the digital world is critical. In this context, the findings regarding self-perception and self-esteem during adolescence are discussed in light of the literature through this review, and a number of recommendations are offered.

Anahtar Kelimeler

• Adolescence
• Self-perception
• Self-esteem

Kaynakça

1. Agustiningsih, N., Yusuf, A., & Ahsan, A. (2024). Relationships among self-esteem, bullying, and cyberbullying in adolescents: A systematic review. Journal of Psychosocial Nursing and Mental Health Services, 62(5), 11-17. https://doi.org/10.3928/02793695-20231013-01 (Erişim Tarihi: 11.06.2026).
2. Aluja, A., Rolland, J. P., García, L. F., & Rossier, J. (2007). Dimensionality of the Rosenberg self- esteem scale and its relationships with the three-and the five-factor personality models. Journal of Personality Assessment, 88(2), 246-249. https://doi.org/10.1080/00223890701268116 (Erişim Tarihi: 11.06.2026).
3. Anjum, N., Ahmed, M., Khan, Z., Akbar, A., & Najam, K. (2020). Call me malcolm a true design of looking glass self-theory in western culture. Epistemology, 7(1), 138-144.
4. Balakrishnan, V., & Fernandez, T. (2018). Self-esteem, empathy and their impacts on cyberbullying among young adults. Telematics and Informatics, 35(7), 2028-2037. https:// doi.org/10.1016/j.tele.2018.07.006 (Erişim Tarihi: 11.06.2026).
5. Balcı, Ş., Bekiroğlu, O., & Karaman, S. Y. (2019). Sosyal medya bağımlılığının bir belirleyicisi olarak öz saygı: Konya örneğinde bir araştırma. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 48, 35- 64.
6. Balıkçıoğlu, B. (2016). Benlik-imajı uyumunun retoriği: Bana ne tükettiğini söyle sana kim olduğunu söyleyeyim. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 5(3), 537-553.
7. Barnett, M. D., Moore, J. M., & Harp, A. R. (2017). Who we are and how we feel: Self- discrepancy theory and specific affective states. Personality and Individual Differences, 111, 232-237. https://doi.org/10.1016/j.paid.2017.02.024 (Erişim Tarihi: 11.06.2026).
8. Baumeister, R. F., & Leary, M. R. (1997). Writing narrative literature reviews. Review of General Psychology, 1(3), 311–320. https://doi.org/10.1037/1089-2680.1.3.311

9. Brewer, G., & Kerslake, J. (2015). Cyberbullying, self-esteem, empathy and loneliness. Computers in Human Behavior, 48, 255-260. https://doi.org/10.1016/j.chb.2015.01.073 (Erişim Tarihi: 11.06.2026).
10. Charmaraman, L., Hojman, H., Auqui, J. Q., & Bilyalova, Z. (2024). Understanding adolescent self-esteem and self-image through social media behaviors. Pediatric Clinics, 72(1), 101-124. https://doi.org/10.1016/j.pcl.2024.07.034 (Erişim Tarihi: 11.06.2026).
11. Clarke, J. N., & James, S. (2003). The radicalized self: the impact on the self of the contested nature of the diagnosis of chronic fatigue syndrome. Social Science & Medicine, 57(8), 1387-1395. https://doi.org/10.1016/S0277-9536(02)00515-4 (Erişim Tarihi: 11.06.2026).
12. Çetin, C. N. (2018). Dördüncü sınıf öğrencilerinin öz saygı düzeylerinin ana baba tutumları ve empati düzeyleri ile ilişkisinin incelenmesi. Aile Psikolojik Danışmanlığı Dergisi, 1(2), 21-47.
13. Downey, B. (2015). The looking glass self and deliberation bias in qualitative interviews. Sociological Spectrum, 35(6), 534-551. https://doi.org/10.1080/02732173.2015.1064803 (Erişim Tarihi: 11.06.2026).
14. Dusek, J. B., & McIntyre, J. G. (2006). Self concept and self esteem development. Black Well Handbook of Adolescence, 2(5), 290-309. https://doi.org/10.1002/9780470756607 (Erişim Tarihi: 11.06.2026).
15. Eryılmaz, A. (2009). Barışa yönelik tutumların öz saygı ve cinsiyet değişkenleriyle incelenmesi. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(21), 23-31.
16. Fazio, R. H. (2014). Self-perception theory: A current perspective. Social Influence, 5(2), 129-150.
17. Fox, E., & Riconscente, M. (2008). Metacognition and self-regulation in James, Piaget, and Vygotsky. Educational Psychology Review, 20(4), 373-389. https://doi.org/10.1007/s10648- 008-9079-2 (Erişim Tarihi: 11.06.2026).
18. Franck, E., De Raedt, R., Barbez, C., & Rosseel, Y. (2008). Psychometric properties of the Dutch Rosenberg self-esteem scale. Psychologica Belgica, 48(1), 25-35. https://doi.org/10.5334/pb- 48-1-25 (Erişim Tarihi: 11.06.2026).
19. Gu, H., Zhang, P., & Li, J. (2024). The effect of self-esteem on depressive symptoms among adolescents: the mediating roles of hope and anxiety. Humanities and Social Sciences Communications, 11(1), 1-6. https://doi.org/10.1057/s41599-024-03249-1 (Erişim Tarihi: 11.06.2026).
20. Higgins, E. T. (2012). Regulatory focus theory. Handbook of Theories of Social Psychology, 1(5), 483-504. https://doi.org/10.4135/9781446249215.n24 (Erişim Tarihi: 11.06.2026).
21. Hyland, P., Boduszek, D., Dhingra, K., Shevlin, M., & Egan, A. (2014). A bifactor approach to modelling the rosenberg self esteem scale. Personality and Individual Differences, 66, 188-192. https://doi.org/10.1016/j.paid.2014.03.034 (Erişim Tarihi: 11.06.2026).
22. İşmar, Z., & Şehitoğlu, G. (2021). Akademik benlik algısı ve akademik başarı arasındaki ilişki üzerine bir araştırma. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 78-99. https://doi. org/10.47525/ulasbid.837873 (Erişim Tarihi: 11.06.2026).
23. Javaid, Z. K., Saleem, A., Razia, N., & Ayesha. (2024). Emotional intelligence and aggression among young adults: A systematic review. Journal of Policy Research, 10(2), 361–369. https:// doi.org/10.61506/02.00243 (Erişim Tarihi: 11.06.2026).
24. Karaçam, A., & Pulur, A. (2019). Beden eğitimi öğretmenlerinin başarı algılarında yordayıcı olarak akademik iyimserlik, psikolojik iyi oluş ve fiziksel öz saygı. Kastamonu Education Journal, 27(1), 209-218. https://doi.org/10.24106/kefdergi.2474 (Erişim Tarihi: 11.06.2026).
25. Keyes, G. (2021). A crack in the looking-glass self: Hearing and socialization. The Qualitative Report, 26(7), 2244-2264. https://doi.org/10.46743/2160-3715/2021.4086 (Erişim Tarihi: 11.06.2026).
26. Labbrozzi, D., Robazza, C., Bertollo, M., Bucci, I., & Bortoli, L. (2013). Pubertal development, physical self-perception, and motivation toward physical activity in girls. Journal of Adolescence, 36(4), 759-765. https://doi.org/10.1016/j.adolescence.2013.06.002 (Erişim Tarihi: 11.06.2026).
27. Lei, H., Mao, W., Cheong, C. M., Wen, Y., Cui, Y., & Cai, Z. (2020). The relationship between self-esteem and cyberbullying: A meta-analysis of children and youth students. Current Psychology, 39, 830-842.
28. Li, Y., Zhang, J., Zheng, X., Lu, W., Guo, J., Chen, F., & Liu, C. (2024). Depression, anxiety and self-esteem in adolescent girls with polycystic ovary syndrome: a systematic review and meta-analysis. Frontiers in Endocrinology, 15, 399-405. https://doi.org/10.3389/ fendo.2024.1399580 (Erişim Tarihi: 11.06.2026).
29. Makar, E. (2016). Spor eğitimi gören öğrencilerin, sosyal beceri, fiziksel benlik algısı ve fiziksel aktivite düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Bartın Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı. https:// tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=IUcYO2bZ8-6mNBbllJ2AzQ&no=Xqa_ arGBgNzTOb1EdCvNvw (Erişim Tarihi: 11.06.2026).
30. Martín-Albo, J., Núñez, J. L., Navarro, J. G., & Grijalvo, F. (2007). The Rosenberg Self-Esteem Scale: translation and validation in university students. The Spanish Journal of Psychology, 10(2), 458-467. https://doi.org/10.1017/S1138741600006727 (Erişim Tarihi: 11.06.2026).
31. Martin-Garcia, O., Blanco, I., & Sanchez-Lopez, A. (2024). Do we interpret ambiguity and feel according to how we define ourselves? Relationships between self-perception, interpretation biases, and their role on emotional symptoms. Frontiers in Psychiatry, 15, 150-171. https:// doi.org/10.3389/fpsyt.2024.1502130 (Erişim Tarihi: 11.06.2026).
32. Monteiro, R. P., Coelho, G. L. D. H., Hanel, P. H., Medeiros, E. D., & Silva, P. D. G. (2022). The efficient assessment of self-esteem: proposing the brief rosenberg self-esteem scale. Applied Research in Quality of Life, 17(2), 931-947. https://doi.org/10.1007/s11482-021-09936-4 (Erişim Tarihi: 11.06.2026).
33. Murtezaoğlu, Ç., & Çıkrıkçı, Ö. (2022). Ergenlerde mutluluk, öz-yeterlik, akran ilişkileri ve sosyal onay ihtiyacı arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Erzincan University Journal of Education Faculty, 24(3). 483-498. https://doi.org/10.17556/erziefd.1103962 (Erişim Tarihi: 11.06.2026).
34. Mruk, C. J. (2008). The psychology of self-esteem: A potential common ground for humanistic positive psychology and positivistic positive psychology. The Humanistic Psychologist, 36(2), 143-158. https://doi.org/10.1080/08873260802111176 (Erişim Tarihi: 11.06.2026).
35. Oh, H., Lee, D. G., & Cho, H. (2023). The differential roles of shame and guilt in the relationship between self-discrepancy and psychological maladjustment. Frontiers in Psychology, 14, 121- 137. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1215177 (Erişim Tarihi: 11.06.2026).
36. Oktay, B., & Batigün, A. D. (2014). Aleksitimi: Bağlanma, benlik algısı, kişilerarası ilişki tarzları ve öfke. Türk Psikoloji Yazıları, 17(33), 31-40. https://psikolog.org.tr/tr/yayinlar/ dergiler/1031828/tpy1301996120140000m000081.pdf?v=1701207024 (Erişim Tarihi: 11.06.2026).
37. Öğretir, A. D. (2004). Pozitif düşünmeye dayalı grup eğitimi programının annelerin benlik algısı, eşlerine ve çocuklarına yönelik tutumları ile kendini denetleme becerisi ve otomatik düşünceleri üzerinde etkisi. (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ tezDetay.jsp?id=-ehjDsASnakyz8EXbWJx_w&no=CHJ8TTIp4Y88CeQLXBhZRg (Erişim Tarihi: 11.06.2026).
38. Örücü, E., Çalışkan, S., & Gizlier, Ö. (2024). Üniversite öğrencilerinin gelişmeleri kaçırma korkularının ve öz saygı düzeylerinin sosyal medya kullanımı üzerindeki etkisi. Bilgi Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi, 19(1), 61-74. https://doi.org/10.54860/beyder.1487174 (Erişim Tarihi: 11.06.2026).
39. Özdemir, B. (2008). 13-20 yaşları arasında dini gelişim ve eğitimi (James W. Fowler’ın inanç gelişimi teorisi bağlamında bir araştırma). (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenliği Ana Bilim Dalı. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=EdIBcjwaPunePAl_ wrDx8Q&no=TxqHcZug7r3sV_AIbRccWA (Erişim Tarihi: 11.06.2026).
40. Özen, D. Ş. (2009). Ergenlerde anneden algılanan kabul/ilgi ile benlik-algısı arasındaki ilişki: babadan algılanan kabul/ilginin aracı rolü. Türk Psikoloji Yazıları, 12(24), 28-38. https://psikolog. org.tr/tr/yayinlar/dergiler/1031828/tpy1301996120090000m000136.pdf?v=1701785980 (Erişim Tarihi: 12.06.2026).
41. Palermiti, A. L., Servidio, R., Bartolo, M. G., & Costabile, A. (2017). Cyberbullying and self- esteem: An Italian study. Computers in Human Behavior, 69, 136-141. https://doi.org/10.1016/j. chb.2016.12.026 (Erişim Tarihi: 12.06.2026).
42. Pepping, C. A., O’Donovan, A., & Davis, P. J. (2013). The positive effects of mindfulness on self- esteem. The Journal of Positive Psychology, 8(5), 376-386. https://doi.org/10.1080/17439760.2 013.807353 (Erişim Tarihi: 12.06.2026).
43. Picard, F., & Friston, K. (2014). Predictions, perception, and a sense of self. Neurology, 83(12), 1112-1118. https://doi.org/10.1212/WNL.0000000000000798 (Erişim Tarihi: 12.06.2026).
44. Price, A. A., Leavitt, C. E., Gibby, A. L., & Holmes, E. K. (2024). “What do you think of me?”: How externalized self-perception and sense of self are associated with emotional intimacy. Contemporary Family Therapy, 46(1), 52-62. https://doi.org/10.1007/s10591-023-09673-w (Erişim Tarihi: 12.06.2026).
45. Saint-Georges, Z., & Vaillancourt, T. (2020). The temporal sequence of depressive symptoms, peer victimization, and self-esteem across adolescence: Evidence for an integrated self-perception driven model. Development and Psychopathology, 32(3), 975-984. https://doi.org/10.1017/ S0954579419000865 (Erişim Tarihi: 12.06.2026).
46. Sarıca, E. (2013). Ebeveynlerin sosyal sorun çözme yönelimi ile çocukların benlik algısı arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Akdeniz Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İlköğretim Ana Bilim Dalı. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ tezDetay.jsp?id=ho3jJ218X7ithEbbLNNqpQ&no=biJGXJFw9wlxAtbVKTr2ww (Erişim Tarihi: 12.06.2026).
47. Set, Z., & Çelik, C. (2023). Genç yetişkinlerde bağlanma stillerinin karanlık dörtlü, benlik saygısı ve çocukluk çağı travmaları arasındaki ilişkinin incelenmesi, Disiplinlerarası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 7(15), 174-181. https://doi.org/10.57135/jier. 1287729 (Erişim Tarihi: 12.06.2026).
48. Siljanovska, L., & Stojcevska, S. (2018). A critical analysis of interpersonal communication in modern times of the concept “Looking Glass Self (1902)” by Charles Horton Cooley. Seeu Review, 13(1), 62-74. https://doi.org/10.2478/seeur-2018-0007 (Erişim Tarihi: 12.06.2026).
49. Sümer, N., & Şendağ, M. A. (2009). Orta çocukluk döneminde ebeveynlere bağlanma, benlik algısı ve kaygı. Türk Psikoloji Dergisi, 24(63), 86-101.
50. Şeker, M. (2021). Üniversite öğrencilerinde duygusal yeme davranışı, benlik saygısı ve sosyal görünüş kaygısı arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Gelişim Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Klinik Psikoloji Bilim Dalı. https:// avesis.gelisim.edu.tr/yonetilen-tez/9e8e812c-acea-4ac6-9d3d-30ee18bdf520/universite- ogrencilerinde-duygusal-yeme-davranisi-benlik-saygisi-ve-sosyal-gorunus-kaygisi-arasindaki- iliskinin-incelenmesi (Erişim Tarihi: 12.06.2026).
51. Şekercioğlu, G., & Güzeller, C. O. (2012). Ergenler için benlik algısı profilinin faktör yapısının yeniden değerlendirilmesi. Bilig Dergisi, 60, 215-236.
52. Tunca, A. (2016). Anne babaların evlilik uyumu ile ergenlerdeki benlik saygısı arasındaki ilişki. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Ana Bilim Dalı. https://acikerisim.uludag.edu.tr/server/ api/core/bitstreams/043b8b0d-181f-40c7-8d21-b3c19b2956e0/content (Erişim Tarihi: 12.06.2026).
53. Varghese, M. E., & Pistole, M. C. (2017). College student cyberbullying: Self-esteem, depression, loneliness, and attachment. Journal of College Counseling, 20(1), 7-21. https://doi.org/10.1002/ jocc.12055 (Erişim Tarihi: 12.06.2026).
54. Vindinlioğlu, S. Ö. (2010). Ortaöğretim öğrencilerinin benlik algısı ve umutsuzluk düzeyleri arasındaki ilişki. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı. https://hdl.handle.net/20.500.12619/92976 (Erişim Tarihi: 12.06.2026).
55. Yan, Y., Zhang, J., & Lu, N. (2024). Adverse childhood experiences and self-esteem among adolescents: The role of social capital and gender. Journal of Adolescence, 96(7), 1539-1554. https://doi.org/10.1002/jad.12361 (Erişim Tarihi: 12.06.2026).
56. Yang, Z., Yang, Z., Ou, W., Zeng, Q., & Huang, J. (2024). Effects of physical activity interventions on physical self-perception in college students: A systematic review and meta-analysis. Journal of Physical Activity and Health, 21(10), 990–1007. https://doi.org/10.1123/jpah.2024-0055 (Erişim Tarihi: 12.06.2026).
57. Yavuzer, Y., Karataş, Z., & Demir, B. P. (2017). Benlik kuramı ölçeğinin Türkçe sürümünün geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 18(2), 161-169. https://doi. org/10.5455/apd.225786 (Erişim Tarihi: 12.06.2026).
58. Yeung, K. T., & Martin, J. L. (2003). The looking glass self: An empirical test and elaboration. Social Forces, 81(3), 843-879. https://doi.org/10.1353/sof.2003.0048 (Erişim Tarihi: 12.06.2026).