Toplumsal Cinsiyet Temsilini Ölçmek: Eşitlik Testleri ve Feminist Oyun Yazımına Yönelik Bir Analitik Çerçeve

Öz

Tiyatro, çoğu zaman hayatı yazarın içinde bulunduğu toplumsal koşullarla birlikte sahneye taşır. Yazarlar ne kadar nesnel olmaya çalışsa da oyunları, çokluk kendi düşünce ve bakış açılarını yansıtır. Bu durumun, feminist ya da eşitlikçi bakış açısıyla yazılmış oyunlarda da yeterince değişmediği söylenebilir. Tiyatro ve sinemada nesnel temsil eksikliği uzun süredir tartışılan problemlerden biridir. Bu nedenle, dünyada kadınların (ve zamanla farklı kimliklerin) görünürlüğünü ve temsilini ölçmek için çeşitli testler geliştirilmiştir. Çalışmanın ilk bölümü, Bechdel Testi’nden başlayarak bu temsiliyet testlerini bir araya getirmektedir. Türkiye’de tiyatro alanında bu tür temsiliyet testlerinin neredeyse hiç uygulanmaması ve yerel bir feminist temsil testinin üretilmemiş olması, çalışmanın çıkış noktasını oluşturmaktadır. Çalışma, yalnızca temsiliyetin yeterli olmadığını bir oyunun feminist sayılabilmesi için karakter sayısı ve işlenişinin ötesinde özgün bir yaklaşım gerektiğini savunur. Bu nedenle ikinci bölümde, feminist bir bakış açısıyla oyun yazmak için çıkış noktası oluşturabilecek başlıklar ortaya koyulmuştur. Birinci bölüm, uluslararası temsiliyet testlerini betimleyici ve eleştirel biçimde tartışmakta, ikinci bölüm ise bu birikime dayanarak Türkiye’de feminist oyun yazımı için normatif bir çerçeve önermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Feminist Sanat
• Feminist Tiyatro
• Oyun Yazarlığı
• Saydamlık
• Bechdel Testi

Measuring Gender Representation: Equality Tests and an Analytical Framework for Feminist Playwriting

Öz

Theatre often brings life to the stage together with the social conditions in which the playwright exists. However objective playwrights may try to be, their plays largely reflect their own ideas and perspectives this does not fundamentally change even in plays written from a feminist or egalitarian standpoint. The lack of objective representation in theatre and cinema has long been a subject of debate. For this reason, various tests have been developed to measure the visibility and representation of women and, over time, of other identities. The first part of this study brings together these representation tests, starting with the Bechdel Test, and discusses them in a descriptive and critical manner. The fact that such representation tests are scarcely applied in the field of theatre in Turkey and that no local feminist representation test has been developed constitutes the starting point of this study. It argues that mere representation is not sufficient for a play to be considered feminist, an original dramaturgical approach that goes beyond the number and treatment of characters is required. Accordingly, the second part proposes a set of headings that may serve as guidelines for writing plays from a feminist perspective. While the first part discusses international representation tests, the second part, drawing on this body of work, proposes a normative framework for feminist playwriting in Turkey.

Anahtar Kelimeler

• Feminist Art
• Feminist Theatre
• Playwriting
• Transparency
• Bechdel Test

Kaynakça

1. Aston, Elaine. “Önsöz.” Feminizm ve Tiyatro içinde, editör Sue Ellen Case, çeviren Ayşan Sönmez, 9-27. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınları, 2010. google scholar
2. Brainard, Curtis. “The Finkbeiner Test: Seven Rules to Avoid Gratuitous Gender Profiles of Female Scientists.” Columbia Journalism Review, Yayın tarihi 22 Mart, 2013. https://www.cjr.org/the_observatory/finkbeiner_test_gender_gap_fem.php. google scholar
3. Bechdel Theatre. “About.” https://www.bechdeltheatre.com/about. google scholar
4. Belkıs, Özlem. Feminist Tiyatro. İstanbul: Mitos Boyut Yayınları, 2015. google scholar
5. Berktay, Fatmagül. Tek Tanrılı Dinler Karşısında Kadın. İstanbul: Metis Yayınları, 1996. google scholar
6. Berman, Eliza. “This Test Measures How Hollywood Treats LGBT Characters.” Time, Yayın tarihi 2 Mayıs, 2016. https://time.com/4314240/vito-russo-test-lgbt-representation-film/. google scholar
7. Bilodeau, Chantal. “Why I’m Breaking with Aristotle.” HowlRound Theatre Commons, Yayın Tarihi 22 Nisan, 2016. https://howlround.com/why-im-breaking-aristotle. google scholar
8. Butler, Judith. Cinsiyet Belası. Çeviren Başak Ertür. İstanbul: Metis Yayınları, 2014. google scholar

9. Case, Sue-Ellen. Feminizm ve Tiyatro. Çeviren Ayşan Sönmez. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınları, 2010. google scholar
10. Cavarero, Adriana, Judith Butler ve Bonnie Honig. Toward A Feminist Ethics of Nonviolence. New York: Fordham University Press, 2021. google scholar
11. Connell, R. W. Gender and Power. Cambridge: Polity Press, 1987. google scholar
12. Derbyshire, Harry. “Caryl Churchill’s 21st Century Poetics: Theatre, Form and Feminism from Far Away to Ding Dong the Wicked.” Journal of Contemporary Drama in English 4, no. 2 (2016): 367-384. google scholar
13. Durukan, Ayşe. “Yazar Erkek Olunca Kadına Rol Düşmüyor.” bianet.org, 22 Ekim, 2005. https://bianet.org/haber/yazar-erkek-olunca-kadina-rol-dusmuyor-69157. google scholar
14. Ermiş, Didem. “Posthümanist Çağda Feminist Sanat Kavrayışının Sınırlarını Genişletmek: Sanat ve İhtimam.” Feminist Tahayyül Akademik Araştırmalar Dergisi 5, no. 2 (2024): 213–239. https://dergipark.org.tr/tr/pub/feministtahayyul/issue/86974/1544606. google scholar
15. Federici, Silvia. Caliban ve Cadı. Çeviren Öznur Karakaş. İstanbul: Otonom Yayıncılık, 2012. google scholar
16. Fischer-Lichte, Erika. Performatif Estetik. Çeviren Tufan Acil. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2016. google scholar
17. Foucault, Michel. Seçme Yazılar: İktidarın Gözü. Çeviren Işık Ergüden. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2012. google scholar
18. Giddens, Anthony. Sosyoloji. Çeviren Cemal Güzel. Ankara: Ayraç Yayınları, 2005. google scholar
19. Harrison, Rebecca. “Gender, Race, and Representation in the Star Wars Franchise: An Introduction.” Media Education Journal 65, no. 2 (2019): 16-19. http://eprints.gla.ac.uk/195627/1/195627.pdf. google scholar
20. hooks, bell. Feminizm Herkes İçindir. Çeviren Eda Aydın, Berna Kurt, Şirin Özgün ve Ayşe Yıldırım. İstanbul: BGST Yayınları, 2022. google scholar
21. HowlRound Theatre Commons, https://howlround.com. google scholar
22. Hudson, Laura. “Kelly Sue DeConnick on the Evolution of Carol Danvers to Captain Marvel.” Comics Alliance, Yayın tarihi 19 Mart, 2012. https://comicsalliance.com/kelly-sue-deconnick-captain-marvel/. google scholar
23. Johanson, MaryAnn. “Where Are the Women? Rating Criteria Explained.” FlickFilosopher.com, Yayın tarihi 21 Nisan, 2016. https://www.flickfilosopher.com/2016/04/where-are-the-women-rating-criteria-explained.html. google scholar
24. Kristeva, Julia. “Kadının Zamanı.” Çeviren İskender Savaşır, Defter Dergisi 21, (Bahar 1994): 7-29. google scholar
25. Loughrey, Clarisse. “Every line spoken by a woman (not named Leia) in Star Wars' is not a very long video.” Independent. 3 Aralık, 2015. https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/every-line-spoken-by-a-woman-not-named-leia-in-star-wars-is-not-a-very-long-video-a6758976.html. google scholar
26. Madden, Paco Jose. “A Feminist Manifesto for Playwrights.” HowlRound Theatre Commons, Yayın tarihi 11 Aralık, 2016. https://howlround.com/feminist-manifesto-playwrights. google scholar
27. Marx, Karl. Grundrisse: Ekonomi Politiğin Eleştirisi İçin Ön Çalışma. Çeviren Sevan Nişanyan. İstanbul: İletişim Yayınları, 2018. google scholar
28. Özakman, Turgut. Oyun ve Senaryo Yazma Tekniği. Ankara: Bilgi Yayınevi, 1998. google scholar
29. Pollitt, Katha. “Hers: The Smurfette Principle.” New York Times Magazine, 7 Nisan, 1991. https://www.nytimes.com/1991/04/07/magazine/hers-the-smurfette-principle.html. google scholar
30. Romano, Aja. “The Mako Mori Test: Pacific Rim Inspires a Bechdel Test Alternative.” The Daily Dot, Yayın tarihi 1 Haziran, 2021. https://www.dailydot.com/news/mako-mori-test-bechdel-pacific-rim. google scholar
31. Shukla, Nikesh. “The Shukla Test.” Media Diversified, Yayın tarihi 14 Ağustos, 2013. https://mediadiversified.org/2013/08/14/the-shukla-test/. google scholar
32. Sphinx Theatre Company. “Resources: The Sphinx Test.” https://sphinxtheatre.co.uk/resources/. google scholar
33. Spivak, Gayatri Chakravorty. Madun Konuşabilir mi?. Çeviren Emre Koyuncu. Ankara: Dipnot Yayınları, 2020. google scholar
34. Weeks, Kathi. Feminist Öznelerin Kuruluşu. Çeviren İlkay Özküralpli. İstanbul: Otonom Yayıncılık, 2013. google scholar
35. Vassar, Shea. “The Aila Test Evaluates Representation of Indigenous Women in Media.” High Country News, Yayın tarihi 14 Mayıs, 2020. https://www.hcn.org/articles/indigenous-affairs-interview-the-aila-test-evaluates-representation-of-indigenous-women-in-media/. google scholar